Xıy xıy

Vikipediya, azad ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Xıy xıy 1.jpg

Xıy xıyAzərbaycanda ən çox yazqabağı (bayramqabağı) günlərdə, eləcə də digər mövsümlərdə uşaqgənclər arasında, xüsusən də qızlar arasında geniş şəkildə oynanılan qədim oyunlarından biridir.

Ümumi məlumat[redaktə | əsas redaktə]

Yeniyetmə məktəblilər, 18-27 yaşlı cavanlar, xüsusən də qızlar üçün çox cəlbedici oyundur. Bu oyun torpaq örtüklü düz meydançada, idman zalında, talada, müasir zamanda asfalt örtük və daş üzlüklər üzərində keçirilir. Vəsait kimi dairəvi daş, qalın saxsı, yaxud kaşı parçasından, müasir zamanda isə hokkey şaybasından istifadə edilir.

Hər bir dəstənin (komandanın) tərkibi 5 nəfər olur. Komanda yalnız qızlardan, yalnız oğlanlardan və qarışıq ola bilər. Oyun dəstələrin (komandaların) sayından asılı olaraq yarışma şəklində keçirilir. Daha doğrusu, uduzan dəstə (komanda) oyunu tərk edir. Oyun iştirakçılarının sayı az olduqda oyun fərdi oyunçular arasında da aparıla bilər.

Oyunun qaydaları[redaktə | əsas redaktə]

Bir dəstə uşaq bir yerə toplaşıb oyuna başlayırlar. Bunun üçün sanama yolu ilə usta (başçı, molla və ya hakim) seçirlər. Oyuna hakimin icazəsi ilə başlayırlar. Əvvəlcə dəstəbaşılar seçilir. Sonra Halay qurmaqla oyunçular iki dəstəyə (komandaya) bölünür. Ustanın (başçı, molla və ya hakimin) göstərişi ilə oyun davam etdirilir.

Bu zaman dəstənin (komandanın) birinci oyunçusu daşı (şaybanı) meydançanın birinci xanasına atır və bir ayağı üstə 1, 2, 3-cü xanalara hoppanır. 4, 5-ci xanada hər iki ayağını yerə qoyur. Bu zaman onun sağ ayağı 5-ci xanada, sol ayağısa 4-cü xanada olur: elə etməlidir ki, mərkəz xətt onun ayaqları arasında olsun. Ayaqlar çiyin bərabərliyində aralı qoyulur.

Oyunçu əllərini belinə qoyur və yuxarı hoppanaraq geriyıə dönür. Bundan sonra o, bir ayağını yerdən üzərək yenə xıy-xıy bir (bir ayağı üstə) geriyə qayıdır. O, birinci xanaya çatdıqda qaldırdığı ayağını yerə qoymadan əyilib daşı (şaybanı) götürür və hoppanaraq meydançadan çıxıır. Oyunçu ikinci cəhddə daşı (şaybanı) ikinci xanaya və üçüncü cəhddə isə 3-cü xanaya atır. Hoppanmanı birinci cəhddə olduğu kimi davam etdirir. Dördüncü cəhddə oyunçu daşı (şaybanı) 6-cı xanaya atır və 3-cü xanaya qədər xıy-xıy gedir və ordan 4-5-ci xananın 5-ci hissəsinə hoppannır, dayanmadan xananın soluna və yenə sağa hoppanır. Sonra əyilərək daşı (şaybanı) götürür, xıy-xıy meydançanı tərk edir. 5-ci cəhddə daş (şayba) 9-cu xanaya atılır. Bu dəfə oyunçu 4-5-ci və 7-8-ci xanalarda sola-sağa hoppanır, orada 9-cu xanaya keçərək daşı (şaybanı) götürüb geriyə qayıdır və meydançadan çıxır. Altıncı cəhddə daş (şayba) 10-cu xanaya atılır. Oyunçu əvvəlki qaydada 9-cu xanaya qədər hoppanır, ikinci ayağağını yer qoymadan əyilib daşı (şaybanı) 10-cu xanadan götürür və geriyə qayıdaraq oyunu başa çatdırır.

Bütün cəhdlərdə daş (şayba) təyin olunan xanaya düşmədikdə, yaxud oyunçu müvazinətini saxlaya bilməyib qaldırdığı ayağını yeə qoyduqda cəhd hesaba alınmır.

Qeyd: Oyun zamanı ayağı dəyişmək olmaz.

Xalların hesablanması[redaktə | əsas redaktə]

Oyun zamanı xallar aşağıdakı qayda üzrə hesablanır:

1-2-3-cü cəhdləri düzgün yerinə yetirdikdə hər cəhdə görə 5 xal, 4-cü cəhdə görə 9 xal və 6-cı cəhdə görə 10 xal. Bütün iştirakçıların xalları toplanır və yekun xal hesablanır. Oyun ərzində daha çox xal toplayan dəstə (komanda) qalib hesab olunur.[1]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Ayna uşaq ensiklopediyası, İdman güc və gözəllik. Bakı, "Ayna Mətbu Evi". 2004.”Xıy xıy”, səh.92.