Mahabharata

Mahabharata(Sanskritcə Mahābhārata)—Hindistan nağılları toplusu, hind dastanları.

Səsin ritmi sözün, sözün ritmi şeirin, şeirin inkişafı isə dastanların, nağılların yaranışını şərtləndirmişdir. Qədim nağıl topluları dedikdə, ilk öncə Qədim Hind dastanları və nağılları yada düşür. Hind ədəbiyyatının epik dövründə dünya ədəbiyyatının nadir inciləri olan dastanlar yaranmışdır. Bu dövrdəyaranan bədii ədəbiyyat digər ədəbiyyatdan kaskin suratdə fərqlənir.

Hind dastanları anlaşıqlı sanskritdə yazılmışdır. Onların forması isə nəzmlə olub, yalnız şloka ölçüsündə tərtib edilmişdir. Şloka hər birində 8 heca olan 4 bənddən ibarət şer formasıdır. Eposların məzmunu rəngarəngdir: burada qəhrəmanlar haqqında başlıca əfsanələrdə vedalarda təsvir olunan tanrılar və müqəddəs şəxsiyyətlər haqqında əfsanələr, düşüncələr əlavə edilmişdir. Həmin əlamətlər əsasən Ay sülaləsinin iki qolu arasında gedən böyük müharibə haqqında hekayətdən ibarət olan "Mahabbarata" dastanında özünü parlaq şəkildə göstərilmişdir. "Mahabbarata" dini baxımdan Kuru ərazisində yaşayan xalqın sitayiş etdiyi Vişnunun ən qədim ədəbi abidəsidir. "Mahabbarata" yüz min beytdən- şlokdan ibarətdir ki, bu Homerin "İlliada" və "Odisseya" dastanlarından həcmcə səkkiz dəfə böyükdür. Bu dastan 18 kitaba ayrılmışdır. Dastanın girişində deyilir ki, bu əsəri müdrik Vyasa yazmış və sonralar onu öz şagirdi Vayşampayana söyləmiş, o da bu əsəri ifa edərək yaymışdır.

"Mahabbarata" təxminən 7-8 əsr eramızdan əvvəl IY əsr ərzində yaramnışdır. Bu dastanın nağılın mövzusu Bharata nəsli haqqında rəvayətdən götürülmüşdür:

"Deyilənlərə görə, günlərin bir günü müdrik zahidlər Naymiş meşəsinə toplaşıb qədim rəvayərlər söyləyən Uqraşravaş ora gəlir və Kuru meydanında baş vermış Bharata övladlarının böyük döyüşləri barədə rəvayər danışır. Onun dediyinə görə, öz mənşəyini Ay tanrısından alan, qədim hökmdarlar nəslinin davamçısı Duşyanta, meşədə gəzərkən səma böyük müdriki Vişvamitanın qızı Şakuntalanı görür və onunla evlənir. Onların Bharata adlı oğlu Sonralar onların törəmələri Bharatalar nəsli adlanmışdır. Bharatanın nəvəsi Xastin bir şəhər salır və Xastinapur adlanan bu şəhər Bharatalar nəslinin paytaxtı olur."

Bu dastanda iki şah nəsli Pandavlar və Kaaravlar arasında gedən qan davasından danışılır. Belə rəvayət edirlər ki, Xastinapur şəhərində Bxarata nəslinin şahı Pandu var idi. Onun bir kor qardaşı Dxritaraştra var idi. Pandunun beş oğlu var idi. Yudxiştxira, Bxima, Ardjuna və iki əkiz Nakula, Saxadeva. Hanı onları Pandavlar deyə çaçırırdı. O biri kor qardaşın Dxritaraştranın 100 oğlu və bir qızı var idi. Onlarə isə Koiravlar deyə çağırırdılar.

Dxritaraştrava böyük oğlu- Durodxanı hamıdan çox sevirdı. Bu iki şah nəsli Bxişmanın nəzarəti altında oxuyub boya-başa çatırdılar. Pandavlar hər cəhətdən uğur əldə edirdilər. Kauravlar isə heç nə əldə edə bilmirdilər. Şah Pandu vəfat edir, onun yerinə kor qardaşı gəlir və o, Pandunun oğlu Yudxiştxiranı öz davamçısı elan etməlidir. Lakin onun böyük oğlu buna razı olmur. Onlar belə qərara gəlirlər ki, Panduları aldadıb öldürsünlər və belə də edirlər. Pandular ölmürlər onlar gizli yollarla qaçıb meşədə bir neşə il gizlənirlər.Bir dəfə onlar eşidirlər ki, Kouravlar nəslinin yeganə qızını sınaqdan çıxan bir oğlana ərə verəcəklər. Bu sınaqdan təkcə Ardjuna çıxır və qızı ona ərə verirlər.Kauravlar Panduların sağ olduğunu bilirlər. Kouravların başçısı Durodxan Panduların başçısı Yudxiştxira ilə oyunla mərc edirlər. Panduların başçısı aldanılır və o uduzur hər şeyi- ölkəsini, qardaşlarını, varını, malını və s. belə qərar alınır ki, Pandular 12 il meşədə yaşasınlar. 13-cü ili isə elə yaşamalıdılar ki, onları heç kəs görməsın, görən olsa onlar yenə 12 illik meşədə yaşamalı olacaqlar. Onlar öz cəzalarını meşədə görünməz şəkildə keçirirlər və vaxt tamam olanda kor əmilərinə müraciət edib öz var dövlətlərini tələb edirlər. Lakin əmi öz oğlu Durodxanın sözü ilə onlara heç nə vermir. Pandular və Kouravlar arasında qan davası başlanır. Döyüş 18 gün Kuru düzənliyində getdi. Bxiama Durodxanı öldürür və döyüş bitir. Yudxiştxira qalib olur, lakin qan bahasına başa gələn taxt-tac onu sarsıdır və o qardaşları ilə birlikdə Himalay dağlarına tərəf gedir . O, göylərə Allahların yanına istəyir. Onlar dağa qalxarkən sağ qalaraq göylərə ucalır.

"Mahabbarata"nın əsas ideya xətti hind xalqının birliyini, düzgünlüyünü, ədalətli olduğunu və s. açıb göstərməkdən ibarətdir. Burada bir çox allahların adları çəkilmişdir, lakin bunların hamısının başında allah İndra durur. Şiva- dağıdıcı allah, Vişni-qoruyucu, Varuna-okean allahı, İndra-tufan və ildrım, Aqnu-od, Yama-ölüm və qaranlıq dünya, Dxarma-düzgünlük, Lakşmi-gözəllik, səadət və varlıq, Sarasvati-müdriklik allahıdır.