Əruz
Əruz (ərəb sözü olub geniş yol, şeir haqqında elm və s. mənalar bildirir) - Uzun və qısa hecaların bir-birini əvəzləməsinə əsaslanan şeir vəzni. Bu şeir ölçüsünü ilk dəfə sistemləşdirib elm şəklinə salan VIII əsrdə yaşamış ərəb musiqişünası və filoloqu şeyx-imam Xəlil ibn Əhməd əl Fərahidi əl Bəsri olmuşdur. O, əruzun 15 bəhrini müəyyənləşdirmişdir.
Azərbaycan klassik şeir nümunələrinin çoxu (qəzəl, qəsidə, rübai, müxəmməs, tuyuq və s.) bu vəzndə yazılmışdır. Əruz vəznində şeirdəki misralarda uzun və qısa hecaların bir-birini izləməsi, ardıcıl şəkildə təkrarı əsas götürülür. Azərbaycan şeirində əruzun 11 bəhrindən istifadə olunmuşdur. Ədəbiyyatımızda ən çox işlənən həzəc, rəməl, xəfif, səri, münsərih bəhrləridir.
Əruz vəzni ərəb ədəbiyyatında yaranmış, daha sonra Şərqə yayılmışdır. Bu vəzndə misradaxili bölüm təf'ilənin tələbi ilə olur və çox vaxt sözlər parçalanıb müxtəlif bölümlərə daxil olur. Təf'ilənin əsasında "fə'əfə" (yaxud fe'l) sözü durur. "Fə'ələ" kəlməsindən uzun-qısa sözlərin yaranmasıl ilə müxtəlif təf'ilələr meydana gəlir.
Təfilələr isə qəlib əmələ gətirmişdir. Təfilə şeirdə bölümə, qəlib isə misraya bərabərdir. Təfilənin qəlibdə iki,üç yaxud dörd olmaqla iştirakı əruz vəzninin müxtəlif bəhrlərini əmələ gətirir.
[redaktə] manbalari
"PDF source">Sorbonne released PDF file, summary of the method George Bohas used in preparing an agregation question on al-Tibrizî.
