We Can Do It!

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
We Can Do It!
We Can Do It!.jpg
Rəssam C. Hovard Miller
Tarixi 1943
Üslubu Plakat
Saxlanıldığı yer ABŞ Milli Tarix Muzeyi
Sifarişçi Westinghouse Electric

"We Can Do It!" (azərb. Biz bunu edə bilərik!) — 1943-cü ildə ABŞ-da müharibə dövrü "Westinghouse Electric"də işləyən işçilərin əhvalının artırmaq üçün C.Hovard Miller tərəfindən yaradılmış plakat. Plakatın ümumiyyətlə Ceraldin Hoff adlı Miçiqan fabrik işçisinin xəbər agentliyinin ağ-qara fotoşəklinə əsaslandığı iddia olunur.

Plakata İkinci dünya müharibəsi zamanı çox az rast gəlinirdi. Plakat erkən 1980-ci illərdə yenidən tapıldı və geniş miqyasda bir çox formalarda reproduksiya olundu. Plakat çox vaxt "We Can Do It!" adlandırılsa da, bəzən "Çəkicvuran Rozi" adlandırılırdı. 1980-ci illərdə plakat feminizm və digər siyasi məsələlərin təşviq edilməsində istifadə olunurdu.[1] Şəkil 1994-cü ildə "Smithsonian" jurnalının ön səhifəsində və 1999-cu ildə ABŞ-ın birinci sinif poçta markası kimi istifadə olunub. 2008-ci ildə plakat bir neçə Amerikan siyasətçisi üçün təşviqat materiallarında təsis edilmişdi, 2010-cu ildə isə Avstraliyanın ilk baş nazirinin qadın olması rəssam tərəfindən əks edilmişdir. Plakat Milli Arxiv və Yazılar Administrasiyasından ən çox tələb olunan 10 şəkillərdən biridir.[1]

Plakatın yenidən tapılmasından sonra, müşahidəçilər çox vaxt plakatı qadın işçiləri ruhlandırmaq üçün müharibə cəhdlərinə qoşulması yönündə işləndiyini iddia edirlər. Lakin müharibə zamanı plakat, yalnız 1943-cü ilin fevralında "Westinghouse"a daxilində istifadə olunmuşdur.[2] Feministlər və başqaları plakatı bir çox müxtəlif formalarda, o cümlədən kampaniya təşviqi, reklam və parodiyalarda istifadə etmişdi.

Tarixi[redaktə | əsas redaktə]

"General Motors"un 1942-ci ildə yaratdığı propaqanda plakatı

Yaponiyanın Pörl Harbora hücumundan sonra, ABŞ hökuməti istehsalçıları müharibə mallarını böyük miqdarda istehsal etməyə çağırdı. 1930-cu illər ərzində idarə və həmkarlar ittifaqları arasında inşa narazılıq olduğundan, böyük zavodlarında iş atmosferi çox vaxt gərgin idi. General Motors (GM) kimi şirkətlərin direktorları gərginliyi azaltmaq üçün işçiləri həvəsləndirmək istəyirdi. 1942-ci ildə GM tez bir təbliğat plakatı istehsal etdi — müharibə istehsalının sabit dərəcəsi saxlanılmasına doğru qollarını pıxtalaşdıran işçilər. Plakatda "Together We Can Do It!" (azərb. Biz bunu birlikdə edə bilərik!) və "Keep 'Em Firing!" (azərb. Onları Güllə Kimi Vur!) yazılmışdı.[3] Belə plakatların yaradılması, korporasiyalarda müharibə əhval-ruhiyyəsini qaldırıb, hasilatı artırmaq üçün lazım idi.[3]

Westinghouse Electric[redaktə | əsas redaktə]

