İğdır vilayəti
 |
|
|
|
|
 İğdır vilayəti |
|
|---|---|
 |
|
| Türkiyə'də İğdır vilayətinin konumu və ilçələri | |
 |
|
| Məlumat | |
| Coğrafi Bölgəsi: | Şərqi Anadolu bölgəsi |
| Ərazi: | 3 588 (km2) |
| Əhali: (2008) | 188 857 |
| Əhali sıxlığı: | 52,6 (nəfər/km2) |
| Vasıta Plaka Kodu: | 76 |
| Telefon kodu: | 0476 |
| İlçə sayı | 4 |
| Bucaq sayı | 5 |
| Bələdiyyə sayı | 8 |
| Kənd sayı | 157 |
| Məhəllə sayı | 25 |
| Vali: | Saim Saffet Karahisarlı |
| Vebsayt: | Valilik |
İğdır vilayəti və ya İğdır ili - Türkiyə Cühuriyyətinin bir 81 vilayəti içərisində 76-cısıdır. Naxçıvan, Ermənistan Respublikası və İran ilə həmsərhəddir. Ərazisi əsasən düzdür.Araz çayı vilayətin cənub hissəsindən keçir.İğdırın rəmzi Leylək quşudur.Bu rəmzlə bağlı olaraq şəhər mərkəzində bir heykəl və stadion var.
Mündəricat |
[redaktə] Tarix
Tarixən Azərbaycan ərazisi olmuşdur.Əsası 640-cı ildə qoyulmuşdur.
Iğdır 27 may 1992-ci ildə TBMM-nin qəbul etdiyi 3806 saylı qanunla Qars vilayətindən ayrılaraq TC-nin 76-cı vilayəti olmuşdur .[1]
Azərbaycanla sərhəd yeganə türk bölgəsidir. Danılmaz bir sübut: İğdırda məşhur olan Qaytağı rəqsi var ki,bu bizim də rəqsdir. Bundan da belə nəticəyə gəlmək olar ki,İğdır vaxtilə böyük Azərbaycana tabe olub.
[redaktə] Iğdır soyqırımı
Bu soyqırım 20-ci əsrin əvvəllərində olmuşdur.Bu soyqırımın əsas təşkilatşısı erməni polkovniki Drodur.Həmin soyqırım zamanı 500 qadın,200 uşaq və 800-dən çox yaşlı insan qətlə yetirilmişdir.
[redaktə] İlçələr
İğdır vilayəti 1992-ci ildə Qars vilayətinin İğdır (vilayətin yaranmasından bir müddət sonra vilayətin yaradılması haqqında qanunun müvafiq bəndinə uyğun olaraq İğdır rayonu ərazisi və əhalisinin bir qismi hesabına Qaraqoyunlu rayonu təşkil edildi .), Duzluca və Aralıq rayonları (türkcə "ilçe") əsasında təşkil edilmişdir . Hər üç rayon 1920-ci ildə yaradılmışdı (1920-ci ildən 1927-ci ildək İğdır nahiyyəsi, Aralıq nahiyyəsi və Qulp/Duzluca nahiyyəsi adlanırdılar, 1927-ci ildə nahiyyələr dəyişdirilərək ilçə adlandırıldılar) . Bu tarixdə vilayətlərin tərkibinə daxil edilən rayonlar qəza adlanırdı və onlar da daha kiçik vahid olan nahiyyələrə bölünürdülər . Beləliklə 1920-ci ildə yeni yaradılan Bəyazid vilayəti Bəyazid (Bəyazid və Musun nahiyyələri), Diyadin (Diyadin və Daşlıçay nahiyyələri), İğdır (İğdır və Aralıq nahiyyələri), Qulp/Duzluca (Qulp/Duzluca və Uqurcu/Bernaut nahiyyələri), Qarakösə (Qarakösə və Hamur nahiyyələri), Torpaqqala/Eleşgird (Torpaqqala/Eleşgird nahiyyəsi) və Tütək/Antəb (Tütək/Antəb və Sepki nahiyyələri) qəzalarından ibarət idi . Bu qəzalarda şəhər və qəsəbələrdən başqa 754 kənd yerləşirdi və 1927-ci il siyahıya alması zamanı vilayətdəki bütün yaşayış məntəqələrində cəmi təxminən 89 min nəfər insan yaşayırdı .
