Zürafə

Zürafə
Elmi təsnifat
Domen: Eukariotlar Klad: Amorphea Klad: Obazoa Klad: Opisthokonta Klad: Holozoa Klad: Filozoa Klad: Choanozoa Aləm: Heyvanlar Yarımaləm: Eumetazoylar Klad: ParaHoxozoa Klad: İkitərəflisimmetriyalılar Klad: Nephrozoa Tipüstü: Sonağızlılar Tip: Xordalılar Klad: Olfactores Yarımtip: Onurğalılar İnfratip: Ağızçənəlilər Klad: Eugnathostomata Klad: Teleostomi Klad: Sümüklü balıqlar Klad: Xoanlar Klad: Rhipidistia Klad: Tetrapodomorpha Klad: Eotetrapodiformes Klad: Elpistostegalia Klad: Stegocephalia Klad: Dördayaqlılar Klad: Reptiliomorpha Klad: Amniota Sinif: Məməlilər Klad: Theriimorpha Klad: Theriiformes Klad: Trechnotheria Klad: Cladotheria Klad: Prototribosphenida Klad: Zatheria Klad: Tribosphenida Yarımsinif: Vəhşi heyvanlar Klad: Euteriyalar İnfrasinif: Plasentalılar Maqndəstə: Boreoeutheria Dəstəüstü: Lavrazioterilər Klad: Scrotifera Qranddəstə: Ferungulata Ranqsız: Dırnaqlılar Dəstə: Cütdırnaqlılar Klad: Artiofabula Klad: Cetruminantia Klad: Ruminantiamorpha Yarımdəstə: Gövşəyənlər İnfradəstə: Pecora Fəsiləüstü: Giraffoidea Fəsilə: Zürafələr Cins: Zürafə
Beynəlxalq elmi adı
Giraffa Matüren-Jak Brisson, 1762[…]
Şəkil axtarışı ITIS   898184 NCBI   9893 EOL   38813 FW   42695

Zürafə

Zürafə (lat. Giraffa) — heyvanlar aləminin xordalılar tipinin məməlilər sinfinin cütdırnaqlılar dəstəsinin zürafələr fəsiləsinə aid heyvan cinsi.

Dünyanın ən hündür canlısıdır. Qara və qəhvəyi xallardan ibarət olan bir bədəni vardır. Hündürlüyü 4–6 m arasında dəyişir. Məməlilər sinfinin cütdırnaqlılar dəstəsinə aid heyvanlardır. Onların xarici görünüşü o qədər özünə məxsusdur ki, heç bir heyvanla onları qarışıq salmaq olmaz. Dərilərinin rəngi olduqca dəyişkəndir. Əvvəllər, zooloqlar dərinin rənginə əsasən onları bir neçə növə ayırd edirdilər. Daha sonra müxtəlif rəngdə olan zürafələrin cütləşməsi, həmçinin bir ərazidə və ya bir dəstədə müxtəlif rənglərdə zürafələrin müşahidə olunması bu faktı inkar etdi.

Erkək zürafələrin hündürlüyü 5,5–6,1 m-ə, çəkiləri isə 900–1200 kq -a çatır. Dişilər adətən erkəklərdən daha kiçik və yüngül olur. Zürafələrin boynunun çox uzun olmasına baxmayaraq, digər məməlilər kimi onların da boyun fəqərəsi 7 ədəddir. Hündürboy xüsusi ilə beyini qanla təhciz etmək nöqteyi-nəzərdən qan-damar sisteminin yükünü artırır. Ürəyin çəkisi 12 kq olub, dəqiqədə 60 litr qanı keçirir və buna görə də onların təzyiqi insanın təzyiqindən üç dəfə artıq olur.

Zürafənin dili çox uzun və əzələlidir. Zürafə dilini 45 sm-ə qədər uzadaraq, budaqları tutmaq xüsusiyyətinə malikdir.

Zürafə təbii şəkildə yalnız Afrikada yaşayır. Cənubi və Şimali Afrika ən çox olduqları bölgələrdir. Ümumiyyətlə savannalarda, otlaqlarda və açıq meşələrdə həyatlarını davam etdirirlər. Akasiya ağacının yetişdiyi bölgələr seçimləridir.

