ABŞ Konqresi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Konqresin embleması
ABŞ Konqresi

ABŞ KonqresiABŞ federal hökumətinin ikipalatlı qanunverici orqanı, Vaşinqton şəhərindədir (binası Kapitoli adlanır). Senatdan və Nümayəndələr Palatasından (435 üzvü) ibarətdir. Cəmi 535 üzvü var, onlardan dörd deleqat və bir Puerto-Rikonun daimi komissarı. Başçısı ABŞ vitse-prezidentidir (Konqresin sədri (President of the Senate) deyilir), onun müavini müvəqqəti sədridir (president pro tempore). Müştərək qətnaməni tələb edən hallarda Senat və Nümayəndələr Palatasının birləşmiş sessiyası çağırılır. Konqresin hər bir aktı "Be it enacted by the Senate and House of Representatives of the United States of America in Congress assembled" ("Konqresə toplaşmış Amerika Birləşmiş Ştatları Senat və Nümayəndələr Palatasıla qüvvəyə minsin"), qətnaməsi isə "Resolved by the Senate and House of Representatives of the United States of America in Congress assembled" ("Konqresə toplaşmış Amerika Birləşmiş Ştatları Senat və Nümayəndələr Palatasıla qərara alınmışdır") sözləri ilə başlanır. Birinci Kontinental Konqresdan formalaşmışdır. 1776 il iyulun 4-də İkinci Kontinental Konqres ABŞ İstiqlaliyyət Bəyannaməsi qəbul etdi. Konstitusiyaya görə Konqres xüsusilə müharibə elan etməyə, silahlı güvvələri saxlamağa, ittifaq qanunlarının icra etmək üçün milis çağırmağa, vergiləri təyin etməyə və yığmağa, xarici dövlətlərlə ticarəti tənzim etməyə, pul kəsməyə, ölçü vahidlərini, Ali Məhkəmədən daha aşağı məhkəmələri və poçt xidmətlərini müəyyənləşdriməyə bilər. Hər iki palatı məsələlərin əksəriyyətini səsvermə ilə həll edir, üzvlər "aye" yaxud "no" deməlidir. İldə adətən bir sessiya keçirilir, bəzən əlavə sessiya baş verir.

Konqresin tərkibi və səlahiyyətləri[redaktə]

ABŞ-ın Konqresində əhalinin burjua hissəsi təmsil olunmuşdur. Heyətində bir nəfər belə sənaye və kənd təsərrüfatı fəhləsi yoxdur. Onların mənafeyini müdafiə edən siyasi fraksiyalar da yoxdur. Hər iki palatada hüquqşünaslar mütləq çoxluq təşkil edirlər. (Nümayəndələr Palatasında – 184, Senatda – 62). Bu kateqoriyaya təkcə hüquqi praktika ilə məşğul olanlar yox, həm də böyük hüquq firmalarının sahibləri və hüquq təhsili alıb bizneslə məşğul olanlar da daxildir. Konqresin üzvləri arasında seçilənə qədər federal və yerli səviyyədə rəsmi vəzifə tutanlar, keçmiş hakimlər, jurnalistlər də çoxluq təçkil edir.

Konqresin Nümayəndələr Palatasının 37%-ni (162 nəfər), Senatin isə 33%-ni (33 nəfər) bankirlər, sahibkarlar və iri aqro-biznesmenlər təşkil edir. ABŞ-ın zənci əhalisi indi ümumi əhalinin 12%-ni təşikl edir. Nümayəndələr Palatasında indi onların 23 konqresmeni var. Senatda isə bir nümayəndəsi də yoxdur. Qadınlar seçicilərin əksəriyyətini təşkil etsələr də, onların Nümayəndələr Palatasında 23, Senatda isə 2 nümayəndəsi var.

Konqresin konstitusiya səlahiyyətləri xeyli genişdir. Onların arasında ən əsas yeri maliyyə sahəsinə baxmaq tutur. Bu ABŞ-ın "pul kisəsi hakimiyyəti" adlanır.