C. Hovard Millerin eyni seriyadan başqa bir "We Can Do It!" plakatı

1942-ci ildə Westinghouse Electric-in Müharibə İstehsalı Əlaqələndirmə Komitəsi reklam agentliyi vasitəsilə, şirkətin işçilərini plakatda göstərmək üçün Pittsburq rəssamı C.Hovard Milleri cəlb etdi.[1][4] Plakat layihəsinin məqsədi, işçiləri ruhlandırması, davamsızlığın azaldılması, əmək iğtişaşlarının və ya fabrik tətillərinin ehtimalını aşağı salmaq idi. Miller tərəfindən hazırlanmış 42-dən çox plakat hər iki həftədən bir fabrikdə nümayiş olunub, sonra sıra növbəti plakatla əvəz olunurdu. Plakatların əksəriyyətində kişilər nümayiş olunmuşdu; plakatlar kişilər və qadınlar üçün ənənəvi rolları vurğulayırdı. Plakatların birində gülümsəyən kişi meneceri "Any Questions About Your Work? ... Ask your Supervisor." (azərb. Iş haqqında suallarınız?... Nəzarətçinizdən soruşun.) mesajı ilə təsvir olunmuşdu.[1][2]

559 x 432 mm ölçüsündə olan "We Can Do It!" plakatı 1800 nüsxədən artıq çap edilməmişdir.[1] İlkin olaraq plakat İst Pittsburq, Pensilvaniya, və Midvestin bir neçə "Westinghouse" fabriklərindən kənarda görünməmiş, 1943-cü il 15 fevraldan başlayaraq iki beşgünlük iş həftəsi üçün nümayişi planlaşdırılırdı.[1][5][6][7][8] Hədəfdə olan fabriklər "Micarta" ilə hopdurulmuş və plastiklənmiş dəbilqə içliyini hazırlayırdı. Müəssisədə məşğul olan qadınların əksəriyyəti, müharibə ərzində təxminən 13 milyon dəbilqə içliyi istehsal etmişdi.[9] "We Can Do It!" şüarı fabrik işçiləri tərəfindən təkcə qadınların gücləndirilməsi kimi edilməmişdir; plakatlar idarə səlahiyyətinin nəzarəti, işçi qabiliyyəti və şirkətin birlik təşviqi kimi istifadə olunurdu.[1] Şəkildə optimist əməkdaş, əhval-ruhiyəni artırmaq və geriləmə hasilatını saxlamaq üçün incə təbliğat kimi xidmət etmişdir.[10] Şəkildə əks olunan qırmızı, ağ və mavi geyim rəngləri, korporativ müharibə istehsal komitələrində vətənpərvərliyi artırmaq üçün tez-tez istifadə olunan taktikalardan biri idi.[1][2]

Çəkicvuran Rozi[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Çəkicvuran Rozi

İkinci dünya müharibəsi dövründə "We Can Do It!" plakatı 1942-ci ilin "Rosie bu Riveter" mahnısına və ya Norman Rokvellin Çəkicvuran Rozi rəsminə bağlı deyil idi. Müharibə dövrünün filmləri, qəzetləri, şəkilləri və plakatlarında “Rozi”nin göstərilməsi ilə qadınların böyük işçi qüvvəsi olmasının vətənpərvərlik baxımından müstəsna əhəmiyyəti vurğulanırdı.[11][12] “Rozi” bəzən feminist qadın obrazı kimi qəbul edilsə də, bu obrazın mesajı hamıya aydın idi. “Rozi”nin portretinin üzərində “Biz bunu edə bilərik!” sözlərinin yazılması təkcə qadınlarda özünə inam deyil, okeanın o tayında, eləcə də Asiyada milyonlarla amerikalının döyüşdüyü müharibədə qələbəyə inam mesajı göndərirdi.[10]

Rokvellin simvolik "Çəkicvuran Rozi" rəsmi ABŞ Xəzinədarlıq Departamenti tərəfindən plakatlar və müharibə istiqrazlar təşviq kampaniyalarında istifadə olunmuşdur. Müharibədən sonra, müəllif hüquqlarına görə Rokvellin rəsmi tədricən ictimai yaddaşdan çıxdı. Bu qorunma orijinal rəsmin dəyər qazanması ilə nəticələndi — 2002-ci ildə rəsm təxminən $5 milyon ABŞ dollarına satıldı.[13] "We Can Do It!" rəsminin qorunmaması "Çəkicvuran Rozi" rəsminin dirçəlişdə yaşama səbəblərindən biridir.[6]

