Müxəmməs

Müxəmməs (ərəbcə – beşlik) – klassik Şərq, o cümlədən Azərbaycan, habelə aşıq poeziyasında lirik şeir formasıdır.

Müxəmməs 5 misralı bir neçə (əsasən, 5-6) bənddən ibarət olur. Bəndlərin sayı 10-15-ə də çata bilər. Klassik poeziyada qafiyə quruluşu belədir: aaaaa, bbbba, cccca, çççça və s. Aşıq şeirində orta müxəmməs, qoşayarpaq müxəmməs, cığalı müxəmməs və s. şəkilləri var.

Müxəmməs ictimai mövzulu olmaqla, əsasən, məhəbbət və gözəlliyi tərənnüm edən şeir formasıdır.

Quruluşu

1-ci bənd: aaaaa

Bir bəxşi-xudadır bu məlahət sənə, dilbər,

Göftarü bəlağət bu fəsahət sənə, dilbər,

Bu nazü nəzakət, bu təravət sənə, dilbər,

Məxtum olub ol hüsnü lətafət sənə, dilbər,

Naz etmə, gəl üşşaqə, əmanət sənə, dilbər!

2-ci bənd: bbbba

Ey məh, nə əcəbsən, nə qəşəngsən, nə gözəlsən?

Xubluqda bu gün Yusifi-Kən'anə bədəlsən.

Demək nə rəva, Yusifi-sani, sən əzəlsən.

Dur, mən dolanım başına, bir yanıma gəlsən.

Haşa edəməm, bil ki, xəyanət sənə, dilbər!

3-cü bənd: cccca

Öldürdü məni dərdü qəmü möhnəti-hicran,

Qurtarsa bu qəmdən məni gər Xaliqi-sübhan,

Nəzr eyləmişəm, canım edəm vəslinə qurban,

Yoxdur dəxi bir özgə qəmim, ey şəhi-xuban,

Gər yetsə canım sağü səlamət sənə, dilbər!

4-cü bənd: çççça

Avarə gəzərkən mən o divanələr içrə,

Düşdü güzərim bir neçə məstanələr içrə,

Saqi tökərək badəni peymanələr içrə,

Söylədi ləbin vəsfini meyxanələr içrə,

Yetməzmi bu tə'rif, bu şöhrət sənə, dilbər?!

5-ci bənd: dddda

Olmaz bu gözəllikdə, deyim, bir bəni-Adəm,

Heyrandı sənin hüsnünə bu məhvəşi-aləm,

Əhdinə vəfa eylə, qıl iqrarını möhkəm,

Ol səcdəgahım, səcdə qılım hüsnünə hər dəm,

Şayəstədi, əlbəttə, dəyanət sənə, dilbər!

Sonuncu (6-cı) bənd: eeeea

Salma nəzərindən məni, ey vəhşi-qəzalım,

Gündən-günə artır, nə edim, dərdü məlalım,

Rəhm et bana, zülfün kimi aşüftədi halım,

İnsafdımı mən Xan belə bu hal ilə qalım,

Etməzmi görən kimsə məlamət sənə, dilbər?!

Mənbə

• Bədii ədəbiyyat, ədəbiyyatşünaslıq və onun sahələri
• Şifahi xalq ədəbiyyatı
• Azərbaycan türklərinin xalq yaradıcılığı