Lüğət

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Avstriyanın Qrats Universitetinin Çox cildli lüğəti

Lüğət (Sözlük) — Müəyyən üslubla düzülən, mənası və ya tərcüməsi verilən və tələffüzü göstərilən sözlərin toplusudur. Müasir lüğətlər adətən əlifba sırası ilə düzülür. Lüğətlər praktik xarakter daşısa da, onlarda ədəbiyyat nəzəriyyəsinin inkişafı da öz əksini tapır və elmin normativ vəziyyətini əks edən mənbəyə çevrilir.[1]

Tarixçəsi[redaktə | əsas redaktə]

Lüğətlər həm Şərqdə, həm də Qərbdə qədim tarixi vardır. Lüğətlərdə adətən ədəbi və fəlsəfi terminlərin şərhi verilirdi. Ensiklopediya lüğətin izahlı forması idi. Şərqdə daha çox təriqət terminlərini şərh edən lüğətlər məşhurdur. Sufi poeziyası simvol, rəmz və alleqoriyalar üzərində qurulduğundan sufi mütəfəkkirləri geniş sufi lüğətləri yazırdılar.

Orta əsrlərin lüğətləri dini ehkama əsaslanırdı. Maarifçilik dövründən bəri yeni ideologiyaların hakim olmasının ardınsa yeni ensiklopediyaların yaranması ənənəsi yaranmışdır. Yeni lüğət və ensiklopediyalar terminləri yeni ideologiyaya uyğun yozaraq şərh edirdi.

Sovet dövründə ədəbiyyata dair marksist nöqteyi-nəzəri əks edən ədəbi və ensiklopedik lüğətlərin hazırlanması böyük miqyas almışdı.

İlk türk dilli lüğət Mahmud Kaşğarinin yazdığı "Divani lüğat it-türk"-dür.

Lüğətlər iki cür olur:

  1. Ensiklopedik lüğətlər (başqa sözlə Ensiklopediya)
  2. Filoloji lüğətlər: izahlı, terminoloji, ikidilli, orfoqrafik, orfoepik, etimoloji lüğətləri filoloji lüğətlər adlanır.


İzahlı sözlüklər[redaktə | əsas redaktə]

Filoloji sözlüklər[redaktə | əsas redaktə]

Dialektoloji sözlüklər[redaktə | əsas redaktə]

  • Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu və Türk Dil Kurumu. Behbudov S. Azərbaycan dialektoloji lüğəti: A-L, M-Z. - Ankara, 1999.
  • Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu və Türk Dil Kurumu. Axundov A., Kazımov Q., Behbudov S. Azərbaycan dilinin dialektoloji lüğəti. - Bakı: "Şərq-Qərb", 1999.

Tarixi, etnoqrafik sözlüklər[redaktə | əsas redaktə]

Terminologiya sözlükləri[redaktə | əsas redaktə]

İncəsənət terminləri sözlükləri[redaktə | əsas redaktə]

Riyaziyyat, fizika, kimya, informatika terminləri sözlükləri[redaktə | əsas redaktə]

Biotibbi, aqrar terminləri sözlükləri[redaktə | əsas redaktə]

Coğrafiya, geologiya sözlükləri[redaktə | əsas redaktə]

Mühasibat, ticarət, təsərrüfat sözlükləri[redaktə | əsas redaktə]

Hüquqşünaslıq sözlükləri[redaktə | əsas redaktə]

Hərbi sözlüklər[redaktə | əsas redaktə]

  • Məhərrəmov Mustafa. Rusca-azərbaycanca qısa hərbi lüğət.-Bakı: Gənclik, 1975.- 127, [1] s.

İdman sözlükləri[redaktə | əsas redaktə]

  • Ellada Tağıyeva, Fərhad Hüseynov. Rusca-Azərbaycanca basketbol terminləri lüğəti. «Mütərcim» nəşr., 2004.

Orfoqrafik sözlüklər[redaktə | əsas redaktə]

Etimoloji sözlüklər[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Etimoloji sözlük

Tərcümə sözlükləri[redaktə | əsas redaktə]

Əsas məqalə: Tərcümə sözlüyü

İkidilli sözlüklər[redaktə | əsas redaktə]

İngilis dili və Azərbaycan türkcəsi[redaktə | əsas redaktə]

Rus dili və Azərbaycan türkcəsi[redaktə | əsas redaktə]

Rus dili və Ləzgi dili[redaktə | əsas redaktə]

Alman dili və Azərbaycan türkcəsi[redaktə | əsas redaktə]

Fransız dili və Azərbaycan türkcəsi[redaktə | əsas redaktə]

  • Əmirbəyov İ., Yusifov X. , İsmayılov R., Mövlüyarova M. Fransızca-Azərbaycanca neft terminləri lüğəti. «Nurlan» nəşr., 2004.

Çoxdilli sözlüklər[redaktə | əsas redaktə]

Çoxdilli terminoloji sözlüklər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. Rəhim Əliyеv. Ədəbiyyаt nəzəriyyəsi. Bаkı: Mütərcim, 2008. 360 səh.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

Ayrıca bax[redaktə | əsas redaktə]