Vikipediya:Qaralama dəftəri

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Burada məqalələrin necə redaktə edilməsini öyrənin. Zəhmət olmasa sınaq üçün istədiyiniz mətni aşağıdakı xəttin altından yazın.


Yuxarıda redaktə düyməsini basın və açılan boş səhifəyə istədiyiniz mətni yazın. Mətni yazdıqdan sonra "Səhifəni qeyd et" düyməsini basmağı unutmayın.



130 il bundan əvvəl Gürcüstanın Qori şəhərində Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının nəzdində Azərbaycan şöbəsi açıldı və 40 il sonra xalqımızın maarifpərvər ziyalısı, seminariyanın ilk məzunu və müəllimi Firidun bəy Köçərlinin ağır zəhməti nəticəsində Qazax rayonuna köçürüldü. 40 il fəaliyyət göstərən bu tədris ocağı Azərbaycana 250-dən artıq müəllim, ictimai-siyasi, mədəniyyət xadimi, böyük şəxsiyyətlər verib. Qori seminariyasını bitirən hər bir azərbaycanlı həyatını xalqımızın azadlığı və istiqlalı uğrunda şam kimi əritdi. Onların hər biri bir tarix, bir şəxsiyyət, ustad, işıqlı ziyalı idi. Halbuki azərbaycanlılar üçün seminariyanın açılması heç də asan olmamışdı... ...1877-ci ildə 60 yaşlı Mirzə Fətəli Axundov və 47 yaşlı Tiflis müsəlman məktəbinin şəriət müəllimi Mirzə Həsən Qayıbzadə xalqın maariflənməsi uğrunda çalışır, seminariyanın nəzdində Azərbaycan şöbəsinin açılmasından ötrü get-gəldən yorulmur, hər cəfaya qatlaşırdılar. Qafqaz canişini böyük knyaz Mixail Nikolayeviç Romanovu yola gətirmək üçün yalvar-yaxar edirdilər. Dövrünün böyük mütəfəkkiri Mirzə Fətəli Axundov xalqımızı tanıtmaq məqsədilə canişinə Mirzə Cəfər Topçubaşov, Həsən bəy Zərdabi və Mirzə Kazım bəy haqqında danışır: "Peterburq Universitetinin fəxri doktoru Mirzə Kazım bəy də azərbaycanlıdır, bizim həmvətənimizdir. O, təkcə Rusiya Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü deyil, həm də Londonda Böyük Britaniya və İrlandiya Kral Cəmiyyətinin, Kopenhagendə Şimali Antikvarilər Kral Cəmiyyətinin üzvüdür. Üç dəfə Demidov mükafatı alıb..." Çox çək-çevirdən sonra canişin layihəni qarşısına çəkib - Allahın köməyi ilə sizə və balalarınıza uğurlar diləyirəm,- deyib yazmağa başladı. Sonra canişin vərəqləri əlinə götürüb dik tutdu və yazdığını oxumağa başladı: "Ölkənin yalnız Azərbaycan əhalisi üçün Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyası yanında təcrübə məqsədilə üç il müddətinə müstəqil Azərbaycan şöbəsi açılsın. Təcrübə yaxşı nəticə verərsə, üç ildən sonra həmin şöbəni azərbaycanlılar üçün müstəqil seminariyaya çevirib Qoridən Azərbaycanın mərkəzinə köçürməli". 