Konqres ölkənin bütün ərazisi üçün vahid vergini, rüsumları, aksiz rüsumlarını müəyyən edir, federal büdcəni müəyyənləşdirir, dövlət səhmlərindən başqa bütün sahələrə ianələr ayırır, kreditə pul verir. Konqres həm də ABŞ-ın adından borcları ödəyir, xarici ticarəti və ştatlar arasında ticarəti tənzimləyir."Pul kisəsi hakimiyyəti" Konqresə imkan verir ki, ölkənin iqtisadiyyatına, daxili və xarici siyasətinə, hərbi siyasətinə təsir etsin. Konqres prezidentə bu və digər məqsədlər üçün ianələr ayırmasına təsir edir, hökumət müəssisələrinin və idarələrinin fəaliyyətini də Konqres yoxlayır. Konqres həm də büdcə ianələrinin xərclənmələrini də yoxlayır. Bu funksyaları Konqresin xüsusi komitələri yerinə yetirir.

Konqres müharibə elan etmək, silahlı qüvvələri formalaşdırmaq və onların saxlanması üçün pul ayırmaq hüququna malikdir. Konqres həm də quru və dəniz qüvvələrinin idarə edilməsi üçün hüquq vermək səlahiyyətinə malıikdir. Bu səlahiyyətlərlə Konqres hərbi büdcənin formalaşdırılmasına və silahlı qüvvələrin orqanlarına təsir edir. Konqresin müharibə elan etmək hüququ onunla məhdudlaşır ki, prezident ordu və donanmanın ali baş komandanıdır. Buna görə silahlı qüvvələrdən istifadə edilməsi prezident hakimiyyətinə məxsusdur.

Elə səlahiyyətlər var ki, hər iki palata bir yerdə icra edir, elələri də var ki, palatalardan biri icra edir. Konstitusiyaya görə, dövlət gəlirləri haqqında bütün qanun layihələri Nümayəndələr Palatasından irəli sürülməlidir, Senat ancaq bu layihələrə düzəlişlər təklif edə bilər və layihələrin müzakirəsində iştirak edə bilər. Bu hüquq Nümayəndələr Palatasına maliyyə məsələlərinə baxarkən müəyyən üstünlüklər verir. Nümayəndələr Palatasının hüququ var ki, seçkilər vaxtı prezidentliyə namizədlərdən heç biri seçicilərin səsinin yarısı ilə seçilməyibsə, ABŞ-ın prezidentini seçsin. (ABŞ tarixində Nümayəndələr Palatası bu hüququndan 2 dəfə istifadə edib: 1801 və 1825-ci illərdə).

ABŞ-ın müqavilələr formasında beynəlxalq öhdəliklər götürməsində və dövlət aparatında yüksək vəzifələrə təyinatda iştirak etmək Senatın mühüm səlahiyyətlərindəndir. Prezident beynəlxalq müqavilələri Senatda iştirak edən senatorların 1/2 –nin təsdiqi olandan sonra imzalaya bilər. Bu "Senatın məsləhəti və razılığı" formasında olur. Senat müqaviləni tam olaraq qəbul da edə bilər, etməyə də bilər, onu düzəlişlərlə və əlavələrlə qəbul da edə bilər.

Beynəlxalq razılaşmalrın "icraedici razılaşma" adlanan forması da var. O, prezident və ya icraedici hakimiyyətin başqa orqanları tərəfindən xarici hökumətlərin nümayəndələri ilə bağlanır və Senatın səlahiyyətinə daxil deyil. Bu razılaşma Konqresə informasiya formasında təqdim edilir, ya da onun bağlanmasından sonra hər 2 palatanın səs çoxluğu ilə qəbul edilir.

Hökumətin rəsmi şəxslərinin təyinatına Senat nəzarət edir. Senat bu təyinatları təsdiq edir: 1) Hökumətin idarə rəhbəri; 2) Diplomatik nümayəndələr; 3) Ali Məhkəmənin üzvləri; 4) Federal məhkəmənin üzvləri; 5) Silahlı qüvvələrin və sərhəd xidmətinin ali rütbəli şəxslərinin irəli çəkilmələri və yerdəyişmələri.

Senat nadir hallarda prezidentin yüksək hökumət vəzifələrinə təyinatı ilə mübahisə edir. Ancaq Ali Məhkəmənin üzvlüyünə namizədlərin təsdiq olunmaması tez-tez olur. Ağ evin aparatında olan vəzifələrə təyinatlar, Senat tərəfindən təsdiq edilmir. Əgər vitse-prezident seçkilər vaxtı seçilmirsə, Senat onu seçir.

