Qəzəl

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Qəzəl – klassik Şərq şeiri növü.

Qəzəl ərəb ədəbiyyatında yaranıb. YaxınOrta Şərq, Cənub-Şərqi Asiya, həmçinin Azərbaycan poeziyasının ən çox işlənən formasıdır. Əruz vəzninin müxtəlif bəhrlərində yazılır. Qəzəl, əsasən, 5-12 beytdən ibarət olur. Qəzəlin ilk beyti mətlə, son beyti məqtə adlanır. Mətlənin hər iki misrası həmqafiyə olur. Qalan beytlərin isə sonu mətlə ilə ilə qafiyələnir. Məqtədə şair təxəllüs və ya adını göstərir.

Qəzəl ictimai-siyasi, fəlsəfi məzmunlu olmaqla, əsasən, lirik şeir növüdür.

Klassik qəzəlxan şairlər[redaktə | əsas redaktə]

Azərbaycan şairləri Nizami, Nəsimi, Füzuli, Saib Təbrizi, Seyid Əzim Şirvani, Mir Möhsün Nəvvab, Natəvan, Həsənəli xan Qaradaği, fars şairlərindən Sədi, Hafiz, Cami, özbək şairi Nəvai qəzəlin klassik nümunələrini yaratmışlar.

Müasir qəzəlxan şairlər[redaktə | əsas redaktə]

Müasir Azərbaycan şeirində qəzəl ənənələrini, əsasən, Əliağa Vahid, Süleyman Rüstəm davam etdirmişdir.

Qərb ədəbiyyatında qəzəl[redaktə | əsas redaktə]

Qərb ədəbiyyatı nümayəndələrindən Göte, Puşkin, Bryusov və b. Şərq mövzusundakı əsərlərində qəzəl formasından istifadə etmişlər.

Quruluşu[redaktə | əsas redaktə]

1-ci beyt: MƏTLƏ: Həmqafiyəli iki misra[redaktə | əsas redaktə]

Fələyin bir belə dövrü olacağmış, nə bilim ?
Saralıb bağü gülüstan solacağmış, nə bilim ?

2-ci beyt: ikinci misrası həmqafiyəli[redaktə | əsas redaktə]

Ürəyim yaralanıb, sinəmə dağlar çəkilib,
Gözümə qan sağılıb, yaş dolacağmış, nə bilim ?

3-cü beyt: ikinci misrası həmqafiyəli[redaktə | əsas redaktə]

Bitirib, bağ salıb, bir neçə güllər yetidim,
Uzadıb dəsti-qəza kim yolacağmış, nə bilim ?

4-cü beyt: ikinci misrası həmqafiyəli[redaktə | əsas redaktə]

Əl çəkib nakəsidən çərx elə nakəs imiş,
Bir mənə cövrü cəfalar qılacağmış, nə bilim ?

5-ci beyt: ikinci misrası həmqafiyəli[redaktə | əsas redaktə]

Aşiqə naz eləmək adət olub mə’şuqə,
Bu qədər naz eləyib can alacağmış, nə bilim ?

6-ci beyt: ikinci misrası həmqafiyəli[redaktə | əsas redaktə]

Bəslədim zülfü, dedim, başıma salsın sayə,
Dolanıb boyna ilantək çalacağmış, nə bilim ?

7-ci beyt: ikinci misrası həmqafiyəli[redaktə | əsas redaktə]

Səltənət rütbəsini xar tutardım şah ikən,
Məni başdan ayağa qəm saracağmış, nə bilim ?

Sonuncu (8-ci) beyt: MƏQTƏ: şair təxəllüs və ya adını göstərir[redaktə | əsas redaktə]

Ruzigarın dolanıb haləti bir özgə hala,
Ey Qaradaği, mənə qəm qalacağmış, nə bilim ?


İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]