1879-cu il iyunun 14-də Qafqaz Təhsil Dairəsinin göndərdiyi səkkiz min yeddi yüz altmış iki nömrəli dəftərxana sənədi Azərbaycan ziyalılarının arzularını həll etdi. Qori Müəllimlər Seminariyasının direktoruna göndərilən həmin sənəddə deyilirdi ki, sərdarın müavininin əmri əsasında sizə tapşırılan seminariyanın nəzdində təsis olunacaq Azərbaycan şöbəsini yerləşdirmək və onu lazımi əşyalarla təmin etmək üçün Tiflis hökumət palatasına təklif edilmişdir ki, Zemstvodan yığılmış məbləğdən dörd min manat zati-alilərinizin sərəncamına verilsin. 1879-cu il sentyabrın 1-də seminariyanın nəzdində yeni təsis edilmiş xüsusi tatar şöbəsini yerləşdirməkdən, lazımi əşyaları almaqdan ötrü Zemstvo vergisindən pul buraxıldığını zati-alilərinizə bildirməyi hökumət palatası özü üçün şərəf bilir. Sənədlər təsdiq olunduqdan sonra Aleksey Osipoviç Çernyayevski Azərbaycan şöbəsinə inspektor təyin edilir. 1879-cu ilin bahar fəsli idi. Seminariyanın direktoru Dmitri Dmitriyeviç Semyonov şamaxılı Aleksey Osipoviç Çernyayevskini yanına çağıraraq narahatlığını bildirir və deyir ki, Azərbaycan şöbəsini açmaqdan peşman olmuşam. Ərizə verənlərin sayı artmır, belə getsə, şöbənin bağlanma məsələsi qoyulacaq. Çernyayevski isə ümidini üzməmişdi, ona görə də direktoru inandırır ki, yerlərə məktub yazıb göndərməklə kifayətlənmək olmaz, bəzi qəza rəisləri heç məktubları camaata çatdırmır, çatdıranlar da yaxşı başa sala bilmirlər ki, seminariyanın məqsədi, məramı nədir. Bircə çıxış yolu odur ki, özüm gedim, qapı-qapı, oba-oba, mahal-mahal gəzib camaatı başa salım. Mən Azərbaycan dilində ana dilim kimi danışıram, yerli əhalinin adət-ənənəsinə yaxşı bələdəm. İlk Azərbaycan seminaristlərinin müəllimi və A.O.Çernyayevski İrəvanda, Naxçıvanda, Şəkidə, Şamaxıda və Şuşada olur. Birinci il Lənkərandan Teymur bəy Məmməd bəy oğlu Bayrambəyov, Qazaxdan İsmayıl ağa Mustafa oğlu Vəkilov, Məmməd ağa İsmayıl ağa oğlu Şıxlınski, Şuşadan Firidun bəy Əhməd ağa oğlu Köçərli və Səfərəli bəy Vəlibəyov seminariyada oxumağa gedirlər. Çernyayevski Azərbaycanı qarış-qarşı gəzərək bildirirdi ki, seminariyanın məqsədi Cənubi Qafqazda fəaliyyət göstərən ibtidai Azərbaycan məktəbləri üçün bilikli, təcrübəli müəllim yetişdirməkdir: "Onlar çıraq olub Azərbaycan xalqının qaranlıq yollarını işıqlandırsınlar deyə hökumət hesabına oxuyan tələbələr məktəbi bitirdikdən sonra ən azı dörd il göndərişlə kənd məktəbində işləməlidir". İlk təhsil ilində Azərbaycan dilində dərs kitabı olmayan seminaristlərə Çernyayevski "Vətən dili" kitabını tərtib edir. Bu kitab onun ilk tələbələrindən olan Rəşid bəy Əfəndiyevin gözəl xətti ilə daşbasmada çap etdirilir. Kitabda Azərbaycan atalar sözündən, tapmacalardan, zərb-məsəllərdən istifadə etməklə yanaşı, həm də Azərbaycan şairlərinin şeirlərindən parçalar verilmişdi. "Vətən dili" kitabından sonralar təkcə Qori seminariyasında yox, Azərbaycanın bütün qəzalarında olan ibtidai rus-Azərbaycan məktəblərində azərbaycanlı uşaqlar savad öyrənirdilər. Hələ "Vətən