Yumurtavari ilankölgəsi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Jump to navigation Jump to search

Yumurtavari ilankölgəsi (lat. Ferula oopoda) — çətirkimilər fəsiləsinə aiddir.

IUCN Qırmızı Siyahısına görə növün kateqoriyası və statusu "Kritik təhlükə həddində olanlar '' kateqoriyasına aiddir – CR B2ab (ii,iii,); C2a. Azərbaycanın nadir növüdür. 

Qısa morfoloji təsviri[redaktə | əsas redaktə]

Çoxillik monokarp bitkidir, hündürlüyü 1 m-ə yaxındır. Gövdəsi düzdür, qalındır, yuxarı hissəsində budaqlar bərabər ölçüdədir. Gövdə yarpaqlarının qınları dərivaridir, çılpaqdır, üfürülmüş kimidir, ucu bərkdir. Yarpaq ayaları xətvaridir. Kökətrafı yarpaqlarının son ayaları rombvaridir, çox sayda yarılmış lələklidir, qalın-xətvaridir, uzunluğu 2-4 sm, eni 1,5-2 mm-dir. Gövdə yarpaqları çox kiçikdir,çox şişikin, ağtəhər, dərivari qınlıdır. Ləçəkləri tünd sarıdır, ellipsvaridir, uzunluğu 2 mm-ə yaxındır, üzü aşağı istiqamətlənmişdir. Uzunluğu 10 mm-ə qədər olan meyvələri ellipsvaridir.[1][2]

Bioloji, ekoloji və fitosenoloji xüsusiyyətləri[redaktə | əsas redaktə]

Çiçəkləmə may - iyun, meyvəvermə iyun-iyul aylarında müşahidə edilmişdir. Kserofitdir. 900-1000 m hündürlükdə yayılmışdır. Aşağı dağ qurşaqlarında, gilli dərələrdə rast gəlinir.[1][3]

Yayılması[redaktə | əsas redaktə]

Naxçıvanın dağlıq hissəsidir. (Duzdağ ərazisinin cənub yamacında kiçik populyasiyası vardır).[3] [4][5]

Sayı və tendensiyası[redaktə | əsas redaktə]

Populyasiyanın sayı sürətlə azalır. İtmə təhlükəsi altında olan yeganə lokalitet mövcuddur. Takson çox yaxın bir gələcəkdə məhv olmaq təhlükəsi həmçinin bir neçə illərdir ki, əvvəlki populyasiyalarına rast gəlinmir.[5]

Məhdudlaşdırıcı amillər[redaktə | əsas redaktə]

Monopark olduğu üçün çoxalmasının zəifliyi və iqlimdir. [2]

Mühafizə tədbirləri[redaktə | əsas redaktə]

Yayıldığı Darıdağ ərazisində yasaqlıq yaradılması təklif edilmişdir.[2][5] Populyasiya təhlükə altında olduğundan qorunması vacibdir. [1][6]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. 1,0 1,1 1,2 Флора Азербайджана, 1955
  2. 2,0 2,1 2,2  İbadullayeva S.C., 2001
  3. 3,0 3,1 İbadullayeva S.C., 2004
  4. Azərbaycan SSR-in Qırmızı kitabı, 1989
  5. 5,0 5,1 5,2 Movsumova N.V., İbadullayeva S.J., Sultanova Z.R., 2009
  6. Naxçıvan Mr-in Qırmızı Kitabı, 2010