Yan Mayen

Yan Mayen adası
Yan Mayen adası
	norv. Jan Mayen
Ümumi məlumatlar
Sahəsi	377 km²
Uzunluğu	54 km;
Eni	15 km
Sahil uzunluğu	124.100 m
Hündür nöqtəsi	2277 m
Əhalisi	18 nəfər
Yerləşməsi
	71°02′47″ şm. e. 8°13′49″ q. u.HGYO
Ölkə	Norveç
	Yan Mayen adası
	Vikianbarda əlaqəli mediafayllar

Yan Myen (norv. Jan Mayen) — Qrenland dənizi ilə Norveç dənizi arasında yerləşən ada. Ada Qrenlandiyadan 600 km, İslandiyadan 500 km, Norveçdən isə 1000 km məsafədə yerləşir.

Coğrafiya

Coğrafi koordinatlar: 71°00′ş. e., 8°00′q. u.

Torpaq sərhədlərinin uzunluğu: 0 km.
Şahil xəttinin uzunluğu: 124,1 km.

Dəniz hüququ:

ərazi suları:4 dəniz mili
bitişik zona: 10 dəniz mili
iqtisadi zona: 200 dəniz mili
materik şelfi: 200 metr dərinliyi və ya inkişaf dərinliyi zonası

İqlimi: dümanla müşahidə edilən qütb dəniz iqlimi.

Relyef: vulkanik mənşəlli ada. Bəzi hissəsi buzla örtülüdür.

Yüksəklik aralığı:

minimum hündürlük: Norveç dənizi — 0 m
maksimum hündürlük: Berenberq vulkanı — 2277,3 m.

Təbii ehtiyatlar: yoxdur

Torpaqdan istifadə:

əkin sahəsi: 0 %
daimi əkilən sahələr: 0 %
digərləri: 100 % (2001)

Suvarılan torpaqlar: 0 km².

Təbii risklər: yatmış Berenberq vulkanı 1970-ci ildən fəallaşmışdır.^[1]

Ətraf mühit. Mövcud vəziyyət: qismən mamır və ot ilə örtülmüş, vulkanik ada.

Adanın uzunluğu — 55 km şimal-şərqdən cənub-qərbə).^[2]

Topoqrafiya

Jan Mayen adası vulkanik mənşəli olub bəzi əraziləri buzlaqlarla əhatə olunmuşdur (117 km²). ^[3]Ada iki hissədən ibarətdir ki, ^[4]böyük bir hissəsi şimalda (Nord-Jan) və kiçik bir hissə cənubda (Sør-Jan) yerləşir. Onlarda təxminən 2,5 kilometr eni olan bərzəxlə birləşirlər.^[5]

Adanın yaranması 7000 mon il öncəyə aiddir.^[6]

Relyefi dağliqdır.^[7] Ən hündür zirvəsi olan Berenberq adanın şimalında yerləşir (2277,3 metr dəniz səviyyəsindən yuxarıda).

Bərzəxdə iki böyük su tutarı var: Cənubi laqun (Sørlaguna) və Şimali laqun (Nordlaguna).^[8]

Geologiya

Ada Şimali Amerika plitəsi ilə Avrasiya plitəsinin qovşağından 170 km məsafədə yerləşir. Bu səbəbdən bölgədə yüksək tektonik fəaliyyət vardır.^[9]

Adanın şimal hissəsini təşkil edən Berenberq vulkanı Yer üzündə ən şimal fəal vulkandır. ^[10]1732-ci ildən 1985-ci ilə qədər olan dövrdə altı ədəd püskürməsi qeydə alınmışdır. Son püskürmələr 1970, 1973 və 1985-ci illərdə baş vermişdir. Ən güclü zəlzələ Rixter şkalasında 5 olmuşdur. 1970-ci ildəki püskürmə zamanı dənizə lava tökülməsi nəticəsində adanın sahəsi 4 kvadrat kilometrədək artmışdır.^[11]

İqlim

Adanın iqlimi dənizin stabilləşdirici təsirinə görə temperaturda kiçik fərqlər olur. Şimalına Qolfstrim cərəyanı təsir edir.^[12]

Adada yay ayları orta temperatur +5 °C, maksimal isə +18 °C-dir. Qışda orta temperatur −5 °C, nadir hallarda −20 °C olur.^[13]

Havalar tez-tez buludlu, xüsusilə payız və yaz mövsümlərində tez-tez duman müşahidə olunur. Tez-tez istiqamətini dəyişkən güclü küləklər əsir.^[14]

Flora

Adada əsl ağac və kollar yoxdur. Ancaq damarlı bitkilərin 76 növü mövcuddur. 2002-ci ildə isə yenisi aşkar edilmişdi. Xüsusilə damar bitkiləri arasında 3 dənəsi endemikdir və bu səbəbdən xüsusi qorunma tələb edir.^[15]

Yan Mayen florasına həmçinin 176 növ mamır, 140 növ şibyə və 66 növ göbələk daxildir.^[16]

Fauna

Adada 98 növ quş yaşayır. Onlardan 18 növü yuva qurur, daha 7 növün isə qurması ehtimal olunur. ^[17]Adada məməlilərdən bəzən ağ və mavi arktika tülküsünü və ağ ayılarıgörmək olur. Ağ ayılar adaya ya qalın buz qatı altında girmək məqsədi ilə gəlirlər yada üzən buzlaqlarda təsadüfən adaya gəlirlər.