Ceraldin Hoffun fotosu[redaktə | əsas redaktə]

Ceraldin Hoffun 1942-ci ildə fotosu

İddia olunur ki, Miller "We Can Do It!" plakatını 1942-ci ildə Ann Arbor, Miçiqanda fabrika işçisi olan 17 yaşlı Ceraldin Hoffun fotoşəklindən əsaslandırmışdı.[11][14][15] Fotoda başında polka-nöqtəli bandana olan Hoffun, metal-ştamplama maşın üzərində əyilib və əlləri ilə cihazı möhkəm idarə olunması əks olunub.[15] Hoff publik fotoşəkil çəkildiyindən sonra zavod işini tərk etmişdir; O, metal damğalama maşının əvvəlki operatorın əlini yaralamasını eşitmişdi və violonçel çalmaq bacarığını itirmək istəmirdi.[11] Hoff digər fabrikada tabelçi kimi yeni bir işə düzəlmişdi.[16]

Miller plakatda yeni təfsir yaratmaq üçün Hoffun sağ əlində sıxdığı yumruq, onun sol əliylə sağ qolundakı köynəyin qolunu qatlaması kimi çəkmişdir. Miller Hoffun başını izləyicələrə çevirib, onu daha əzələli etdi. O, həmçinin onun yaxasına "Westinghouse" əməkdaş şəxsiyyət nişanı qoymuşdu.[1][17] Hoff bu haqqda heç bir şey bilmirdi; O, Millerin plakat yaratmasından xəbərsiz idi.[11] Hoff 1943-də evləndi və Ceraldin Doyl oldu.[11]

"Westinghouse" tarixçisi Çarlz A. Ruxun sözlərinə görə, O, rəsmin Doyla bağlantısına şübhə ilə yanaşır. O, Millerin fotoşəkillərdən deyil, əksinə canlı modellərdən iş yaratmağı sevirdi. "Rosie the Riveter: Women working on the home front in World War II" kitabının müəllifi Penni Kolmanın sözlərinə görə, O və Rux, Millerin Doylu fotoşəkildə olub-olmadığını müəyyən edə bilməmişdilər.[18]

Yenidən tapıntısı[redaktə | əsas redaktə]

Plakatın su şüşə avtomatlarında kommersiya üçün istifadə nümunəsi

1982-ci ildə "We Can Do It!" plakatı "Poster Art for Patriotism's Sake" məqaləsi Washington Post Magazine jurnalında dərc olunmuşdur.[19] Doyl 1984-cü ilə qədər "We Can Do It!" plakatının modeli olduğunu bilmirdi; O, özünü Modern Maturity jurnalının məqaləsində görmüşdü.[20] Doyl əvvəl özünü görməsə də, plakatda özünü tanımışdı.[14]

Sonrakı illərdə, plakat feminizmi təşviq etmək üçün yenidən mənimsənilmişdi. Feministlər rəsmi qadın səlahiyyətlərin təcəssümü kimi görürdülər.[21] Tarix professor Ceremiah Akselrod rəsmi qadınlığın kişilik kompoziyası və bədən dili ilə birləşməsi kimi izah etmişdir.[22]

"Smithsonian" jurnalı 1994-cü il mart ayında oxucuları müharibə plakatlar haqqında məqaləyə cəlb etmək üçün rəsmi ön səhifəsinə yerləşdirmişdi. Fevral 1999-cu ildə ABŞ Poçt Servisi rəsm əsasında, "Qadın Dəstəyi Müharibə Cəhdlərində" ifadəsini əlavə edib, 33 ¢ poçt markası yaratmışdır.[23][24][25] 1943-cü ilin plakatı Amerika tarixi milli muzeyində, 1930-cu və 1940-cı illərin əşyaları kimi sərgilənmişdir.[26]

Doylun populyarlığı rəsmlə əlaqədar olduğundan məşhurlaşmışdır. O, zaman zaman Miçiqan Qadın Şöhrəti Zalına gedib, plakatlarda öz imzasını yazırdı. Doylun sözlərinə görə, onun gəncliyində özünün tanınmaması yaxşı hal idi: "Mən bu qədər həyəcana dözə bilməzdim".[11]

Miras[redaktə | əsas redaktə]

Plakatın müasir fotoqrafiya formalarından biri.

