Yanardağ

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Koordinatlar: 40°30′6.7″N 49°53′28.5″E / 40.501861°N 49.891250°E / 40.501861; 49.891250

Yanardağ
Yanardağ?
Yanardağ.jpg
Ölkə Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan
RayonAbşeron
Yanardağ (Azərbaycan)
Yanardağ — yerləşdiyi ərazi Azərbaycan
Yanardağ
Yanardağ
Commons-logo.svg Yanardağ Commonsda

YanardağBakı şəhəri yaxınlığında Abşeron yarımadasında, Xəzər dənizinin sahilində, Məhəmmədi kəndi ərazisində, dağın ətəyində təbii qazın çıxması nəticəsində alovlanan, tarixi bilinməyən təbiət abidəsi[1].

Bakı şəhər mərkəzindən 27 km, kənd mərkəzindən isə təqribən 2 km məsafədə, Məhəmmədi-Digah şose yolunun sol istiqamətində yerləşir.

Xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Ərazidəki yanmalar, yerin dərinliklərindəki mövcud neftli-qazlı çöküntü laylarında süxur yuyulmaları, tektonik qırılmalar, habelə palçıq vulkanlarının püskürməsi - bir sözlə vulkanik-tektonik proseslərin getməsi nəticəsində, yaranan çatlar vasitəsilə səthə çıxan təbii qaz axınlarının alışıb yanması nəticəsində əmələ gəlmişdir. Bəzən Yanardağda alovun hündürlüyü 10-15 metrə çatır. Buradakı yanma prosesinin tarixin hələ qədim dövrlərindən getməsi ilə bağlı məlumatlar həm ərazidə aparılan geoloji tədqiqatlar, həm də verilən tarixi mənbələr vasitəsi ilə öz təsdiqini tapmışdır ki, bu yanmaların da tarixinin hələ eradan əvvəlki dövrlərdən başlandığı görülməkdədir.

Yanardağın əks istiqamətində yanan üç təpə olub. İndi isə həmin təpələr sönüb. Bakının rəmzi hesab olunan üç yanar alov dili və dəniz simvolu da Yanardağın mövcudluğuna istinadən qəbul edilib. Erkən orta əsrlər dövrünü işıqlandıran bir çox mənbələrdə Bakı şəhərinin Xəzər dənizi sahillərində gecə-gündüz yanan torpaqların, hətta yanan suyun olması ilı bağlı maraqlı məlumatlar verilmiş, ərazi Atəş-i Baquan adlandırılmışdır. Ərazidə “əbədi odların” olması və onların gecə-gündüz yanması ilə bağlı məlumat verən, belə ilk mənbələrdən biri və demək olar ki, birincisi bizanslı Paniyalı Priskdir. Prisk V əsrin əvvəllərində Qafqaz Albaniyası Bakısını təsvir edərkən «sualtı qayadan qalxan od»dan söz açaraq yazır. “Kaspi dəniz sahillərində sualtı qayalar mövcuddur ki, buradan gecə-gündüz od çıxır. Odun şöləsi ay işığında daha füsünkar görsənərək ətraf sahil torpaqları öz işığında görünən edir”. Bundan başqa, buradakı yanan torpaqlarla bağlı əl-Məsudinin “Muruc əz-zəhəb və məavhin-əl cavhar”, əl-Farisi əl-İstəxrinin “Kitab əl-masalik vəl-mamalik” (“Yollar və məmləkətlər haqqında kitab”), əl-Müqəddəsinin “Əhsən ət-təqasim fi mərifət əl-əqalim” (“İqlimlərim öyrənilməsi üçün ən yaxşı bölgü”), Əbu Həmid əl-Əndəlusi əl-Qərnatinin “Tuhfət əl-əlbab və nuxbat əl-əcab” (“Ağıllara töhfə və möcüzələrin seçilməsi”), Yaqut İbn Abdullah ər-Rumi əl-Həməvinin (1179-1229) “Mucəm əl-Büldən” (“Ölkələrin lüğəti”), Əbu Duləf əl-Yənbuinin “Risalələr”, Х əsrə аid “Hudud əl-Аləm” аdlı müəllifi məlum оlmаyаn əsərdə, Məhəmməd ibn Nədcib Bekrаnаnın XIII əsrə аid “Cаhаn-nаmə” əsərində, XIII əsrə аid müəllifi bəlli оlmаyаn cоğrаfiyаçının кitаbındа, XIV əsr tаriхçisi Həmdullаh Qəzvininin “Nüzhət əl-Qulub” əsərində, ХV əsrdə yаşаyаn cоğrаfiyаşünаs ibn-Əyаsin məlumаtlаrındа və s.-də təsаdüf оlunmaqdadır.

"Yanardağ" Dövlət Tarix-Mədəniyyət və Təbiət Qoruğu[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 02 may 2007-ci il tarixli sərəncamı ilə “Yanar dağ”ın ərazisi dövlət tarix-mədəniyyət və təbiət qoruğu elan edilmişdir[2]. Qoruğun ərazisi ərazisi isə 64,55 hektar təşkil edir. Bu əraziyə Qurd yuvası, min yaşı olan iki qəbiristanlıq və qədim məscid, Qotursu bulağı, Əli daşı, Kardaşı, Qırməki vadisi və Yanardağ aiddir.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

Vikianbarda Yanardağ ilə əlaqəli mediafayllar var.