Atalar sözü

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Atalar sözü — xalqın yaratdığı və əsrlərdən bəri özünə həyat düsturu etdiyi hikmətli və möcuz sözlərdir[1].

Mövzu muxtəlifliyi ilə yanaşı bitmiş fikir, ümumiləşdirmə və nəticə atalar sözlərinə xas olan cəhətlərdir. Atalar sözləri xalqın həyatda sınanmış, müdrik və nəsihətli fikirlərindən ibarət olur və böyük əxlaqi-tərbiyəvi əhəmiyyət daşıyır. Əsas xüsusiyyəti həcmcə kiçikliyi, lakin mənaca hikmətli və nəsihətli olmasıdır. Atalar sözləri bitkin fikir ifadə edir, həm həqiqi, həm də məcazi mənada işlənir.

Təsnifatı[redaktə]

Həqiqi mənada işlənənlər: "Doğru söz acı olar", "İş insanın cövhəridir", "Yaxşı dost qardaşdan irəlidir", "Çıxan can geri qayıtmaz". duzdu bura melumat menbeyidir amma bezileri qehbedir

Məcazi mənada işlənənlər: "Buynuzsuz qoçun qisası buynuzlu qoçda qalmaz", "İlanın ağına da lənət, qarasına da", "İslanmışın yağışdan nə qorxusu", "Ağacı qurd içindən yeyər", "Qudurmuş köpəyin ömrü qırx gündür" və s.

Atalar sözlərindən yazılı ədəbiyyatda da geniş şəkildə istifadə olunur. Abbas Səhhətin "Yoxsulluq eyib deyil", Nəcəf bəy Vəzirovun "Daldan atılan daş topuğa dəyər", "Yağışdan çıxdıq, yağmura düşdük", "Sonrakı peşmançılıq fayda verməz", Əbdürrəhim bəy Haqverdiyevin "Yeyərsən qaz ətini, görərsən ləzzətini" əsərlərinin adları şifahi xalq ədəbiyyatından götürülmüşdür.

Tapmaca kimi bu janr da həm nəzmlə, həm də nəsrlə olur. Məsələn:

Sən ağa, mən ağa,
İnəkləri kim sağa?

Hər nə yedin dadındır,
Hər nə verdin adındır,
Hər nə qaldı yadındır.

Yüz ölç,
Bir biç.

Açaram sandığı,
Tökərəm pambığı.

Bu günün işini sabaha qoyma.

İş insanın cövhəridir.

Kitab bilik mənbəyidir.

"Atalar sözləri"nə erməni təcavüzü[redaktə]

Ermənilər folklorun mühüm bir hissəsi olan atalar sözlərinə malik olmaları ilə «qürurlanırlar», 1967-ci ildə SSRİ EA-sının «Elm» nəşriyyatı vasitəsilə oğurlanmış Azərbaycan atalar sözlərini «Армянский фольклор» adı altında təqdim etmişlər. Fikir verin, bu erməni atalar sözləri rusca necə səslənir: «Сядем криво, поговорим прямо» («Əyri oturaq, düz danışaq»), «Не всякий побывавший в Иерусалиме хаджи», «Лучше один раз попросить у Бога, чем сорок раз у сорока святых» («On iki imama qırx dəfə yalvarınca bir dəfə Allaha yalvar»), «Цену золота знает лишь ювелир» («Zər qədrini zərgər bilər»), «Делай так чтобы ни шашлык, ни шампур не сгорел» («Nə şiş yansın, nə kabab»), «Скажешь «джан», услышишь «джан» » («Can deyan, can eşidər»), «Ашуга в дом впустили, а он спрашивает: «куда положить саз» » və s. [2]

İstinadlar[redaktə]

  1. Cavad Heyət. Azərbaycan şifahi xalq ədəbiyyatı.
  2. Ənənələrimizin mənimsənilməsi – erməni ənənəsi haqqında

Xarici keçidlər[redaktə]