dili"ndən əvvəl Çernyayevski dərslik son dərəcə az olduğuna görə seminariyanın azərbaycanlı tələbələrinin köməyi ilə həftəlik proqram tərtib etmişdi. Sövti-üsulla məşğələ aparmaq üçün qiraət materialları hazırlamışdılar. Bu barədə 1880-ci ildə Qafqaz Təhsil Dairəsinin hesabatını hazırlayan qəyyum dövrün qəzetlərinin birində yazırdı ki, seminariyanın Azərbaycan şöbəsində Çernyayevskinin ustalıqla təşkil etdiyi tədris prosesi azərbaycanlı məzunların pedaqoji hazırlığı üçün ən yaxşı baza oldu. "Vətən dili" kitabının ikinci hissəsini bir neçə il sonra seminariyanın ilk məzunu və sonralar müəllimi olan Səfərəli bəy Vəlibəyovla birgə çap etdirirlər. Səfərəli bəy Vəlibəyov seminariyanı əla bitirdikdən sonra 1881-ci ildə pedaqoji şuranın qərarı ilə Qori seminariyasında "Ana dili" müəllimi saxlanılır. Rus, fars və ərəb dillərini yaxşı bilən Səfərəli bəy hələ tələbə ikən "Xəzineyi-əxbar" adlı ensiklopedik kitab tərtib edir. Mütərcimlik sənətinin mahir bilicisi olan Səfərəli bəy Azərbaycan və Şimali Qafqaz xalqlarının tarixindən bəhs edən "Tarixi Dərbəndnamə" kitabını tərcümə etməkdə ilk təşəbbüskar olur. Firidun bəy Köçərli iyirmi iki yaşında ikən seminariyanı əla qiymətlərlə bitirmiş, şəriət, pedaqoji, rus dili, hesab, həndəsə, yerölçmə, tarix, coğrafiya, təbiət, hüsnxətt fənlərindən, habelə təcrübi məşğələlərdən müvəffəqiyyətlə imtahan vermişdi. Buna görə də ona ibtidai xalq məktəbi müəllimi adı verilir. Seminariyanı bitirən tələbələrdən fərqli olaraq, şura Firidun bəy Köçərlini kənd məktəbinə yox, İrəvan gimnaziyasına müəllim göndərir. Seminariyada oxuduğu illərdə Firidun bəy Köçərli yunan filosofu Sokratın həyatı və əxlaqi görüşlərinə həsr olunmuş "Təlimati-Sokrat" əsərini tərcümə edir, Saleh bəy Zöhrabbəyovla birlikdə "Təlimati-lisani-türki" adlı dərslik hazırlayır. Bundan başqa, Lermontovdan, Puşkindən, Qoqoldan, Tolstoy və Kolotsovdan tərcümələr edir. Yeri gəlmişkən bir neçə gün əvvəl Azərbaycan Beynəlxalq Universitetində Zaqafqaziya (Qori) Müəllimlər Seminariyası Azərbaycan şöbəsinin açılmasının 130 və seminariyanın Qazaxa köçürülməsinin 90 illiyinə həsr olunmuş beynəlxalq elmi-praktik konfrans keçirilmişdi. Konfransda Moskvadan, Samaradan, Rusiyanın başqa vilayətlərindən, həmçinin Orta Asiyadan, Gürcüstandan nümayəndələr, bir çox xarici ölkələrin Bakıdakı səfirliklərinin təmsilçiləri iştirak edirdilər. Akademik Hüseyn Əhmədov Qori seminariyasının Azərbaycana bəxş etdiyi ziyalılardan, onların elmi, ictimai-siyasi, müəllimlik fəaliyyətlərindən danışdı. Çıxışlarda dəfələrlə vurğulandı ki, həmin dövrdə Zaqafqaziya Müəllimlər Seminariyasının yetişdirdiyi ziyalı nəsli Azərbaycan xalqının tarixində misilsiz rol oynamış, elmin, mədəniyyətin inkişafına əvəzsiz töhfələr vermişdir.