Konstitusiyaya görə, Konqres vəzifəli şəxsləri, o cümlədən prezidenti və vitse-prezidenti, əgər onlar satqınlıqda günahkar biliniblərsə, rüşvət almaq və s. əməllər ediblərsə, onları impiçment qaydasına görə vəzifələrindən kənar edə bilər. Bu məsələdə palataların səlahiyyətləri bölünür. Təkcə Nümayəndələr Palatası impiçment qaydasında istintaq qrupu yarada bilər. Senat isə bu halda məhkəmə rolunu həyata keçirə bilər. Əgər məsuliyyətə cəlb edilən şəxs təqsirli bilinirsə, Senat onun haqqında yeganə cəza tədbiri – vəzifədən kənaretməni tətbiq edir.

Konqres ABŞ vətəndaşlığının verilməsi, iflas olma, patent və müəlliflik hüququ haqqında qanunlar qəbul edə bilər. Federal məhkəmələr və poçt xidmətləri təsis edə bilər. Konqres pul emissiyası və müəyyənedilən qaydada onun saxtalaşdırılması üstündə cəzalandırma tətbiq edə bilər.

Qanunverici təkliflərinin formaları və Konqresdən keçirilməsi

Konqresdə qanunverici təklifin 4 forması var: 1) qanun layihəsi; 2) birgə qətnamə; 3) üst-üstə düşən qətnamə; 4) sadə qətnamə.

Qanun layihəsi o zaman qanun qüvvəsinə minir ki, hər iki palatada qəbul edilir və prezident tərəfindən imzalanır. Birgə qətnamə də eyni prosedura yolu ilə keçir. Buna görə qanun layihəsi ilə birgə qətnamə arasında prinsipial fərq yoxdur. Qanun layihəsi və birgə qətnamə sadə səs çoxluğu ilə qəbul edilir. Bu hal konstitusiyada dəyişiklik üçün qəbul edilirsə, 2/3 səslə qəbul edilməlidir.

Üst-üstə düşən qətnamə hər 2 palata tərəfindən qəbul edilir, prezident isə onu imzalamır və o qanun qüvvəsinə çıxmır. Bu qətnaməni qəbul etməklə Konqres öz mövqeyini bildirir. Konqresin büdcə qətnaməsi də formasına görə üst-üstə düşən qətnamə hesab edilir.

Sadə qətnaməni palatalardan biri qəbul edir. Qanun qüvvəsi yoxdur və o qərarın qəbuluna xidmət edir ki, hansının ki, fəaliyyəti həmin palataya şamil edilir və ya onun mövqeyini bildirməyə xidmət edir.

Qanunverici təşəbbüs hüququ Konqresin hər bir üzvünə məxsusdur. Konqresdə qanun layihəsinin təklif etmə yolu çox mürəkkəbdir. Qanun layihəsi hər bir palataya göndərilir. Onun mətnindən asılı olaraq palatalar onun bir və ya bir neçə daimi komitələrə göndərir. Daimi komitələr isə təklifi özlərinin alt-komitələrinə göndərirlər. Adətən komitələrdən məruzə almamış palatalardan heç biri qanun layihəsinin baxılmasına başlamır. Bu məruzələr bu layihənin komitədə müzakirəsinin yekunu və tövsiyyələrini əks etdirir.

Hər bir palata komitələrdən məruzə alandan sonra qanun layihəsinin müzakirəsinə başlayır. Nümayəndələr Palatasında ona ilkin olaraq palatanın bütün komitələri tərəfindən baxıla bilər. Orada palatanın 100 və daha çox üzvü iştirak edir və burada spiker deyil, seçilən sədr sədrlik edir.

