London

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

London
Bayraq Gerb Xəritə Məlumatlar
Ölkə	Böyük Britaniya
Bölgə	İngiltərə
Əsası qoyulub	43
Əvvəlki adı	(lat. Londinium)
Ərazi	1 706,8 km² km²
Əhali	7 556 900 nəfər (2007)
Əhali sıxlığı	4 761 nəfər/km²
Telefon kodu	+44 20
Bələdiyyə başçısı	Boris Conson
İnternet saytı	http://www.london.gov.uk/

London (ing. London [ˈlʌndən], lat. Londinium) — Böyük Britaniya və İrlandiya Birləşmiş Krallığının, həmçinin İngiltərənin paytaxtı. Britaniya adalarında ən böyük şəhər. Sahəsi 1 706,8 km², əhalisi 8 milyon nəfərdir. Əhalisinə görə dünyada 21-ci, Avropada 2-ci, Avropa İttifaqında isə 1-ci yeri tutur.

Əsası eramızın 43-cü ilində^[1] imperator Klavdinin rəhbərliyindəki Roma İmperiyası qoşunlarının Britaniya adalarını ələ keçirməsindən sonra qoyulmuşdur.

Mündəricat 1 Adı 1.1 Adın mənşəyi 1.2 Qeyri-rəsmi adı 2 İnzibati bölgüsü 3 İqlimi 4 Əhalisi 5 Dini tərkibi 6 Paytaxt London 7 Qardaşlaşmış şəhərlər 8 London haqqında məlumat 9 Muzeylər və beşulduzlu hotellər 10 London həm də sənaye mərkəzidir 11 Nəqliyyat 12 Ənənə və mərasimlər 13 Şəkillər 14 Mənbə 15 İstinadlar

[redaktə / تحریر] Adı

[redaktə / تحریر] Adın mənşəyi

London sözü qədim Roma mənşəli olub latın dilindəki Londinium sözündən götürülmüşdür. Lakin, London sözünün mənşəyi haqqında müxtəlif fikirlər mövcuddur ki, bunlardan dördü daha diqqətəlayiqdir.

1. Latın mənşəli oub, "Lond" sözündən götürülmüşdür ki, bu da "Xam (meşə basmış) yer" mənasını verir.
2. Kelt mənşəli olub, iki sözdən: "Llyn" (göl) və "Dun" (bənd, dayaq): keltlərin zamanında şəhər "Llyndid" adlandırılmışdır.
3. Qədim Avropa mənşəli Plowonida sözündən əmələ gəlmiş və "daşıb-tökülən çay" mənasını daşıyır.
4. Latın mənşəli olub şəxs adından götürülmüşdür və "qüdrətli" deməkdir.

[redaktə / تحریر] Qeyri-rəsmi adı

İngilislər çox vaxt Londonu The Big Smoke (The Great Smog) adlandırırlar ki, mənası "Nəhəng tüstü" deməkdir. Bu da əlbəttə XIX-XX əsrlərdə Londonun sənaye müəssisələrinin tüstüsü ilə əlaqədardır. Digər qeyri-rəsmi adı isə The Great Wendir. "Wen" – qədim ingilis sözü olub "çiban" (furunkul) deməkdir ki, bu da həddən artıq məskunlaşmış şəhər olmasına işarədir.

[redaktə / تحریر] İnzibati bölgüsü

London artıq iki min ildir ki, ölkənin paytaxtıdır: əvvəlcə Roma Britaniyasının, sonralar İngiltərə və Böyük Britaniya krallığının. Bütün ingilis və Britaniya kralları əsas etibarilə ölkəni Londondan idarə etmişlər. Hal-hazırda da bütün hakimiyyət orqanları paytaxt Londonun Vestminster rayonunda yerləşir.

Mühafizəkar Boris Conson Londonun hazırkı meridir (5 may 2008-ci ildən). Əvvəlki mer leyborist Ken Livinqston iki müddətə bu vəzifəyə seçilmişdi. London Britaniya parlamentinin İcmalar palatasında 74 deputatla (44 leyborist, 21 mühafizəkar, 8 liberal-demokrat və 1 RESPECT partiyasının üzvü) təmsil olunmuşdur.