Hal-hazırda plakat İkinci Dünya müharibəsi zamanı müəyyən məqsədini keçib, çox tanınmış olmuşdur. Plakat bəzəkli köynək, döymə, qəhvə fincan və soyuducu maqnitlərə kimi işlənib, Vaşinqton Post bunu Vaşinqtonda "ən çox məruz olunan" suvenir adlandırıb.[1] 2008-ci ildə ABŞ-da seçkiləri zamanı plakat müxtəlif regionlarda Sara Peylin, Ron PolHillari Klintonun təbliğatında istifadə edilmişdir.[9]

2010-cu il iyunda Culiya Qillard Avstraliyanın ilk qadın baş naziri olduğundan sonra, "Phoenix" adlı Melburn küçə rəssamı Qillardın üzünü "We Can Do It!" plakatının qara-ağ versiyasına yerləşdirmişdi.[27] Another Magazine jurnalı həmin plakatın fotoşəkilini 2010-cu il iyulda dərc etmişdir.[28][29][30] 2011-ci il martda "Phoenix" həmin rəsmin rəngli versiyasını yaradıb, plakata "She Did It!" (azərb. O, Etdi!) sözlərini,[31] 2012-ci il yanvarda isə diaqonalca "Too Sad" (azərb. Çox Qəmgin) ifadəsini artırıb, Avstraliya siyasətinə qarşı məyusluq fikrini ifadə etmişdi.[32]

Utne Reader jurnalı Marc Simpsonu "We Can Do It!" jurnalın Yanvar-Fevral 2011 nəşrində parodiya kimi dərc etmişdir.[33] 2011-ci ildə Birinci qisasçı filminin sonu üçün, "We Can Do It!" plakatının stereoskop (3D) versiyası yaradılmışdır.[34]