Qanunverici prosesdə hər iki palata bərabər hüquqludur. Ona görə palatalardan biri bu qanun layihəsini qəbul etmirsə, o rədd edilmiş sayılır. Əgər qanun layihəsi hər iki palatada müxtəlif variantlarda qəbul edilibsə, bu müxtəlifliyi aradan götürmək üçün "barışdırıcı komitə" yaradılır. Ona hər iki palata öz nümayəndələrini təyin edirlər. Bu komitənin iclasları qapalı olur, əldə olunmuş razılığa palata nümayəndələri ayrı-ayrılıqda səs verirlər. Bu komitənin hazırladığı qanun layihəsinin yeni mətni hər bir palatada səsverməyə qoyulur. O ya qəbul edilir, ya bütövlükdə rədd edilir, ya da ona düzəlişlər daxil edilir. Əgər bu mərhələdə də qanun layihəsi hər iki palatadan biri tərədfindən rədd edilərsə, onda bu layihə yenidən əvvəlki və ya yeni barışdırıcı komitəyə göndərilir. Yox əgər hər iki palata qanun layihəsinin təklif edilən mətnini qəbul edirsə, barışdırıcı komitələr ləğv olunur. Qanun layihəsinin qəbul olunmuş mətnini Nümayəndələr Palatasının spikeri və Senatın sədri imzalayır.

Konqres tərəfindən qəbul edilən qanun layihəsi prezidentin imzalanmasına təqdim edilir. O, 10 gün ərzində ya qanun layihəsini imzalamalı, ya da geri qaytarmalıdır (bazar və bayram günləri istisna olunur). Prezident layihəni həmin palataya göndərir. Layihə qəbul edilmirsə, bu prezidentin "veto" hüququ adlanır. Konqres prezidentin vetosunu üstələmək üçün hər iki palatada təkrar səsvermədə 2/3 hissəsinin səsi ilə qanunu təsdiq edə bilər və o prezidentin imzası olmadan da qüvvəyə minir. Əgər Konqresin sessiyasının davametdiyi 10 gün ərzində prezident qanun layihəsi haqqında heç bir tədbir görmürsə, o qanun qüvvəsinə minir. Əgər prezidentə ayrılmış 10 gün müddət Konqresin işinin qurtarması ilə dayandırılarsa və qanun layihəsi prezident tərəfindən imza edilməyibsə o qüvvəyə minmir. Bu prezidentin "cib vetosu" adlanır. Konqres cib vetosunu aşa bilməz. Bunun üçün heç bir prosedura qaydası nəzərdə tutulmayıb.

Prezidentin onu imzaladığı gün; Konqresin prezident vetosunu aşdığı gün; qanun layihəsinin özündə nəzərdə tutulan gün qanun layihəsinin qüvvəyə mindiyi gün hesab olunur.

Konqresin vəzifəli şəxsləri[redaktə]

Konstitusiya prezident müavininə Senatın sədri səlahiyyəti verir. Sədrin səsvermə haqqı yoxdur, o, səslər bərabər olduqda səsvermədə iştirak edir. Prezident müavini olmadıqda Senat sədrlik etmək üçün pro tempore sədr seçir. Nümayəndələr Palatası ona sədrlik edən palatanın spikerini özü seçir. Spiker və sədr pro tempore həmişə hər bir palatada ən çox təmsilçisi olan siyasi partiyanın üzvləri olur. Hər bir yeni Konqresin başlanğıcında siyasi partiyaların üzvləri iclas zalında iştirak edən üzvlərinin sədrini və başqa vəzifəli şəxsləri seçiblər ki, onlar təklif ediləcək qanunları yoluna qoysunlar. Seçilmiş belə vəzifəli şəxslər sədrlik edən və komitə sədri daxil olmaqla şəxslərin timsalında qanunların yaradılmasında böyük təsiredici gücə malik olurlar.

Qanunyaratma prosesi[redaktə]