| Rayonların adı | Rayonların ərazisi | 1990 s.a. , əhalisi | 2000 s.a. , əhalisi | 2007 r.t. , əhalisi | 2008 r.t. , əhalisi | 2009 r.t. , əhalisi | 2010 r.t. , əhalisi | 2011 r.t. , əhalisi |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Toplam | 3.588 km² | 142,601 | 168,634 | 181,866 | 184,025 | 183,486 | 184,418 | 188,857 |
| Mərkəz | 1.479 km² | 79,306 | 102,648 | 119,432 | 121,848 | 122,780 | 123,570 | 127,609 |
| Aralıq | 661[4] km² | 17,983 | 21,747 | 22,155 | 22,165 | 21,674 | 21,810 | 22,425 |
| Duzluca | 1.254[5] km² | 28,886 | 25,954 | 25,682 | 25,739 | 25,042 | 24,996 | 24,769 |
| Qaraqoyunlu | 194 km² | 16,426 | 18,285 | 14,597 | 14,273 | 13,990 | 14,042 | 14,054 |
[redaktə] Şəhərlər
| No | Şəhər | 1990 s.a. | 2000 s.a. | 2007 r.t. | 2008 r.t. | 2009 r.t. | 2010 r.t. | 2011 r.t. |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| 1 | İğdır | 38,917 | 59,880 | 75,927 | 75,824 | 76,950 | 77,912 | 81,162 |
| 2 | Duzluca | 7,698 | 8,827 | 11,239 | 9,790 | 9,203 | 8,959 | 8,993 |
| 3 | Aralıq | 4,822 | 8,115 | 7,239 | 6,361 | 6,098 | 6,201 | 6,775 |
| 4 | Qaraqoyunlu | 4,110 | 4,760 | 2,649 | 2,432 | 2,434 | 2,478 | 2,620 |
[redaktə] Coğrafiya
İqlimi quraqdır. Ən hündür dağı İğdır dağıdır.Hündürlüyü 2093 metrdir.Bu dağ Ermənistanın Vedi,Masis,Arşataş,Ararat rayonlarından görsənir. Vilayətin mərkəzi çökək ərazidə yerləşir,lakin ətrafı dağlarla örtülmüşdür.
[redaktə] Kənd təsərüffatı
Burada kənd təsərüffatı çox inkişaf etmişdir.Məsələn,burada Mor Qaraman adlı qoyun növü vardır.
[redaktə] Əhali[7]
| İllərə görə əhali məlumatı[3][2] | |||
|---|---|---|---|
| İllər | Şəhər | Kənd | Yekun |
| 2011 | 99.550 | 89.307 | 188,857 |
| 2010 | 95,550 | 88,868 | 184,418 |
| 2009 | 94,685 | 88,801 | 183,486 |
| 2008 | 94,407 | 89,618 | 184,025 |
| 2007 | 97.054 | 84.812 | 181,866 |
| 2000 | 81,852 | 87,052 | 168,634 |
| 1990 | 55,547 | 87,054 | 142,601 |
[redaktə] Dil
Hazırda vilayət əhalisi əsasən türkcə və qismən kürd dilində danışır .
| Dillər | Kişilər | Qadınlar | Cəmi | Cəmi (%-lə) |
|---|---|---|---|---|
| Cəmi | 13,384 | 11,825 | 25,209 | 100 |
| Türkcə | 7,291 | 6,054 | 13,345 | 52,937% |
| Kürdcə | 6,080 | 5,770 | 11,850 | 47,007% |
| Çərkəzcə | 1 | - | 1 | 0,004 |
| Digər | 12 | 1 | 13 | 0,052% |
- Qeyd : İqdır qəzası indiki İğdır vilayətindəki ərazilərlə müqayisə edilərsə hazırki İğdır, Qaraqoyunlu və Aralıq rayonlarının ərazisini əhatə etmişdir . 1927-ci il siyahıya almasına əsasən Qulp/Duzluca qəzasının eyni adlı nahiyəsində yaşayan əhali 9,631 nəfər olmuşdur . Sonradan 1927-ci ildəki İğdır qəzası və Qulp/Duzluca qəzasının eyni adlı nahiyyəsi əsasında İğdır vilayətinin təşkil edildiyini nəzərə alsaq demək münkündür ki 1927-ci il siyahıya almasına zamanı İğdır vilayətinin indiki ərazilərində 34,840 nəfər əhali yaşamışdır .
[redaktə] Bələdiyyələr
Dördü şəhər (İğdır, Duzluca, Aralıq və Qaraqoyunlu) bələdiyyəsi , dördü isə kənd (Xəlfəli, Xoşxəbər, Mələkli və Daşburun) bələdiyyəsi (türklər ona qısaldımış şəkildə belde - də deyirlər) olmaqla rayonda səkkiz bələdiyyə vardır .
[redaktə] İqtisadiyyat
Pambıqçılıq, taxılçılıq, heyvandarlıq, ərikçilik, ağ ərikçilik, şaftalıçılıq və başqa müəssisələr fəaliyyət göstərir.İlk dəfə İğdırda Şalağı adlı qaysı növü yaradılmışdır.