Ad Council-un iddiasına görə, plakat 1942-ci ildə Müharibə Reklam Komitəsi tərəfindən, "iki milyon qadını" müharibə istehsal cəlb etmək üçün yaradılmışdır.[35][36][37] 2012-ci il fevralda Ad Council-un 70 illik yubileyi qeyd olmasına aid, "Rosify Yourself" (azərb. Özünü Rozi Elə) adlı Feysbuk Platformasını yaratmışdı.[38] "Today" televiziya verilişinin işçiləri, aparıcılar Mett LoyerEnn Karri "Rozi"ləşmiş şəkillərini öz saytına yerləşdirmişdilər.[39] Lakin, Seton Holl Universitetinin professoru Ceyms C.Kimbl və Pittsburq Universitetinin professoru Lester C.Olsonun araşdarmalarına görə, plakat nə Ad Council tərəfindən, nə də müharibə istehsal cəlb etmək üçün yaradılmışdır.[1]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,00 1,01 1,02 1,03 1,04 1,05 1,06 1,07 1,08 1,09 1,10 (Winter 2006) "Visual Rhetoric Representing Rosie the Riveter: Myth and Misconception in J. Howard Miller's 'We Can Do It!' Poster" 9: 533–569. Also available through Highbeam.
  2. 2,0 2,1 2,2 (1998) Design for Victory: World War II posters on the American home front. Princeton Architectural Press, 78. ISBN 1-56898-140-6.
  3. 3,0 3,1 Bird/Rubenstein 1998, p. 58.
  4. (2007) Smokey, Rosie, and You!. Hillcrest Publishing Group, 62. ISBN 1-934248-33-9.
  5. Heyman, Therese Thau (1998). Posters American Style. New York: National Museum of American Art, Smithsonian Institution, in association with Harry N. Adams, Inc, 106. ISBN 0-8109-3749-2.
  6. 6,0 6,1 Harvey, Sheridan (July 20, 2010). "Rosie the Riveter: Real Women Workers in World War II". Journeys & Crossings. Library of Congress. http://www.loc.gov/rr/program/journey/rosie-transcript.html. İstifadə tarixi: January 23, 2012.
  7. (2002) "Work—Fight—Give: Smithsonian World War II Posters of Labor, Government, and Industry" Nəşr edən: George Meany Memorial Archives 11.
  8. "We Can Do It!". Smithsonian Institution. http://collections.si.edu/search/results.htm?print=yes&q=nmah_538122. İstifadə tarixi: May 25, 2012.
  9. 9,0 9,1 "'Rosie the Riveter' is not the same as 'We Can Do It!'". Docs Populi. http://www.docspopuli.org/articles/RosieTheRiveter.html. İstifadə tarixi: January 23, 2012. Excerpted from:
    (2009) Agitate! Educate! Organize!: American Labor Posters. ILR Press/Cornell University Press. ISBN 0-8014-7427-2.
  10. 10,0 10,1 (January 4, 2011) "Sociological Images: Secrets of a feminist icon" 10: 82–83. ISSN 1536-5042.
  11. 11,0 11,1 11,2 11,3 11,4 11,5 McLellan, Dennis (December 31, 2010). "Geraldine Hoff Doyle dies at 86; inspiration behind a famous wartime poster". Los Angeles Times. http://www.latimes.com/news/obituaries/la-me-geraldine-hoff-doyle-20101231,0,1376340.story.
  12. (2010) World War II and the Postwar Years in America: A Historical and Cultural Encyclopedia. ABC-CLIO, 606. ISBN 0-313-35652-1.
  13. Weatherford, Doris (2009). American Women during World War II: an encyclopedia. Taylor & Francis, 399. ISBN 0-415-99475-6.
  14. 14,0 14,1 Williams, Timothy (December 29, 2010). "Geraldine Doyle, Iconic Face of World War II, Dies at 86". The New York Times. http://www.nytimes.com/2010/12/30/us/30doyle.html.
  15. 15,0 15,1 Memmot, Mark (December 31, 2010). "Michigan Woman Who Inspired WWII 'Rosie' Poster Has Died". NPR. http://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2010/12/30/132484640/michigan-woman-who-inspired-wwii-rosie-poster-has-died. İstifadə tarixi: January 23, 2012.
  16. Schimpf, Sheila (1994). "Geraldine Hoff Doyle" Nəşr edən: Michigan Department of State 78: 54–55.
  17. Sharp, Gwen (January 4, 2011). "Myth-Making and the 'We Can Do It!' Poster". The Society Pages. http://thesocietypages.org/socimages/2011/01/04/myth-making-and-the-we-can-do-it-poster/. İstifadə tarixi: January 23, 2012.
  18. Coleman, Penny (December 30, 2010). "Rosie the Riveter Image". PennyColeman.com. Arxivləşdirilib: [1] saytından April 28, 2011 tarixində. http://web.archive.org/web/20110428052725/http://www.pennycolman.com/my-books/rosie-the-riveter-image/. İstifadə tarixi: January 24, 2012.
  19. Brennan, Patricia (May 23, 1982). "Poster Art for Patriotism's Sake".
  20. Chuck, Elizabeth (December 30, 2010). "Geraldine Doyle, inspiration for 'Rosie the Riveter,' dies at 86". Field Notes from NBC News. https://web.archive.org/web/20110101123212/http://fieldnotes.msnbc.msn.com/_news/2010/12/30/5738254-geraldine-doyle-inspiration-for-rosie-the-riveter-dies-at-86. İstifadə tarixi: July 1, 2015.