Konqresin əsas xüsusiyyətlərindən biri onun iclaslarında komitələrin oynadığı aparıcı roldur. Konstitusiyada komitələrin təsis olunması haqqında heç bir şey deyilmədiyi üçün, komitələr özlərinin bu gün vacib olmalarını konstitusiyaya əsasən deyil, təkamülə əsasən sübut etmişlər. Hazırda Senatın 16 daimi (və ya permanent) komitəsi var; Nümayəndələr Palatasının isə komitələri 22-dir. Bunların hər biri qanunvericiliyin müvafiq spesifik sahəsində ixtisaslaşır: xarici işlər, müdafiə, kənd təsərrüfatı, ticarət, borcvermə və başqa sahələrdə. Hər hansı bir palatanın təklif etdiyi hər bir qanun layihəsi öyrənilmək və tövsiyə olunmaq üçün komitəyə verilir. Komitə bu layihəni qəbul edə bilər, yenidən hazırlaya bilər, tam rədd edər və ya ona aid olan hər bir tədbirə heç bir diqqət verməz. Əvvəlcə komitədə bəyənilməmiş və xeyir-dua verilməmiş heç bir qanunun Nümayəndələr Palatasına və ya Senata çatdırılacağı, demək olar ki, ağlasığmazdır. Nümayəndələr Palatasında bir layihənin geri alınması üçün üzvlərdən 218 nəfərinin imzası, Senatda isə üzvlərin adi çoxluğunun imzaları tələb olunur. Təcrübədə, layihənin komitədən geri alınması üçün tələb olunan səslər çox nadir hallarda əldə edilir. Hər bir palatada əksəriyyət təşkil edən partiya komitədə aparılan işlərə nəzarət edir. Komitələrin sədrləri əksəriyyət təşkil edən partiya üzvlərinin və ya üzvlərin xüsusi təyin edilmiş qruplarının qapalı iclaslarında seçilirlər. Azlıq təşkil edən partiyalar hər palatada tutduqları mövqedən asılı olaraq, komitələrdə müvafiq şəkildə təmsil olunurlar. Qanun layihələri müxtəlif üsullarla təqdim olunur. Onlardan bəzilərini daimi komitələr tərtib edir; bəzilərini spesifik qanunvericilik işlərini yoluna qoymaq üçün yaradılmış xüsusi komitələr təqdim edir; bəzilərini isə prezident və ya icra hakimiyyətinin başqa vəzifəli şəxsləri təklif edir. Konqresdən kənarda vətəndaşlar və təşkilatlar da üzvlərə qanunverici aktlar təklif edə bilərlər, palataların ayrı-ayrı üzvləri də qanun layihəsi təklif etmək təşəbbüsündə buluna bilərlər. Təqdim olunduqdan sonra, qanun haqqında layihə müəyyən edilmiş komitələrə göndərilir. Bu komitələr isə əksər hallarda vətəndaşların layihə haqqında müsbət və ya mənfi fikirdə olduqlarını müəyyənləşdirmək üçün bir neçə açıq xalq müzakirəsi planlaşdırırlar. Müzakirə prosesi bir neçə həftə və ya bir neçə ay çəkə bilər və bu müzakirələr qanunvericilik prosesində xalq kütləsinin iştirakını təmin edir. Komitə sisteminin üstün cəhətlərindən biri bundan ibarətdir ki, onun Konqres üzvlərinə və onların əməkdaşlarına müxtəlif qanunvericilik sahələrində geniş şəkildə inkişaf etmək şəraiti yaratmaqdır. Respublika qurulduğunun ilk günlərində, əhalinin sayı hələ az olarkən və federal dövlətin vəzifələri dar bir çərçivədə məhdud olduğu dövrdə, belə geniş müzakirə hələ lazım deyildi. Hər bir konqresmen bütün ümumi məsələlərlə məşğul olur və hər sahədən xəbərdar olduğunu nümayiş etdirirdi. Dövlət həyatının bugünkü mürəkkəb şəraiti xüsusi bilik tələb edir. Bu isə o deməkdir ki, seçilən nümayəndələr dövlət siyasətinin bir və ya iki sahəsində həkəm kimi çıxış edə bilərlər. Komitə bir qanun layihəsinə müsbət münasibət bildirdikdən sonra, təklif olunan layihə açıq müzakirə üçün palatalara göndərilir. Senatda qaydalar heç bir məhdudiyyət qoymadan, müzakirə imkanı verir. Nümayəndələr Palatasının üzvlərinin sayı çox olduğu üçün, Qaydalar Komitəsi, adətən, vaxt məhdudiyyəti müəyyən edir. Müzakirələr qurtardıqdan sonra, üzvlər ya qanun layihəsinin qəbul edilməsi, ya da rədd edilməsinə səs verirlər, ya da onu stolun siyirməsinə qoyurlar ki, bu da qanunun kənara qoyulub, rədd edilməsinə bərabər hərəkətdir. Nümayəndələr Palatası layihəni komitəyə geri qaytara da bilər. Palatalardan birində təsdiq olunan qanun layihəsi müzakirə üçün o birisinə göndərilir. Əgər qanun layihəsinə ikinci palatada düzəliş əlavə edilirsə, hər iki palatanın üzvlərindən təşkil olunan ortaq komitə çalışır ki, aradakı fərqləri yoluna qoysun. Hər iki palatadan keçdikdən sonra qanun layihəsi prezidentə göndərilir ki, layihənin konstitusion qanun şəkli alması üçün müvafiq fərman versin. Prezidentin qanuna imza atmaq hüququ var – belə olduqda qanun qüvvəyə minir. Prezident qanuna veto da qoya bilər. Prezidentin veto qoyduğu qanun qanun şəklini almaq üçün hər iki palatanın üçdə iki səs çoxluğu ilə təsdiq olunmalıdır. Prezident eyni zamanda hər hansı bir qanun layihəsinə imza atmağı və ya veto qoymağı rədd edə bilər. Bu halda qanun layihəsini prezident aldığı gündən 10 gün keçdikdən sonra (bazar günləri istisna olmaqla) prezidentin imzası olmadan da həmin layihə qanun hüququna minir. Bu qaydada istisna bir hal var: bu da layihənin prezidentə göndərilməsindən 10 gün keçməmiş palataların tətilə getməsidir. Belə olduqda, prezidentin qanun layihəsi haqqında fikrini bildirməməsi qanun layihəsini inkar edir və bu proses "cib vetosu" kimi məlumdur.