Şəhər çox mürəkkəb idarəetmə strukturuna, şəhər və bələdiyyə idarələrinə malikdir. Şəhər idarəsi - Böyük London Admnistrasiyası (ing. Great London Authority, ixtisarla GLA) strateji lahiyələrin hazırlanmasına, şəhərin iqtisadi inkişafına, polisə, yanğın xidmətinə və nəqliyyata, bələdiyyələr isə yerli layihələrə, məktəb, sosial xidmətə cavabdehdir.

Böyük London Admnistrasiyası iki hissədən: icra hakimiyyətini yerinə yetirən merdən və onun səlahiyyətlərini məhdudlaşdırmaq, şəhər büdcəsini təsdiq etmək hüquqlarına malik olan London şəhər assambleyasından ibarətdir.

London boro (ing. borough) adlandırılan 32 bələdiyyə rayonunu və orta əsr idarəçilik ənənəsinə sadiq idarə strukturuna malik olan Sitini özündə birləşdirir. Siti dünyada beynəlxalq valyuta hesablaşmalarının ən böyük mərkəzlərindən biridir. Bu əməliyyatlar və əldə edilən gəlirlər sayəsində London inkişaf etmiş və dünyanın ən varlı şəhərlərindən birinə çevrilmişdir.

Siti Vestminster Kensinqton və Çelsi Hammersmit və Fulhem Uandsvort Lambet Sautuork Tauer Hemlets Hekni İslinqton Kemden Brent İlinq Haunslou Riçmond Kinqston Merton

Satton Kroydon Bromli Lyuişem Qrinviç Beksli Haverinq Barkinq və Daqenham Redbric Nyuhem Uolthem Forest Heringi Enfild Barnet Herrou Hillinqdon

[redaktə / تحریر] İqlimi

Londonun iqlimi
Göstərici	Yan	Fev	Mar	Apr	May	İyn	İyl	Avq	Sen	Okt	Noy	Dek	İl
Mütləq maksimum, °C	16,0	18,6	22,0	27,4	31,8	35,0	35,5	37,9	31,3	27,0	18,4	16,0	37,9
Maksimum orta, °C	8	8	11	13	17	20	23	23	19	15	11	9	15
Orta temperatur, °C	5	6	8	9	13	16	18	18	16	12	8	6	11
Minimum orta, °C	2	2	4	5	8	11	14	13	11	8	5	3	7
Mütləq minimum, °C	−9	−9,6	−6	−2,2	−1	2,9	5,6	5,9	2,2	−3,3	−6,1	−8	−9,6
Yağıntı norması, mm	52	34	42	45	47	53	38	47	57	62	52	54	583
Mənbə: Weather.com, Pogoda.ru.net

[redaktə / تحریر] Əhalisi

Hələ eramızın 140-cı ilində Londonda 30 000, 1300-cü ildə 100 000 və 1801-ci ildə 1 milyon əhali yaşamışdır. 1825-1925-ci illərdə London dünyanın əhalisinə görə ən böyük şəhəri olmuşdur. 2001-ci il siyahıyaalmasına görə şəhərin əhalisi 7 172 091 nəfərdir^[2].

Ənənəvi olaraq London müxtəlif din və mədəniyyətlərin qaynayıb-qarışdığı bir şəhərdir. XX əsrin əvvəllərində Londona irlandlar, polyaklar, italyanlar, şərqi Avropa yəhudiləri, eləcə də keçmiş müstəmləkə ölkələrindən (Hindistan, Pakistan, Şri-Lanka və Banqladeş) çox sayda mühacir gəlmişdir.

