Konstitusiya hüququ

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Konstitusiya hüququ— elminin predmeti konstitusiya qanunvericiliyi, obyekti isə konstitusiya hüquq münasibətləri olmaqla şəxsiyyətin, dövlətin və cəmiyyətin qarşılıqlı əlaqələrini tənzimləyir. Konstitusiya hüququ dövlət hakimiyyəti orqanlarının strukturunu (quruluşunu), təşkili prinsiplərini, fəaliyyət qaydasını, ümumi səlahiyyətlərini, dövlətin insan və vətəndaşla münasibətlərini müəyyənləşdirir və bununla da inzibati hüququn başlanğıc mövqelərini təsbit edir.

Mövcud qanunvericiliyə uyğun olaraq hazırda hüququn, o cümlədən də Konstitusiya hüququnun mənbəyi normativ – hüquqi aktlardır.

Konstitusiya (dövlət) hüququ hüquqşünaslıqda üç aspektdə nəzərdən keçirilir: konkret dövlətlərin hüquq sahəsi kimi, elm kimi və ali təhsil sistemində tədris fənni kimi.

"Konstitusiya hüququ" və "dövlət hüququ " terminləri sinonimlər sayılırlar. Həqiqətən də, formal yanaşdıqda müşahidə etmək olar ki, göstərilən terminlərdən bu və ya digəri işlədilən ölkələrdə müvafiq hüquq sahəsinin tənzim etdiyi ictimai münasibətlər dairəsi təxminən eynidir. Konstitusiya yalnız dövlət quruluşunun deyil, həmçinin qeyri – dövlət həyatı (nikah, mülkiyyət, əmək və s.) quruluşunun əsaslarını müəyyən etdiyinə görə konstitusiya hüququ mahiyyətinə və məzmununa görə yalnız dövlət hüququ adlandırıla bilən dövlət hüququndan daha genişdir. Digər tərəfdən konstitusiya hüququ dövlət hüququ ilə müqayisədə məhduddur, belə ki, dövlət hüququna inzibati və prosessual hüquq da daxildir.

Konstitusiya hüququnun əhəmiyyəti həm də onunla xarakterizə olunur ki, burada demokratiya institutları (bərabərlik hüququ, seçki hüququ, cəmiyyətin və dövlətin siyasi həyatında iştirak hüququ və s.) ifadəsini tapmışdır. Konstitusiya hüququnun köməyi ilə demokratiya cəmiyyətin və dövlətin rəsmi və ümumi prinsipinə çevrilir.

Konstitusiya hüququnun əsas növləri normativ – hüquqi aktlar, məhkəmə presedentləri və adət hüququ, habelə bəzi hallarda beynəlxalq və dövlətdaxili müqavilələrdir.

Konstitusiya hüququnun normativ – hüquqi aktları qanunlara, icra hakimiyyətinin normativ aktlarına, konstitusiya nəzarəti orqanının normativ aktları, parlament reqlamentləri, yerli özünüidarənin (bələdiyyənin) aktları sayılır.

Konstitusiya hüququnun metodları[redaktə]

Konstitusiya hüququ da digər elmlər kimi müəyyən metodlardan istifadə edir. Həmin metodlar aşağıdakılardır:

  1. Analiz –bu metod obyektlər arasında münasibətləri araşdırır və onların səbəbləri öyrənilir.
  2. Sintez- sintez analizin əksidir. Ayrı-ayrı faktların ümumiləşdirilməsinə əsaslanır.
  3. Deduksiya-məntiqi əməliyyatın bir növüdür və ümumidən xüsusiyə getməyi, ümumi anlayış olmayan xüsusini tətbiq etməyi nəzərdə tutur.
  4. İnduksiya- deduksiyanın əksidir. Burada fikir xüsusidən ümumiyə doğru hərəkət edir.
  5. Analogiya- bu analogiya oxşarlığa əsaslanır. Analogiya zamanı biz məlum olanın əsasında məlum olmayanlar haqqında müəyyən nəticəyə gəlirik.
  6. Müqayisə- bu metod ilə müxtəlif ölkələrin siyasi qurluşundakı oxşar münasibətləri tənzimləyən normalar sistemini müqayisə etməklə müvafik nəticələr almaq mümkündür.
  7. Tarixi yanaşma-bu metod baş verən hadisələrin xronoloji ardıcıllığını izləməyə və onların baş vermə səbəblərindəki qanunauyğunluqları aşkara çıxarmağa əsaslanır.

Konstitusiya hüquq normaları[redaktə]

Konstitusiya hüquq normalarının aşağıdakı xüsusiyyətləri və növləri vardır:

  1. Konstitusiya hüquq normaları təsisedici normadır-təsisedici normalar xalq və dövlət arasındakı münasibətlərin əsaslarını tənzimləyir, şəxsiyyətin əsas hüquqlarını müəyyən edir.
  2. Konstitusiya hüquq normaları özünün hüquqi qüvvəsinə görə fərqlənir – ən yüksək hüquqi qüvvəyə malik normalar konstitusiyada əks olunur və s.

Konstitusiya hüquq normaları müəyyən qruplarda birləşirlər. Bu cür qrupda birləşdirilən normaların məcmusu hüquq institutu adlanır. Həmin Konstitusiya hüquq institutları aşağıdakılardır:

  1. Konstitusiya quruluşunun əsasları;
  2. Şəxsiyyətin hüquqi statusunun əsasları;
  3. Dövlət hakimiyyətinin təşkili;
  4. Özünüidarəetmənin təşkili;
  5. Qanunvericilik sistemi.

Mənbə[redaktə]

  • İsmayılov İ. AR – nın Konstitusiyası və hüququnun əsasları Bakı qanun 2002
  • Əsgərov Z.A Konstitusiya hüququ Bakı Universiteti 2002
  • Əsgərov Z.A "Hüquqi dövlətin Konstitusiyası hansı prinsiplərə əsaslanmalıdır" Azərbaycan qəzeti 25.10.92