Bartolomeu Dias

Bartolomeu Dias
port. Bartolomeu Dias
Doğum tarixi:	1451
Doğum yeri:	Portuqaliya krallığı
Vəfatı:	29 may, 1500 (49 yaşında)
Vəfat yeri:	Ümid burnu, CAR
Milliyyəti:	Portuqal
Fəaliyyəti:	Dənizçi və səyyah

Bartolomeu Dias (port. Bartolomeu Dias) — Portuqaliyalı dənizçi və səyyahı. Bartolomeu Dias həyatı haqqında ətraflı məlumat yoxdur. 1451-ci ildə anadan olduğu ehtimal olunur. Bəzi mənbələrdə tacir Joa Diasın və səyyah Terra dos Quinersin nəslindəndir. Bartolomeu Dias Hindistana gedən dəniz yolunun kəşf edilməsində böyük rolu olmuşdur. Öz şəxsi heyyəti ilə birlikdə 1488-ci ildə Ümid burnuna qədər irəliləmiş ancaq tropik qızdırmadan heyyətin böyük bir qismi məhv olduğundan səfər yarımçıq dayandırılmışdır.

Hindistana gedən dəniz yolunun kəşf edilməsi

Bartolomeu Dias 1486-cı ildə Portuqaliya kralı II Xuandan gizli bir əmr alır. Əmr Afrika qitəsinin ən uc nöqtəsinə qədər getmək, orada olan vəziyyəti öyrənmək və əgər mümkün olarsa oradan da Hindistana getməkdən ibarət olur. Diasın ixtiyarına səfərini yaxşı təşkil etmək üçün 3 gəmi və peşəkar şəxsi heyyət verilir. Gəmilər Bartolomeu Diasın rəhbərliyi altında hərəkətə başladılar. Əvvələr portuqaliyalı dənizçilər, indiki Anqola ərazisində uzağa hərəkət etmir və buradn geri qayıdırdılar. Dias ilk dəfə olaraq, Namibiya ərazisinə qədər irəlilədi. Daha sonra San Tome istiqamətində hərəkət etməyə başladı. Dias Afrikanın cənub qərb sahillərində lövbər saldı və bu sahillərə Portuqaliya krallığının bayrağını sancdı. Bayrağın sancılması kəşf olunan yeni ərazilərin Portuqaliya krallığının ərazisi olduğunu göstərirdi.

Bartolomeu Diasın hərəkət cədvəli

Hərəkətinə davam edən Bartolomeu Dias şiddətli şimal küləki ilə qarşılaşdı. Külək heyyəti istiqməti cənuba tərəf dəyişməyə məcbur etdi. Külək şiddətinin azalması və havanın soyumasından sonra gəmilər yenidən şimal istiqmətində hərəkətə başladılar. Dias sahil boyu hərəkət edərəkən, sahil yaxınlarında salınmış bir kəndlə rastlaşdı. O, kənddə Angra dos Vaqueiros adını verdi. Bu gün həmin kəndin Afrikanın cəbub sahillərində yerləşən Mosselbai kəndi olduğu ehtimal olunur. Səfərin ortasına yaxın gəmilər Alqos Bai adlanan əraziyə daxil oldular. Alqos Bainin yaxınlığında yerləşən Kap Padrone ərazisində 12 mart, 1488-ci ildə Portuqaliya krallığının bayrağı sancıldı. Şəxsi heyyətin təhlükəli ərazilərdən irəliləməkdən narahat olmasından sonra Bartolomeu Dias istəksiz bir şəkildə şərqə doğru istiqamətlənməyə başladı.

Bir neçə gündən sonra şərq istiqamətində hərəkət etdikdən sonra Qrot Vis çayının mənsəbinə çatdı. Bartolomeu Dias artıq hərəkətin şimala tərəf istiqmətləndiyini anladı. Bununlada Bartolomeu Dias 70 il müddətində dənizçilər tərəfindən axtarılan Hindistana gedən dəniz yolunu kəşf etmiş oldu. Bartolomeu Dias bu ərazini Ümid burnu adlandırdı. Dias Hindistana səfərə hazırlaşarkən gözlənilmədən şəxsi heyyət arasında tropik qızdırma xəstəliyi yayılmağa başladı. Dias belə vəziyyətdə davam etməyin mümkünsüz olduğuna qərar verdi və qeri qayıtmaq əmrini verdi. Gəmilər qeri qayıdarkən Tafelbai körfəzində (bu gün ki, Keyptaun şəhəri) 1 may, 1488-ci ildə sonuncu Portuqaliya krallığı bayrağını sancdı. Anqola sahillərində bir müddət lövbər salan Dias şəxsi heyyətin müalicə olunması ilə məşğul oldu və 16 ay sonra, 1488-ci ilin dekabr ayında Portuqaliya geri döndü.

Bartolomeu Diasın səfəri Portuqaliya krallığı tərəfindən uğurlu hesab olundu. Dias Portuqaliyaya geri döndükdən sonra gəmilər üçün xəritələrin hazırlanması və bəzi təlimatların verilməsi ilə məşğul olmuşdur. Hindistana getmiş ilk dənizçi səyyah olan Vasko da Qama Kabo-Verdeyə qədər Dias ilə birlikdə getmiş, daha sonra isə Dias geri qayıtmışdır. Portuqaliya krallığının yeni kral I Manuel Hindistana səfər təşkil etmək üçün Diası yox Vasko da Qamanı seçmişdir. Kralın daha təcrübəli olan Bartolomeu Diası niyə seçməməsi məlum deyil. Bartolomeu Dias 29 may 1500-cü ildə Cənubi Afrika sahillərində kəşfiyyat səfəri zamanı şəxsi heyyəti ilə birlikdə şiddətli fırtınaya düşərək həlak olmuşdir.