Tarix Əhali 50 7 500 140 30 000 200 50 000 300 15 000 400 4 500 500 500 700 5 000 900 5 000 1000 10 000 1100 15 000 1180 40 000 1300 100 000 1350 50 000 1500 125 000

Tarix Əhali 1600 200 000 1650 375 000 1700 575 000 1750 675 000 10 mart 1801 1 096 784 27 may 1811 1 303 564 28 may 1821 1 573 210 30 may 1831 1 878 229 6 iyun 1841 2 207 653 30 mart 1851 2 651 939 7 aprel 1861 3 188 485 2 aprel 1871 3 840 595 3 aprel 1881 4 713 441 5 aprel 1891 5 571 968

Tarix Əhali 31 mart 1901 6 506 889 2 aprel 1911 7 160 441 19 iyun 1921 7 386 755 26 aprel 1931 8 110 358 29 sentyabr 1939 8 615 050 8 aprel 1951 8 196 807 23 aprel 1961 7 992 443 25 aprel 1971 7 368 693 5 aprel 1981 6 608 598 21 aprel 1991 6 679 699 29 aprel 2001 7 172 091 1 iyun 2006 7 512 400

[redaktə / تحریر] Dini tərkibi

2001-ci il siyahıyaalmasına görə^[4]:

• 58,2% xristian
• 8,5% müsəlman
• 4,1% indus
• 2,1% yəhudi
• 1,5% sikx
• 0,8% buddist
• 0,5% digər dinlər
• 15,8% ateist
• 8,7% naməlum

Xristianların əksəriyyəti Anqlikan kilsəsi (ing. Church of England) icmasına aiddirlər. Yepiskopun iqamətgahı baş kilsə sayılan Müqəddəs Pavel kafedral kilsəsidir (ing. Saint Paul’s Cathedral).

Vestminster kafedralı (ing. Westminster Cathedral) İngiltərə və Uelsin baş katolik kilsəsi sayılır. İngiltərə kral evinin protestantlığı qəbul etməsindən sonra uzun əsrlər boyu Londonda katolik kilsəsi olmamışdır. XIX əsrdən etibarən yenidən katolik icması bərpa olunmuşdur. Digər xristian dini icmalarına Birləşmiş reformist kilsə, kvaker və ortodoks kilsəsi aiddir.

London əsasən Böyük Britaniyanın İslam mərkəzi sayılır. Böyük Britaniya müsəlmanlarının 38%-i, təxminən 1 milyon müsəlman Londonda yaşayır. Mərkəzi London məscidi (ing. London Central Mosque) şəhərin ən böyük məscidi sayılır.

[redaktə / تحریر] Paytaxt London

Britaniya krallığının mərkəzi sayılan London XIX əsrdən başlayaraq dünyanın müxtəlif ölkələrindən çoxsaylı insan axınına məruz qalsa da, şəhərdə o dövrdə yalnız iki və üç mərtəbəli binalar tikilirdi. XX əsrin əvvəlindən etibarən paytaxt əhalisinin sayının ildən-ilə artmasına baxmayaraq, şəhər yeni qaydalarla çətinliklə ayaqlaşırdı. İngilislər həmişə mühafizəkar olublar, indi də adət-ənənələrə hörmətlə yanaşırlar. Lakin, London sakinləri bəzən varlı şirkətlər qarşısında təslim olurdular. Keçən əsrin ortalarına qədər şəhərin hər bir nöqtəsindən öz hündürlüyü ilə nəzərləri cəlb edən, ser Kristofer Renin layihəsi üzrə tikilən məşhur Müqəddəs Pavel kilsəsi indi "Barbiken" göydələnləri arasında görünməz olub. Hazırda Londonda yeni inzibati binanın tikilməsinə razılıq almaq müşkül məsələdir. Yerli hakimiyyət orqanlarının qoyduğu məhdudiyyətlərə görə, paytaxt şəhərdə tikintinin aparılmasına çox ciddi nəzarət olunur və torpaq sahəsinə də sərt və kəskin limit qoyulub. Londonluların daha çox sevdiyi qədim tikililər və meydanlar - Vestminster sarayı, Vestminster abbatlığı, Trafalqar meydanı, Mell, Karlton Hauz-terras, bir çox yolların qovuşduğu Pikadilli meydanı, Lester meydanı, onları əhatəyə almış məşhur Hayd park və Recent park klassik memarlıq layihələri hesab edilir. Amma yuxarıda adı çəkilən yerlərdə qiymətlər baha olduğu üçün orada yaşayanların sayı çox azdır. Orta səviyyəli londonluların məskunlaşdığı kvartalları ötən əsrin əvvəllərində sıra ilə tikilmiş iki və üç mərtəbəli binalar təşkil edir. Kraliçanın yay iqamətgahı - Vindzor qəsri də bu ərazidə yerləşir. Yay aylarında bura turistlərin böyük axını başlayır.