Uzun boynu ona yerdə bitən otla yemlənməyə çox mane olsa da, əvəzində üst dodağı və uzun dili ən hündür budaqlardakı yaşıl yarpaqları da qoparmağa kömək edir. Zürafələrin səs telləri yoxdur.

Bu canlı yaşaya bilmək üçün ürəyindən iki metr yuxarıda yerləşən beyninə qan göndərməlidir. Buna görə də olduqca güclü ürəyə ehtiyacı vardır. Belə ki, zürafənin ürəyi 350 mm Hg-lik təzyiqlə qan vura biləcək gücə malikdir. İnsanı öldürə biləcək qədər güclü olan bu sistem xüsusi qapalı yerdə yerləşmişdir. Təzyiqin ölümcül təsirini aradan qaldırmaq üçün bura kiçik damarlarla əhatə olunmuşdur. Başdan ürəyə qədər olan hissədə yuxarı çıxan və aşağı enən damarların əmələ gətirdiyi U şəklində bir sistem mövcuddur. Qanın əks istiqamətdə axdığı damarlar təzyiqi sıfıra endirir, beləliklə, heyvan ani qanamalara səbəb olan daxili təzyiqdən xilas olur.

Ürəkdən aşağı hissədə isə çox yoğun olmadığı üçün qıç və ayaqların xüsusi qorunmaya ehtiyacı var. Zürafənin qıç və ayaqlarını örtən dərinin çox qalın olması onu qan təzyiqinin mənfi təsirlərindən qoruyur. Həmçinin damarların içində qanın sürətli hərəkətini dayandıraraq təzyiqə nəzarət edən qapaqcıqlar vardır.

Ən böyük təhlükə isə heyvan su içmək üçün başını yerə əydikdə ortaya çıxır. Bu zaman adi halda beyin qanaxmasına səbəb ola biləcək qədər güclü olan qan təzyiqi daha da artır. Lakin bu təhlükəyə qarşı mükəmməl bir tədbir görülmüşdür. Canlının bədənində "sefaloraşidien" adlı maye ifraz olunaraq ürəyin həcmini kiçildir və təzyiqlə vurulan qanı azaldır. Həmçinin heyvanın boynunda başını aşağı əydiyi zaman işə düşən xüsusi qapaqcıqların olması qanın hərəkət sürətini xeyli azaldır, beləliklə, zürafə təhlükəsiz şəkildə su içib, yenidən başını yuxarı qaldıra bilir. Zürafənin qat-qat olan damarlarının qalın olması da bu yüksək təzyiq təhlükəsinə qarşı bir tədbirdir.

Həyat tərzi

Zürafələr otyeyən heyvanlardır. Qidalandıqları ağaclar arasında akasiya ağacının yarpaqlarına üstünlük verirlər. Zürafə uzun dili ilə budaqları tutaraq ağızına yaxınlaşdırır və başını arxaya çəkərək yarpaqlar qoparır. Dil və dodaqların xüsusi quruluşu zürafəyə tikanlı budaqlarla qidalanmaq imkanı verir. Zürafə gün ərzində 30 kq-a qədər qida qəbul edir və günün 16-20 saata qədərini qida axtarışına sərf edir.

Zürafə haqqında maraqlı faktlar

• Yer üzündə ən böyük ürək və ən yüksək qan təzyiqi zürafələrdə olur.
• Zürafənin heç bir səs çıxarmaması yanlış iddiadır. Onlar təhlükəli vəziyyətlərdə bağırır və böyürür.
• Zürafənin yeganə yaxın qohumu Okapia johnstoni hesab olunur.
• Zürafənin dili qara rəngdə olub, uzunluğu 45 sm-ə çatır.
• Zürafənin addımının uzunluğu 6–8 m olur.
• Zürafə susuzluğa dəvədən daha dözümlüdür.
• Zürafələr bəzən uzanaraq yatmasına baxmayaraq, çox zaman ayaq üstə şaquli vəziyyətdə dayanıb yatırlar. Ayaq üstə yatanda bəzən də başlarını iki budağın arasında yerləşdirilər ki, yıxılmasınlar.
• Uzun olan boyunlarının digər bütün məməlilər kimi sadəcə 7 fəqərə vasitəsilə daşınır.