Xəzər zəfəranı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search
Asparagales - Crocus caspius 2.jpg

Xəzər zəfəranı - (lat. Crocus caspicus F. et M.) Süsənkimilər - İridaceae Lindl. fəsiləsinə aiddir.

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxillik ot bitkisidir. Soğanaqlı yumrusu 2 sm hündürlükdə, 1 sm enində, üzəri pərdəli, tünd – qəhvəyi, lifli örtüklüdür. Daxili örtük qısa tükcüklüdür. Bitki 12—17 sm hündürlükdə; yarpaqlar çiçəklərlə birlikdə görünür. 5—7 ədəddir, bəzən çiçəklərdən hündür, çılpaq xətvari, 1,5 – 2mm enində itidir. Çiçəklər ağ, əsnək narıncı, şırımısızdır. Çiçəkyanlığının kənarları uzunsov – ellipsivari, kütdür. Tozcuq erkəkcikdən uzun, sarı rəngdədir; ağızcıq sarı, dar kürəkvari, bütövdür [1] [2].

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çiçəkləmə və meyvə əmələ gətirmə dövrü oktyabr ayına təsadüf edir. Kriptofit (geofit), işıqsevən, duzlaşmaya davamlıdır. Soğanaq və toxumla çoxalır. Kolluqlarda, otlu yamaclarda qruplaşmalar əmələ gətirir. Dağətəyi qurşaqlarda daşlı və qayalı yerlərdə rast gəlinir [3] [4]. Dekorativ və dərman bitkisidir [5] , həmçinin qida kimi istifadə olunur.

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Lənkəranın dağlıq hissəsində yayılmışdır [2] [4] [5] [6] [7] .

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

İtmə təhlükəsi altında olan bir neçə mövcuddur, populyasiyanın sayı sürətlə azalır .

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Antropogen amillər (otarılma, tapdalanma, əhali tərəfindən intensiv yığılması populyasiyanın sayının azalmasını sürətləndirir).

Mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Mühafizəsi üçün xüsusi tədbirlər aparılmır. Yayılma yerlərində antropogen təsirlərin azaldılması məqsədilə yasaqlıqların təşkili, Populyasiya səviyyəsində genetik tədqiqi, toxumlarının toxum bankında saxlanılması, bərpasının təmin edilməsi təklif olunur [2].

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1. Гроссгейм А.А., 1940.
  2. 2,0 2,1 2,2 2. Флора Азербайджана, 1952.
  3. 3. Ахундов Ф.Г., 1972.
  4. 4,0 4,1 4. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989.
  5. 5,0 5,1 5. Əsgərov A.M., 2005.
  6. 6. Ибадлы О.В. 2005
  7. 7. Məmmədov Q., Yusifov E., Xəlilov M., Kərimov V., 2012.