Konqresin sorğu səlahiyyətləri[redaktə]

Konqresin qanunvericilik funksiyasına daxil olmayan ən vacib səlahiyyətlərindən biri sorğu aparmaq səlahiyyətidir. Bu səlahiyyət, adətən, komitələrə verilir: ya daimi komitələrə, spesifik məqsədlər üçün yaradılmış xüsusi komitələrə, ya da hər iki palatanın üzvlərindən təşkil edilmiş birləşmiş komitələrə. Sorğular gələcək qanunvericiliyin ehtiyacları üçün məlumat toplamaq, artıq qəbul edilmiş qanunların effektli olub-olmadığını yoxlamaq, başqa şaxələrin üzvlərinin və vəzifəli şəxslərinin necəliyini və hərəkətini yoxlamaq, və, nadir hallarda, impiçment hallarının əsasını qoymaq naminə aparılır. Tez-tez komitələr sorğu ilə bağlı dinləmə iclaslarını aparmaq və sorğuları bütün detallarla öyrənməsi üçün köməyə kənardan həkəmlər çağırır. Sorğu səlahiyyətinin çox vacib nəticələri var. Bu nəticənin biri sorğuları və onların nəticələrini çap etdirməkdir. Dinləmə komitələrinin çoxunun iclasları açıq olur və geniş şəkildə onlar kütləvi mətbuat səhifələrində çap edilir. Beləliklə, Konqres sorğuları vətəndaşlara məlumat vermək və xalqda dövlət haqqında sorğulara maraq oyatmaq üçün ən vacib tədbirlərdən biridir. Konqres komitələrinin həm də ixtiyari var ki, arzu etməyən şahidləri şahidlik etməyə məcbur etsin və şəhadət vermək istəməyən şahidləri Konqresə hörmətsizlik etdiklərinə görə və yalan şəhadət verənləri andlarını pozduqlarına görə məhkəmə məsuliyyətinə cəlb etsin.


Konqresin qeyri-rəsmi təcrübələri[redaktə]