^[18]

Tarix

Ada onu 1614-cü ildə aşkar etmiş hollandiyalı balina ov gəmisinin kapitanının şərəfinə adlandırılmışdır.^[19] Daha əvvəlki iddialar — Henri Hudson, (1607); Jan Frolik (1612); Joris Karolus (1614) — isə inandırıcı deyildir.^[20]

Ancaq 1595-cildə Dyusburqda dərc olunmuş Şimal Buzlu okeanının xəritəsində Herard Merkator (1512–1594) Qrenland və Norveç dənizləri arasında Beeren Syland adlı adanı qeyd etmişdir .

Sonrakı əsrlərdə adanı yalnız Şimail Qrenlandiya şirkətini balina və dəniz məməlilərini ovlayan gəmiləri nadir hallarda ziyarət edirdi. Ada 1929-cu ildən Norveçin idarəçilindədir.^[21] Uzun müddət yatmiş Berenberq vulkanı (Hokon VII dağları) 1970-ci ildə aktivləşmişdir. Bu yer üzündəki şimal qütbünə ən yaxın aktiv vulkandır.^[22]

1961-ci ildə ada yaxınlığında K-19 sualtı qayığında qəza baş vermişdir.^[23]

Əhali

Yerli əhali yoxdur. Olonkinbyuen qəsəbəsində uzunmüddətli naviqasiya, meteorologiya stansiyasının və Sahil Mühafizəsi xitmətinin (iyul 2004) əməkdaşları yaşayır. Adada inzibati və mülki idarə etməni Loran-C stansiya deleqasiyasının rəhbəriicra edir.^[24]

Dil: norveç dili.

Tərəflərin statusu: Norveç ərazisi; 1994-cü ilin avqustundan Oslodan olan qubernator vasitəsilə idarə olunur. Buna baxmayaraq adada hakimiyyət Norveç Müdafiə Əlaqə Xidməti stansiyasının komandirinə verilmişdir.^[25]

Qnunverici sistem: Norveçin qanunvericilik sistemi

Bayraq: Norveç bayrağı istifadə edilir.

İqtisadiyyat

Yan Mayen əhəmiyyətli təbii ehtiyatları olmayan bir vulkanik adadır. Adada iqtisadi fəaliyyət Norveç radionaviqasiya və meteoroloji stansiyalarının əməkdaşları üçün xidmətlərin göstərilməsi ilə məhdudlaşır.

Nəqliyyat

Limanlar: yoxdur; yalnız xarici dayanacaqlar

Hava limanları: 1 (2003)
Torpaq örtüklü hava limanları:
ümumi: 1 1524–2437 m: 1 (2004)

Silahlı qüvvələr

Adanın qorunması Norveçin məsuliyyətidir. Bu məsələdə beynəlxalq anlaşılmazlıq yoxdur.

İstinadlar

↑ "Client Challenge". vic2.paradoxwikis.com. 30 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ https://www.nationalgeographic.com/adventure/article/jan-mayen-arctic-volcano-centennial-ascent (#bare_url_missing_title).
↑ https://www.gameskinny.com/culture/jan-mayen-easter-egg-how-why-you-can-make-a-country-of-polar-bears-in-europa-universalis-iv/ (#bare_url_missing_title).
↑ https://good.film/title/movie/1082833/tales-of-jan-mayen (#bare_url_missing_title).
↑ https://www.forskning.no/geologi/jan-mayen-er-et-bitte-lite-kontinent/2070919 (#bare_url_missing_title).
↑ https://www.sodir.no/en/whats-new/news/general-news/ (#bare_url_missing_title).
↑ http://www.worldclimateguide.co.uk/guides/jan-mayen/jan-mayen/ (#bare_url_missing_title).
↑ https://www.reuters.com/article/us-norway-deepseamining-insight-idUSKBN29H1YT/ (#bare_url_missing_title).
↑ https://www.reuters.com/article/oil-norway-arctic-idUSL6N0GM16S20130821/ (#bare_url_missing_title).
↑ "Arxivlənmiş surət". 26 fevral 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 14 oktyabr 2015. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ https://oceanwide-expeditions.com/the-arctic/cruises (#bare_url_missing_title).
↑ "Arxivlənmiş surət" (PDF). 13 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 7 fevral 2009. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ "Arxivlənmiş surət". 13 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ https://edition.cnn.com/2025/04/03/business/trump-tariffs-uninhabited-islands-intl-hnk/index.html (#bare_url_missing_title).
↑ "Arxivlənmiş surət". 28 avqust 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ https://edition.cnn.com/2025/04/03/business/trump-tariffs-uninhabited-islands-intl-hnk/index.html (#bare_url_missing_title).
↑ "Arxivlənmiş surət". 15 aprel 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 24 oktyabr 2005. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 4 oktyabr 2012. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ https://archive.org/details/nomanslandahist00conwgoog (#bare_url_missing_title).
↑ "Arxivlənmiş surət". 3 aprel 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ "Arxivlənmiş surət". 24 dekabr 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.
↑ https://warfarehistorynetwork.com/article/the-second-great-war-and-the-weather-that-defined-it/ (#bare_url_missing_title).

