İnzibati hüquq

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

İnzibati Hüququn əsasları[redaktə]

İnzibati hüquq idarəetmə fəaliyyətini həyata keçirən normaların məcmusundan ibarətdir.İnzibati hüquq idarəetmə orqanlarının təşkili və icra – sərəncam fəaliyyəti prosesində meydana gələn ictimai münasibətləri nizama salan hüquq sahəsidir.İnzibati hüquqla tənzimlənən ictimai münasibətlər xarakterinə, məzmununa və təyinatına görə müxtəlifdir.

İnzibati hüququn predmetini dövlət idarəçiliyinin predmeti təşkil edir. İnzibati hüquq münasibətinin obyektini insanların hərəkətləri təşkil edir.Bu hərəkətlər idarəetmə vəzifələri ilə sıx bağlı hərəkətlərdir. İnzibati hüquq münasibətinin iştirakçıları, yəni subyektləri on altı yaşı tamam olmuş fiziki şəxslər, vəzifəli şəxslər və hüquqi şəxslər ola bilər. İnzibati hüquq münasibətlərində iştirak edən tərəflərin hüquq və vəzifələri Azərbaycan Respublikasının İnzibati Xətalar Məcəlləsinin normalarında nəzərdə tutulmuşdur. İnzibati hüquq normalarını cəmləşdirən hüquqi aktlar inzibati hüququn mənbələrini təşkil edir. İnzibati hüququn mənbəyi Azərbaycan konstitusiyasından, hamılıqla qəbul edilmış beynəlxalq hüquq normalarından və prinsiplərindən ibarətdir.

İnzibati Xətalar Məcəlləsi öz növbəsində inzibati hüququn mənbəyi sayılır. Hüquq sahələrinin özünəməxsus vəzifələri olduğu kimi Azərbaycan Respublikası inzibati hüququ İnzibati Xətalar Məcəlləsinin 2-ci maddəsində öz əksini tapmışdır. İnsan və vətəndaş hüquqlarını və azadlıqlarını, onların sağlamlığını, əhalinin sanitariya epidemioloji sağlamlığını, ictimai mənəviyyatını, mülkiyyəti şəxslərin iqtisadi maraqlarını, ictimai qaydanı və ictimai təhlükəsizliyi, ətraf mühiti, idarəçilik qaydalarını qorumaqdan, qanunçuluğu möhkəmləndirməkdən, inzibati xətaların qarşısını almaqdan ibarətdir.

Dövlət hakimiyyəti orqanlarının normativ aktlarına, Azərbaycan Respublikası Milli Məclisi tərəfindən qəbul olunan qanunlar,Azərbaycan respublikasının Prezidenti tərəfindən verilən inzibati hüquqla bağlı fərmanlar və.s misal ola bilər.Dövlət idarəetmə orqanlarının normativ aktlarına Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin qərarları və sərəncamları, Nazirliklərin və şirkətlərin normativ aktları (əmr, təlimat) habelə onların təstiq etdikləri əsasnamələr və nizamnamələr misal ola bilər.

İnzibati hüququn sistemi iki hissədən: ümumi və xüsusi hissədən ibarətdir.

İnzibati hüququn ümumi hissəsində inzibati xətalar qanunvericiliyi, onun vəzifələri və prinsipləri, inzibati xəta və inzibati məsuliyyət, inzibati məsuliyyəti istisna edən hallar, inzibati tənbeh və inzibati tənbeh tətbiq etmə kimi ümumi nəzəri məsələlər öyrənilir.

Xüsusi hissədə isə ictimai münasibətləri tənzim edən konkret sahələr üzrə inzibati xətalar öyrənilir.

İnzibati hüququn prinsipləri aşağıdaklardan ibarətdir: insan və vətəndaş hüquqlarına və azadlıqlarına hörmət edilməsi prinsipi, qanunçuluq prinsipi, qanun qarşısında bərabərlik prinsipi, təqsirsizlik prezumpsiyası prinsipi, ədalətlilik prinsipi. Inzibati xətaların qarşısının alınması prinsipi.

İnsan və vətəndaş hüquqlarının və azadlıqlarının təmin edilməsi dövlətin ali məqsədidir.

İnzibati hüquqda qanunçuluq prinsipi dedikdə, qanunvericiliyin tələblərinə əməl olunması, yuxarı orqanların və vəzifəli şəxslərin idarə nəzarəti ilə məhkəmə və prokuror nəzarəti ilə şikayət etmək hüququ ilə təmin edilməsi başa düşülür. Bərabərlik prinsipi dedikdə, irqindən, milliyyətindən,dinindən, dilindən, mənşəyindən, cinsindən, əqidəsindən asılı olmayaraq inzibati xəta törətmiş şəxslərin qanun qarşısında bərabərliyindən və inzibati məsuliyyətə cəlb olunmasından söhbət gedir.

Təqsirsizlik prezumpsiyası prinsipinə görə şəxsin təqsiri sübuta yetmədikdə o, təqsirkar sayıla bilməz.

Ədalət prinsipinə görə tətbiq olunan tənbeh ədalətli, qanuni və əsaslı olmalıdır.

Heç kəs inzibati xətaya görə iki dəfə inzibati məsuliyyətə cəlb oluna bilməz. İnzibati xətaların qarşısını alınması üçün dövlət hakimiyyəti və yerli özünüidarəetmə orqanları inzibati xətaların törədilməsinə kömək edən səbəbləri və şəraiti aşkar edir və onların aradan qaldırılması üçün tədbirlər görürlər.

Mənbə[redaktə]