[redaktə / تحریر] Qardaşlaşmış şəhərlər

• Əlcəzair, Əlcəzair
• Almaniya, Berlin (2000)
• Rusiya, Moskva (2002)
• ABŞ, Nyu-York (2001)
• Fransa, Paris (2001)
• Yaponiya, Tokio (2006)
• Çin, Pekin (2006)
• Pakistan, Kəraçi (2005)

[redaktə / تحریر] London haqqında məlumat

London qraflığı əhalisinin sıxlığına görə Britaniyada birinci yeri tutur. Etnik cəhətdən Londonun əhalisi çoxmillətlidir. Qədim dövrlərdən burada məskən salmış brit tayfalarından əlavə, bu ərazidə irlandlar, müxtəlif millətli mühacirlər qrupu, habelə uelslilər və şotlandlar yaşayır. XIX əsrin sonlarında Londona yəhudilər, ardınca Aralıq dənizi sahili ölkələrindən, həmçinin Avstraliya və Çindən köçkünlər gəlməyə başladılar. 1950-ci ildə isə Hindistandan gələn çoxsaylı mühacirlər burada məskən saldılar.

London kosmopolit və çoxmillətli əhalisi olan şəhərdir. Sakinlərinin 3%-ni müsəlmanlar təşkil edən Londonun qədim və maraqlı tarixi var. E.ə. 43-cü ildə Britaniya adalarını işğal edən Roma İmperiyası qədim keltlərin yaşadığı indiki London ərazisində hərbi düşərgə salaraq bu yerə Londinium adını vermişdir. Romalıların ilk vaxtlar Temzanın şimal sahilində, körpünün yanında saldıqları balaca şəhərcik 142 hektar sahəni əhatə edirdi. Yüksək templə inkişaf edən London qısa zaman kəsiyində ölkənin böyük şəhərinə çevrildi. Lakin, 410-cu ildə Roma İmperiyasının süqutundan sonra London haqqında yalnız VII əsrə aid olan salnamələrdə verilən məlumatlara rast gəlmək olar. Bundan sonra da London şəhəri müxtəlif illərdə xarici qəsbkarlar tərəfindən dağıntılara məruz qalmışdır.

1616-cı ildə baş vermiş Böyük London yanğını nəticəsində 80 kilsə, o cümlədən Müqəddəs Pavel məbədi tamamilə yanıb kül olmuşdu. Bir neçə il ərzində yenidən tikilən London başqa görkəm aldı. 50 kilsə klassik üslubda tikildi, Müqəddəs Pavel məbədinin üstündə yeni günbəz ucaldıldı. 1707-ci ildə İngiltərə və Şotlandiya krallıqları birləşdikdən sonra London Böyük Britaniya Krallığının paytaxtı oldu. XIX əsrin birinci yarısında London daha da genişləndi. Bunun nəticəsində avtonəqliyyat, elektrik qatarları və yeni metro xətləri yarandı. 1919-cu ildən 1939-cu ilə kimi London ətraf şəhərlər hesabına beş dəfə böyüdü. İkinci Dünya müharibəsi 300 min londonlunun ölümünə və şəhərdə çox sayda binanın dağılmasına səbəb oldu.

