Ayaz Ata

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Ayaz Ata - türk, altay və Orta Asiya mifologiyalarında, xüsusilə Qazaxlarda və Qırğızlarda soyuq ilahı. Santa Klaus ilə də qaynaşmış vəziyyətdədir. Müxtəlif Türk dillərində Ayas Xan və ya "Ağ Ayas" olaraq adı keçər. Azərbaycan türkcəsində "Şaxta Baba" olaraq da bilinər. Ay Işığından yaradılmışdır. Soyuq havaya səbəb olar. Ülker bürcünün altı ulduzu göyün altı dəliyidir və oradan soyuq hava üfləyər. Beləcə qış gəlir. Ayaz bütün türk coğrafiyasında yandırıcı soyuq mənasını verər ki, ayın göydə rahtalıkla görüldüyü açıq havalarda meydana gəldiyi üçün Ay Tanrısının (və ya ona bağlı Ayas Xanın) göndərdiyi düşünülmüşdür. Bir növ Noel Baba olaraq düşünülə bilər. Hətta Kazaklardan birə-Noel Baba ilə eyniləşdirilmişdir. Kimi mədəniyyətlərdə qışda soyuqda ortaya çıxan və kimsəsizlərə, açlara kömək edən bir evliya. Xristian Əzizi olduğu istiqamətində fikirlər də vardır. Lakin dilçilik və mədəni olaraq türk mədəniyyətində onsuz da var olan bir şəxsiyyət olduğu qətidir. Kimi fikirlərə görə Ayas Xan ilə eyni adamdır. Kazaklardan qışda qarşılanması ilə əlaqədar olaraq Soğumbası adlı bir əyləncə vardır. İlk qarın yağması və ilk soyuğun vurması ilə qeyd olunan bayramdır. Bu bayramla bir əlaqəsi olması ehtimal edilir.

Etimologiya[redaktə]

(Ay) kökündən törəmişdir. Soyuq və ayışığı mənası vardır. Zemheri, Karakış mənalarına gəlir. Ayas eyni zamanda mehtap (ayışığı) deməkdir. Açıq və bultsuz havada ay göründüyü zaman çıxan soyuq deməkdir. Köhnə Altaycada Ayas / Hacas sözü açıq səma mənası daşıyır.

Mənbə[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]