  21. Endres, Kathleen L. (2006). "Rosie the Riveter", in Dennis Hall, Susan G. Hall: American icons: an encyclopedia of the people, places, and things. Greenwood, 601. ISBN 0-275-98429-X.
  22. Axelrod, Jeremiah B.C. (2006). "The Noir War: American Narratives of World War II and Its Aftermath", in Diederik Oostdijk, Markha G. Valenta: Tales of the Great American Victory: World War II in Politics and Poetics. VU University Press, 81. ISBN 978-90-5383-976-8.
  23. "1999–2000 Highlights". Rosie The Riveter Memorial Project. Richmond, California: Rosie the Riveter Trust. April 2003. http://www.rosietheriveter.org/hilite.htm. İstifadə tarixi: January 24, 2012.
  24. "Women Support War Effort". United States Postal Service. http://www.usstampgallery.com/view.php?id=1352aaaa8d4396c687fbde59ce0e09035b7c418a. İstifadə tarixi: January 24, 2012.
  25. "Women On Stamps (Publication 512)". United States Postal Service. April 2003. http://about.usps.com/publications/pub512.pdf. İstifadə tarixi: January 24, 2012.
  26. "Treasures of American History: The Great Depression and World War II". National Museum of American History. http://americanhistory.si.edu/exhibitions/small_exhibition.cfm?exkey=143&key=1267&pagekey=246. İstifadə tarixi: January 24, 2012.
  27. Phoenix (June 29, 2010). "We Can Do It!". Flickr. http://www.flickr.com/photos/phoenixthestreetartist/4748630334/. İstifadə tarixi: October 5, 2012.
  28. Hellqvist, David (July 27, 2010). "Australian President, Julia Gillard". İstifadə tarixi: October 5, 2012.
  29. Dama Design (July 8, 2010). "Julia Gillard". Tumblr. Arxivləşdirilib: [2] saytından September 10, 2012 tarixində. http://archive.is/20121225140121/http://damadesign.tumblr.com/post/866607274/julia-gillard-former-president-of-australia-as. İstifadə tarixi: October 5, 2012.
  30. Phoenix (March 12, 2011). "We Can Do It!". Flickr. http://www.flickr.com/photos/phoenixthestreetartist/5523564006/. İstifadə tarixi: October 5, 2012.
  31. Phoenix (July 2, 2010). "We Can Do It!". Flickr. http://www.flickr.com/photos/phoenixthestreetartist/4759196620/in/photostream//. İstifadə tarixi: October 5, 2012.
  32. Phoenix (January 23, 2012). "She Did It! (TOO SAD)". Flickr. http://www.flickr.com/photos/phoenixthestreetartist/6808410971/. İstifadə tarixi: October 5, 2012.
  33. "Table of Contents". Utne Reader. January–February 2011. http://www.utne.com/table-of-contents-january-february-2011.aspx. İstifadə tarixi: January 24, 2012.
  34. Landekic, Lola (August 30, 2011). "Captain America: The First Avenger". Art of the Title. http://www.artofthetitle.com/title/captain-america-the-first-avenger/. İstifadə tarixi: February 17, 2012.
  35. "The Story of the Ad Council". Ad Council. Arxivləşdirilib: [3] saytından February 16, 2007 tarixində. http://web.archive.org/web/20070216085055/http://www.adcouncil.org/timeline.html. İstifadə tarixi: September 24, 2012.
  36. "Frequently Asked Questions". Ad Council. http://www.adcouncil.org/About-Us/Frequently-Asked-Questions. İstifadə tarixi: September 24, 2012. "Working in tandem with the Office of War Information, the Ad Council created campaigns such as Buy War Bonds, Plant Victory Gardens, 'Loose Lips Sink Ships,' and Rosie the Riveter's 'We Can Do it.'"
  37. Conlon, Peggy (February 13, 2012). "Happy Birthday Ad Council! Celebrating 70 Years of Public Service Advertising". Huffington Post. http://www.huffingtonpost.com/peggy-conlon/happy-birthday-ad-council_b_1269338.html. İstifadə tarixi: September 24, 2012.
  38. "HelpsGood Develops 'Rosify Yourself' App for Ad Council's 70th Birthday". HelpsGood. February 2012. http://www.helpsgood.com/post/17615327499/helpsgood-develops-rosify-yourself-app-for-ad?ad313a00. İstifadə tarixi: September 24, 2012.
  39. Veres, Steve (February 13, 2012). "Plaza sign of the day: Matt as Rosie the Riveter". Today (MSN Allday Today). http://allday.today.com/_news/2012/02/13/10395999-plaza-sign-of-the-day-matt-as-rosie-the-riveter. İstifadə tarixi: September 24, 2012.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda We Can Do It! ilə əlaqəli mediafayllar var.