Mənbə

www.jan-mayen.no
Jan Mayen year round webcam
Jan Mayen at Norwegian Polar Institute Arxivləşdirilib 2013-08-31 at the Wayback Machine
TopoJanMayen – Interactive map of Jan Mayen by the Norwegian Polar Institute
Photographs and information on Jan Mayen
Satellite Radar image of Jan Mayen
Glaciers of Jan Mayen
www.janmayen2011.org — a site about JX5O — international ham radio expedition to Jan Mayen island in 2011 Arxivləşdirilib 2012-01-10 at the Wayback Machine
Weather forecasts for Jan Mayen at yr.no (Norwegian Meteorological institute and NRK)
Arxivləşdirilib 2014-02-08 at the Wayback Machine uscg spar 403 1966

[1] "Client Challenge". vic2.paradoxwikis.com. 30 noyabr 2024 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[2] ttps://www.nationalgeographic.com/adventure/article/jan-mayen-arctic-volcano-centennial-ascent (#bare_url_missing_title).

[3] ttps://www.gameskinny.com/culture/jan-mayen-easter-egg-how-why-you-can-make-a-country-of-polar-bears-in-europa-universalis-iv/ (#bare_url_missing_title).

[4] ttps://good.film/title/movie/1082833/tales-of-jan-mayen (#bare_url_missing_title).

[5] ttps://www.forskning.no/geologi/jan-mayen-er-et-bitte-lite-kontinent/2070919 (#bare_url_missing_title).

[6] ttps://www.sodir.no/en/whats-new/news/general-news/ (#bare_url_missing_title).

[7] ttp://www.worldclimateguide.co.uk/guides/jan-mayen/jan-mayen/ (#bare_url_missing_title).

[8] ttps://www.reuters.com/article/us-norway-deepseamining-insight-idUSKBN29H1YT/ (#bare_url_missing_title).

[9] ttps://www.reuters.com/article/oil-norway-arctic-idUSL6N0GM16S20130821/ (#bare_url_missing_title).

[10] "Arxivlənmiş surət". 26 fevral 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[11] "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 14 oktyabr 2015. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[12] ttps://oceanwide-expeditions.com/the-arctic/cruises (#bare_url_missing_title).

[13] "Arxivlənmiş surət" (PDF). 13 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib (PDF). İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[14] "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 7 fevral 2009. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[15] "Arxivlənmiş surət". 13 mart 2023 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[16] ttps://edition.cnn.com/2025/04/03/business/trump-tariffs-uninhabited-islands-intl-hnk/index.html (#bare_url_missing_title).

[17] "Arxivlənmiş surət". 28 avqust 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[18] ttps://edition.cnn.com/2025/04/03/business/trump-tariffs-uninhabited-islands-intl-hnk/index.html (#bare_url_missing_title).

[19] "Arxivlənmiş surət". 15 aprel 2021 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[20] "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 24 oktyabr 2005. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[21] "Arxivlənmiş surət". Archived from the original on 4 oktyabr 2012. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[22] ttps://archive.org/details/nomanslandahist00conwgoog (#bare_url_missing_title).

[23] "Arxivlənmiş surət". 3 aprel 2012 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[24] "Arxivlənmiş surət". 24 dekabr 2008 tarixində arxivləşdirilib. İstifadə tarixi: 15 iyun 2025.

[25] ttps://warfarehistorynetwork.com/article/the-second-great-war-and-the-weather-that-defined-it/ (#bare_url_missing_title).

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

[10]

[11]

[12]

[13]

[14]

[15]

[16]

[17]

[18]

[19]

[20]

[21]

[22]

[23]

[24]

[25]