[redaktə / تحریر] Muzeylər və beşulduzlu hotellər

Müharibədən sonra aparılan quruculuq işləri İngiltərə paytaxtının klassik görkəminin müəyyən dərəcədə itirilməsinə səbəb oldu. Buna baxmayaraq, elm və maarifin mərkəzi sayılan London ölkənin mədəni həyatında böyük rol oynayırdı. Burada London Kral Cəmiyyəti (1660), Universitet (1836), Britaniya akademiyası (1901), Kral İncəsənət Akademiyası (1920) fəaliyyət göstərir. Salamat qalmış muzeylər və təzə tikilən, hazırda varlı ərəb şeyxlərinə məxsus olan beşulduzlu hotellər xarici qonaqların bu şəhərə axınını gücləndirir. Bundan əlavə, onlarca iri teatr, konsert salonu, kinoteatr daim sənətsevərlərin üzünə açıqdır. Məşhur «Old-Bik» teatrının yaxınlığında şəhərin ən böyük konsert zalı - «Röyal - Festival - Holl» yerləşir. London 1908-ci ildə IV və 1948-ci ildə XIV Olimpiya oyunlarına ev sahibliyi edib. İndi isə 2012-ci ildə keçiriləcək möhtəşəm Olimpiya oyunlarının hazırlığı ilə məşğuldur. Paytaxtın mərkəzində çoxsaylı qədim memarlıq nümunələri və tarixi abidələr toplanıb; Müqədds Pavel məbədi, Manşen-Xaus (şəhər bələdiyyəsinin iqamətgahı), Giild-holl (Ratuşa), Tauer və Böyük yanğının (1661) qurbanlarının xatirəsinə ucaldılmış 61 metr hündürlüyü olan monumental abidə. Burada XVII və XVIII əsrlərdə tikilmiş kilsələrə rast gəlmək olar. Keçmiş London həbsxanasında hazırda işgəncələr muzeyi yerləşir. Tauerdə Britaniya tacına məxsus xəzinə saxlanılır. Trafalqar meydanında admiral Nelsonun şərəfinə heykəl qoyulub. Onun yaxınlığında Milli şəkil qalereyası və Britaniya Admirallığının binası yerləşir. Qeyd etmək lazımdır ki, Londona gələn xarici turistləri daha çox maraqlandıran İngiltərə Krallığının iqamətgahı olan Bukingem sarayı və Parlament meydanındakı paytaxtın simvolu sayılan Biq-Ben qülləsidir. Ondan bir qədər aralıda Britaniya Krallığının tacqoyma mərasiminin keçirildiyi yer - Vestminster abbatlığı seyrçilərdə gözəl təəssürat yaradır. Burada görkəmli dövlət xadimləri, yazıçı və alimlər dəfn olunublar. Abbatlığın yaxınlığında Parlamentin rəsmi kilsəsi hesab edilən Sent-Marqaret dövlət xadimlərinə xidmət göstərir. Göründüyü kimi, London mədəniyyət ocaqlarının və tarixi abidələrin sayına görə, bəlkə də dünyada ən zəngin şəhərdir. Viktoriya və Albert muzeyi, elm və təbiətşünaslıq muzeyləri və Kral coğrafiya cəmiyyətinə gələnlər çox böyük təəssüratla buradan gedirlər. «Olimpiya» sərgi zalı və Qrinviç sarayı həm yerli tamaşaçıları, həm də xarici qonaqları öz möhtəşəmliyi ilə valeh edir. Qeyd edək ki, bu, mədəniyyət ocaqlarının tam siyahısı deyil.

[redaktə / تحریر] London həm də sənaye mərkəzidir

London şəhəri, eyni zamanda, ölkənin iri sənaye mərkəzidir. Burada elektrotexnika, radioelektronika, maşınqayırma, avia, avto, cihazqayırma, gəmi təmiri zavodları, telefon və radioaparatlar və digər sənaye məhsulları istehsal edən müasir texnologiyaya malik çoxsaylı müəssisələr var. Bunlardan əlavə, kağız, poliqrafiya, tütün, ərzaq, toxuculuq, kimya və mebel sənayesi çox inkişaf edib. Avropada ən qədim metro Londonda 1863-cü ildən işləməyə başlayıb. Paytaxt əhalisinin məişət və ticarətinin daha səliqəli və abadlaşmış ərazisi Uest-End hesab olunur. Azərbaycanın turizm həvəskarları yəqin ki, dünyanın möhtəşəm şəhərlərindən biri olan Londona qiyabi olaraq «Oralar» teleserialı vasitəsi ilə səyahət ediblər. Şübhəsiz ki, yaxın gələcəkdə ölkəmizin turistləri də İngiltərənin paytaxtı Londona səyahət edib, əyani surətdə onunla tanış olmaq imkanı əldə edəcəklər.

