Demensiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar


Caduceus.svg
Demensiya
{{{Latınca}}}
{{{Yunanca}}}
XBT-10 F00.00.-F07.07.
XBT-9 290290-294294
DiseasesDB 29283
MedlinePlus 000739
MeSH D003704

Demensiya (lat. dementia - ağılsızlıq) - ağılın zəifləməsi, əvvəllər əldə edilmiş bilik və vərdişlərin, həyat keyfiyyətlərinin bu və ya digər dərəcədə itirilməsi, yenilərinin isə əldə edilməsinin mümkünsüzlüyü ilə xarakterizə olunan patoloji hal. Demensiya psixi funksiyaların beynin xüsusən yaşlı insanlarda zədələnməsi nəticədə çökməsidir. Xalq arasında buna qocalıq marazmı da deyilir. Dünya Səhiyyə təşkilatının məlumatlarına əsasən bu haldan əziyyət çəkənlərin sayı 35,6 milyondur. 2030 cu ildə bunun 65,7 milyona, 2050 ci ildə isə 115,4 milyona çatması gözlənilir.

Təsnifatı[redaktə]

  • Beyin qabığı forması - beyin qabığının zədələnməsi nəticəsində;
  • Beyin qabığaltı forması - beyin qabığaltı strukturların zədələnməsi nəticəsində
  • Beyin qabığı və qabığaltı forması - beyin qabığının və eyni zamanda qabığaltı strukturların zədələnməsi nəticəsində;
  • Multifokal forma - çoxsaylı zədələnmə ocaqları ilə xarakterizə olunur.

Tipləri[redaktə]

Sindromal təsnifat[redaktə]

  • Lakunar (dismnestik) ağıldankəmlik. Bu zaman ən çox hüşsüzluq: proqressiv və fiksə olunmuş amneziyalar özünü biruzə verir. Bu zaman xəstə yaddaş kitabçasının hesabına öz qüsurunu kompensasiya etmiş olur. Bu zaman şəxsiyyət pozğunluğu olmasa da sentimentallıq, ağlağanlıq, emosional labillik özünü biruzə verir. Misal: Alsheymer xəstəliyi
  • Tam ağıldankəmlik. Bu zaman qavrama qabiliyyətinin (huşsuzluq, abstrakt dərketmənin pozulması) və şəxsiyyət keyfiyyətlərinin (məhəviyyat pozğunluğu, borc, məsuliyyət, düyəməllik, nəciblik, utancaqlıq hissinin itməsi) kobud pozğunluğu. Misal: Pik xəstəliyində olduğu kimi alın payının atrofik və sklerotik zədələnməsi.

Əlamətlər[redaktə]

  1. Qısa və uzunmüddətli yaddaş pozğunluğu
  2. abstrakt düşüncə pozğunluğu
  3. tənqid pozğunluğu - real plan qurmaq qabiliyyətinin olmaması
  4. Şəxsiyyət dəyişikliyi
  5. Ailədə və işdə sosial dezadaptasiya;
  6. Demensiya dövrü deliriya (sayıqlama) qeyd olunmur;
  7. Nevropsixoloji simptom və sindromlar, ("3-A"):
  • Afaziya (yunan. — inkar hissəcik; φάσις — ifadə, bəyan) — formalaşmış nitqin sisem pozğunluğu.[1].
  • Apraksiya (lat. apraxia yunan. ἀπραξία - "fəaliyyətsizlik") - Böyük beyin yarımkürələri və ya döyənək cismin (lat. corpus collosum) aparıcı yollarının zədələnməsindən irəli çıxan məqsədyönlü hərəki fəaliyyət pozğunluğu;
  • Aqnoziya (yunan. - inkar hissəciyi; γνῶσις - bilik) - huşun və hissiyuatın saxlanılması ilə qavramanın müxtəlif növlərinin pozulması.

Yaş həddi[redaktə]

Berlin Qocalıq tədqiqatlarının (1996) gəldiyi qənaətə görə demensiya yaşa görə aşağıdakı tezliyə malikdir:

Yaş qruppları Demensiya %-lə
65-69-yaşlarında 1,2 %
70-74-yaşlarında 2,8 %
75-79-yaşlarında 6,0 %
80-84-yaşlarında 13,3 %
85-89-yaşlarında 23,9 %
90 və artıq, yaşlarında 34,6 %

İstinadlar[redaktə]

  1. Afaziya - Brokhauz və Efronun ensiklopedik lüğəti