Avropa parlament sistemlərindən fərqli olaraq, Birləşmiş Ştatlar qanunvericilik orqanlarının seçilməsi və davranışının mərkəzi partiya qanun-qaydaları ilə əlaqəsi çox azdır. Əsas Amerika siyasi partiyalarının hər biri əsasən yerli və ştat təşkilatlarının birliyidir ki, bu da prezidentin dördillik müddətə seçilməsi dövründə Respublika və Demokrat milli partiyalarının fəaliyyətini birləşdirir. Beləliklə, Konqresin üzvləri öz mövqelərinə görə, dövlət partiyasının rəhbərliyinə və özlərinin konqresdəki silahdaşlarına deyil, yerli və ya ştat seçicilərinə minnətdar olurlar. Bunun da nəticəsində nümayəndələrin və senatorların qanunvericilik hərəkətləri fərdiyyətçilik və idiosinkretik xarakter daşımağa meyl edir ki, bu yolla da iştirak etmiş seçicilərin böyük sayını və səmimi şəxsi seçki dairələri yaratmaq yolu ilə gələn azadlığı əks etdirir. Beləliklə, Konqres iyerarxiya deyil, kollegial bir vahiddir. Şirkətdə olduğu kimi, səlahiyyət yuxandan üzü aşağı cərəyan etmir, praktik olaraq, hər tərəfə cərəyan edir. Əslində ancaq minimum mərkəzləşmiş nüfuz var, çünki cəza vermək və ya mükafatlandırmaq səlahiyyəti zəifdir. Konqres siyasəti mətləbdən mətləbə dəyişən və daimi olmayan birliklər tərəfindən aparılır. Bir sıra hallarda Ağ Evdən və vacib iqtisadi və etnik qruplardan ziddiyyətli təzyiqlər olduqda, qanunvericilər qərar qəbul etməyi təxirə salmaq hərəkəti qaydalarından istifadə edəcəklər ki, böyük nüfuzu olan qurumun üzdöndərməsinin qarşısını ala bilsinlər. Qərar qəbul etməyi təxirə salarkən, əsaslandıra bilərlər ki, müvafiq komitə xalqın iştirakı ilə kifayət dərəcədə dinləmə müzakirəsi aparmayıb və ya Konqres agentlik göndərə bilər ki, məsələ müzakirə olmazdan əvvəl o, müfəssəl bir çıxış hazırlasın. Yaxud tədbir hər hansı bir palata tərəfindən kənara qoyula ("stolun siyirməsinə qoyula") bilər, beləliklə də onun mahiyyəti haqqında heç bir hökm vermədən effektli şəkildə ondan imtina edə bilərlər. Davranışın qeyri-rəsmi və ya yazılmamış formaları var ki, bu da bir çox hallarda konkret üzvün vəzifəsini və nüfuzunu müəyyən edir. "Daxildə olanlar", öz qanunvericilik vəzifələri əsasında mərkəzləşən nümayəndələr və senatorlar Konqres zalları arasında dövlət məsələləri haqqında danışdıqları üçün tanınan "kənardakılardan" daha güclü ola bilərlər. Üzvlərin öz həmkarlarına münasibətdə nəzakətli olmaları gözlənilir, onların rəqiblərinin siyasətlərinin nə dərəcədə qeyri-adi və palatada müzakirəyə layiq olmadığından asılı olmayaraq, onların hücumlarından çəkinmək məsləhətdir. Eyni zamanda gözlənilir ki, qanunvericiliyin müxtəlif məsələləri ilə bağlı həkəm tələb etməkdənsə, dar siyasət sahəsi üzrə ixtisaslaşsınlar. Bu qeyri-rəsmi qaydalara uyğun gələnləri nüfuzlu komitələrə və ya, heç olmasa, öz seçicilərinin əhəmiyyətli hissəsinin mənafelərinin qayğısına qalan komitələrə müəyyən etmək daha yaxşı olardı.

Konqresin nəzarət səlahiyyətləri[redaktə]