[redaktə] İqlim
İğdır şəhərində, qarasal iqlim mövcuddur. Yaz vaxtı isti və qurudur, qış vaxtı soyuq və qarlıdır.
| Aylar | Oca | Şub | Mar | Nis | May | Haz | Tem | Ağu | Eyl | Eki | Kas | Ara | Yıl |
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
| Ort. En Yüksek °C | 2,6 | 5,6 | 12,8 | 20,1 | 24,3 | 29,4 | 33,7 | 34,4 | 29,1 | 21,2 | 12,6 | 4,9 | ? |
| Ort. En Düşük °C | -7,3 | -4,9 | 0,1 | 6,5 | 10,5 | 14,3 | 18,3 | 17,7 | 12,2 | 6,1 | 0,2 | -4,2 | ? |
| Ort. Güneşlenme Süresi(saat) | 2,7 | 4,1 | 5,4 | 6,1 | 7,5 | 9,6 | 10,1 | 9,9 | 8,5 | 6,3 | 4,3 | 2,4 | ? |
| Yağışlı Gün Sayısı | 5,8 | 6,5 | 7,6 | 11,2 | 15,0 | 10,6 | 5,5 | 4,1 | 4,0 | 8,3 | 6,9 | 6,2 | ? |
| kaynak: www.meteor.gov.tr | |||||||||||||
[redaktə] İdman
İğdırda 1 futbol klubu,2 kəndirdartma klubu,1 güləş klubu fəaliyyət göstərir.
[redaktə] Qardaş şəhərlər
[redaktə] Medya
İğdırda 2008-ci ildə yaradılmış İğdır Tv yayımlanır.
[redaktə] Həmçinin bax
[redaktə] Xarici keçidlər
 |
Vikimedia Commonsda İğdır vilayəti ilə əlaqədar müxtəlif fayllar var. |
- Ermeni Araştırmaları Enstitüsü (ERAREN) :Ağrı Dağı Eteklerinde Yitik Canlar: Iğdır Ovasının Kurbanları
- T.C. İğdır Valiliği
- Yeşil İğdır Gazetesi
- İğdırlıların buluşma noktası : İgdirli.com
- T.C. Yerel yönetimler portalı-nda İğdır ili
- T.C. Sağlık Bakanlığı : İğdır Devlet Hastanesi
- Türkiyenin buluşma noktası Kenthaber.com-da İğdır Haberleri
- İğdır terekeme derneği :KARAPAPAKLAR – TEREKEMELER
[redaktə] Qaynaq
- ↑ İğdır Haber :Nüfus
- ↑ 2,0 2,1 Population statistics of Eastern Europe (pop-stat.mashke.org) :Division of Turkey (1945-2011)
- ↑ 3,0 3,1 Türkiye İstatistik Kurumu :Adrese dayalı nüfus kayıt sistemi - 2011 veri tabanı: İğdır ili - ilçe, şehir ve köy nüfusları..
- ↑ T.C. Iğdır Valiliği :Aralık İlçesi
- ↑ T.C. Iğdır Valiliği :Tuzluca İlçesi
- ↑ Population statistics of Eastern Europe (pop-stat.mashke.org) :District centres ("cities") of Turkey (1990-2011)
- ↑ İğdır tanıtım sitesi :Nüfus
- ↑ History Studies, Volume 2 / 3 2010 :Cumhuriyetin İlk Nüfus Sayımına Göre Iğdır’ın Demografik Yapısı:..Kaynak: Türkiye Cumhuriyeti Başvekâlet İstatistik Müdürlüğü, 28 Teşrinievvel 1927, Umumi Nüfus Tahriri, Fasikül I, Sayfa; 230
 |
Türkiyə ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. |
|
|
|
|---|---|
| Adana • Adıyaman • Afyonkarahisar • Ağrı • Aksaray • Amasya • Ankara • Antalya • Ardahan • Artvin • Aydın • Balıkesir • Bartın • Batman • Bayburt • Bilecik • Bingöl • Bitlis • Bolu • Burdur • Bursa • Çanaqqala • Çankırı Çorum • Denizli • Diyarbəkr • Düzce • Elazığ • Erzincan • Eskişehir • Ədirnə • Ərzurum • Giresun • Gümüşhane • Hakkari • Hatay • İğdır • İsparta • İstanbul • İzmir • Kahramanmaraş • Karabük • Karaman • Kastamonu • Kayseri • Kırıkkale • Kırklareli • Kırşehir • Kilis • Kocaeli • Konya • Kütahya • Malatya • Manisa • Mardin • Mersin • Muğla • Muş • Nevşehir • Niğde • Ordu • Osmaniye • Qars • Qaziantep • Rize • Sakarya • Samsun • Siirt • Sinop • Sivas • Şırnak • Tekirdağ • Tokat • Trabzon • Tunceli • Şanlıurfa • Uşak • Van • Yalova • Yozgat • Zonquldak |
