Bərbət
Bərbət – mizrabla çalınan simli musiqi alətidir. Ud tipli alətlər sırasına aid edilən bərbətin gövdəsi böyük, qolu isə uzundur. Bərbəd qədim ud kimi köklənib. Bu alət ərəblərdən gəlmədi. Bərbətə bağırsaqdan hazırlanan 6 qoşa sim bağlanılır. Üzü isə şam ağacından hazırlanır. XVI-XVII əsrlərə kimi Azərbaycanda istifadə olunmuş mizrabla çalınan simli musiqi alətidir. Ud tipli alətlər ailəsinə mənsub olan bərbətin gövdəsi uda nisbətən böyük, qolu isə xeyli uzundur.
Əsasən, saray musiqi aləti sayılan bərbət haqqında Azərbaycan klassiklərinin, o cümlədən Nizami Gəncəvinin yaradıcılığında ətraflı məlumat verilib. "Bərbət" sözünün bər "sinə", bət "ördək" sözlərinin birləşməsindən yarandığını güman etmək olar. Bəzi mənbələrdə isə onun ərəb sözü olub, "ləpələnmə", "dalğalanma" mənasını verməsi qeyd olunur.
Tarixi mənbələrdən, eləcə də Nizami yaradıcılığından məlum olur ki, bu alətin yaradıcısı öz dövrünün məşhur musiqiçisi, mahir ifaçı Barbəd olmuşdur. Nizami Gəncəvi Xosrov və Şirin poemasında saray musiqiçisi Barbədi belə tərif edir:
Sərxoş bülbül kimi gələndə
Barbəd Su kimi axırdı əlində bərbət.
O çala bildiyi yüz xoş nəğmədən
Seçdi otuzunu özü bəyənən.
Bu otuz nəğmə ki, Barbəd çalırdı,
Gah ürək verirdi, gah can alırdı.
Şərq ölkələrində bərbətin müxtəlif növləri olmuşdur. Onun ilk vətəni Səudiyyə Ərəbistanı sayılır. Bir çox mənbələrdə bərbətin 3, 8, 10 simli növləri olduğu barədə dəlillər vardır. Simlər ipək və bağırsaqdan hazırlanır. Bərbət, əsasən, 3 hissədən-çanaq, qol və kəllədən ibarətdir. Çanağı yığma üsulu ilə qoz və ya qırmızı çinar, qol, kəllə və aşıqları isə qoz ağacından hazırlanır. Üzü 4 mm qalınlığında şam ağacı ilə örtülərək üzərində bir neçə yerdən səs rezonatorları açılır. Qolunda 912 pərdə olur. Ümumi uzunluğu 665 mm, eni 465 mm, hündürlüyü 250 mm, qolunun uzunluğu 205 mm-dir. Bərbət qədim ud kimi, yəni xalis kvarta münasibətində köklənir.
Diapazonu böyük oktavanın "mi" səsindən ikinci oktavanın "mi" səsinə kimidir.
[redaktə] Həmçinin bax
[redaktə] Xarici keçidlər
- http://www.notrack.org/index.php?q=uggc%3A%2F%2Fngynf.zhfvtv-qhaln.nm%2Fnm%2Foneong.ugzy
- Musiqi alətləri
|
|
|
|---|---|
| Simli alətlər: | Qopuz • Çoğur • Çəqanə • Rübab • Bərbət • Şirvan tənburu • Çəng • Rud • Səntur • Saz • Tar • Kamança • Qanun • Ud |
| Zərb alətləri: | Laqqutu • Qoltuq nağara • Cürə nağara • Böyük nağara • Qoşa nağara • Qaval • Dəf • Dümbək |
| Nəfəs alətləri: | Ney • Balaban • Zurna • Tuluq zurnası • Tütək • Qarmon • Musiqar |
| Həmçinin bax: | Muğam • Xalq musiqisi |