Konqresin İcra hakimiyyətinə təsir üçün qəbul etdiyi çoxsaylı texniki üsullar arasında ən çox effektli olanı nəzarət funksiyasıdır. Konqres nəzarəti talanı və yalanı qadağan edir; mülki azadlıqları və şəxsi hüquqları müdafiə edir; qanuna uyğun olaraq icra zəmanəti verir; qanun vermək və xalqı savadlandırmaq üçün məlumat toplayır və icranın ifasını müəyyənləşdirir. O, Kabinet departamentləri, icra agentlikləri, tənzimləyici komissiyalarla və prezidentlə bağlıdır. Konqres nəzarət funksiyasının bir neçə forması var: — komitə sorğuları və dinləmə; —formal müşavirələr və icra hakimiyyətinin məruzələri; — icra hakimlərinin vəzifəyə təyin olunması və müqavilələr ilə bağlı Senatın tövsiyəsi və razılığı; —Nümayəndələr Palatasında impiçmentlə bağlı aparılan işlər və sonralar Senatda məhkəmədə ona baxılması; —prezident vəzifə borclarını icra etmək qabiliyyətini itirdikdə və ya prezident müavini yeri boş olduqda, Konstitusiyaya 25-ci Düzəlişə əsasən Nümayəndələr Palatasının və Senatın iclasları; — qanunvericilərlə icra hakimiyyəti işçilərinin qeyri-rəsmi görüşləri; — dövlət komissiyalarında Konqres üzvlərinin təmsil olunması və Konqres komitələri və Konqres Büdcə İdarəsi, Ümumi Hesablama İdarəsi və yaxud Texnoloji Qiymətləndirmə İdarəsi kimi yardım agentlikləri tərəfindən Konqresin bütün sahələrinin öyrənilməsi. Konqresin nəzarət səlahiyyəti kömək edib ki, lazım olduqda, vəzifəli şəxslər öz vəzifələrindən kənar edilsinlər, siyasətlər dəyişdirilsin və icra hakimiyyəti orqanları üzərinə yeni nəzarət qanunu qoyulsun. Məsələn, 1949-cu ildə Senatın xüsusi yoxlama alt komitələri təhqiqat prosesində Trumen üsul-idarəsində yüksək vəzifəli şəxslər arasında korrupsiyalar aşkar etdi. Bu, müəyyən agentliklərin yenidən təşkili ilə və hökumətdə korrupsiya hallarını öyrənmək üçün Ağ Ev komissiyasının yaradılması ilə nəticələndi. Senatın Xarici Əlaqələr Komitəsi 1960-cı illərin sonlarında televiziya vasitəsilə cinayət xarakterli bir sıra işlərə baxdı və Vyetnam Müharibəsinə qarşı müxalifətin səfərbərliyinə kömək etdi. Konqresin 1973-cü ildə apardığı Uotergeyt təhqiqatı Ağ Evdə yüksək vəzifəli bəzi şəxslərin öz vəzifələrindən siyasi məqsədlər üçün qeyri-qanuni yolla sui-istifadə etdiklərinin üstünü açdı və Nümayəndələr Palatası Məhkəmə Komitəsinin Prezident Riçard Nikson əleyhinə aparılan impiçment iclasları onun prezidentliyinə son qoydu. Seçki komitəsi sorğuları 1975 və 1976-cı illərdə kəşfiyyat agentliklərində çoxlu sui-istifadə halları aşkar etdi və müəyyən kəşfiyyat fəaliyyətlərinə nəzarət üçün yeni qanunvericilik qaydaları qoyulması təşəbbüsü göstərdi. 1983-cü ildə Birləşmiş Ştatlar Gömrük Xidməti və Birləşmiş Ştatlar Mühacirət və Təbəəlik Xidmətlərinin sərhəd nəzarət işlərini birləşdirmək haqqındakı təkliflə bağlı Konqres sorğusu icra hakimiyyətinin səlahiyyətini nəzərə alaraq məsələ qaldırdı ki, bu dəyişiklik yeni qanun verilməsi yolu ilə olmasın, 1987-ci ildə nəzarət cəhdləri nəticəsində icra hakimiyyəti orqanlarında İrana gizli silahlar satılması ilə bağlı olaraq, qanun pozuntusu və Nikaraquada dövlətə qarşı çıxış edən qüvvələrə verilən silahlardan alınan mənfəətdən sui-istifadə halları aşkar edildi. Bu sonuncu hal contras adı ilə məlumdur. Konqresin aşkar etdiyi bu hallar onunla nəticələndi ki, qanunverici orqanlara müvafiq halların qadağan edilməsi məsləhət görüldü. Nəzarət səlahiyyəti prezidentliyi nəzarət altında saxlamaq və dövlət siyasətini yoxlamaq üçün ən mühüm yoxlama və nəzarət orqanıdır.

Senat[redaktə]

Bəzi səlahiyyətlərə yalnız Senat malikdir, o cümlədən Kabinet, hakimlər və prezidentlə imzalanmış müqavilərin təsdiq etməsi. Senatda hər bir ştat iki üzvlə təqdim edilir.

Nümayəndələr Palatası[redaktə]

Başçısı spikerdir.

Xarici istinadlar[redaktə]