[redaktə / تحریر] Nəqliyyat

Hava nəqliyyatı

London 5 hava limanına malikdir.

• Hisrou hava limanı (ing. Heathrow [ˈhiːθrəʊ]) - 4 terminala, illik 75 million sərnişin daşıma gücünə malikdir. (1930)
• Qetvik - Londondan 45 km cənubda yerləşir, 2 şimal və cənub terminallarına, illik 40 million sərnişin daşıma gücünə malikdir (1958)
• Stansted - Londondan 55 km şimalda, Esseks qraflığında yerləşir, əsasən Avropa istiqamətində uçuşlar həyata keçirilir. (1942)
• Luton - Londondan 50 km şimal-qərbdə yerləşir, əsasən Avropa istiqamətində uçuşlar həyata keçirilir. (16 İyul 1938)
• London siti - çarter biznes reyslərinə xidmət edir.(5 noyabr 1987)

Dəmir yolu

Şəhər hələ XIX əsrdə tikilmiş bir neçə vağzala malikdir.

• Vaterloo - cənub-qərb qraflığı istiqamətində hərəkət edən qatarlara xidmət edir.
• Viktoriya - ətraf qraflıqlar istiqamətində hərəkət edən qatarlara xidmət edir.
• Paddinqton - qərb qraflığı və Uels istiqamətlərində hərəkət edən qatarlara xidmət edir.
• Sent Pankras - Avropa istiqamətində hərəkət edən qatarlara xidmət edir.
• Kinqs Kross - Şotlandiya istiqamətində hərəkət edən qatarlara xidmət edir.

Metro

London metrosu ( ing. London Underground) dünyada ən qədim və nəhəng metrodur. Buxar lokomativi ilə işləyən İlk yeraltı dəmir yolu ( ing. „Metropolitan Railway“ bu günki Metropolitan Line )10 yanvar 1863 cü ildə tikilib istifadəyə verilmişdir.

Xətt	Rəng	Açılışı	Tipi	Uzunluğu km	Dayanacaqlar	İllik sərnişindaşınma (Millionla)
Bakerloo Line	Qəhvəyi	1906	Tunnel xətti	23,2	25	95,9
Central Line	Qırmızı	1900	Tunnel xətti	74,0	49	183,5
Circle Line	Sarı	1884	Geniş profilli	22,5	27	68,4
District Line	Yaşıl	1868	Geniş profilli	64,0	60	172,8
Hammersmith & City Line	Açıq çəhrayı	1864	Geniş profilli	26,5	29	45,8
Jubilee Line	Boz	1979	Tunnel xətti	36,2	27	127,5
Metropolitan Line	Tünd çəhrayı	1863	Geniş profilli	66,4	34	53,6
Northern Line	Qara	1890	Tunnel xətti	57,6	51	206,7
Piccadilly Line	Göy	1906	Tunnel xətti	70,4	52	176,1
Victoria Line	Mavi	1969	Tunnel xətti	22,5	16	161,3
Waterloo & City Line	Zümrüd	1898	Tunnel xətti	2,4	2	9,6

Yol nəqliyyatı

London şəhər avtobus nəqliyyatı sıx şəbəkəli və çox xəttli olub, 700 marşuruta malikdir. İkimərtəbəli Rutmaster (ing. Routemaster — "Yolun ağası") tipli avtobusları və köhnə dizaynlı qara taksi avtomobillərini bütün dünyada Londonun simvolu kimi tanıyırlar.

[redaktə / تحریر] Ənənə və mərasimlər

Böyük Britaniya ənənə və mərasimlərlə zəngin ölkədir. Londonlular da öz ənənələrinə çox hörmət və ehtiramla yanaşırlar.

• Çox diqqət çəkən və turistlərin maraqla izlədiyi Bukingem kral sarayının aprel-avqust aylarında hər gün 11:30-da, ilin digər aylarında isə günaşırı keçirilən qarovuldəyişmə mərasimidir.
• Açar mərasimi - 700 illik tarixə malik bu mərasim Tauer qəsrinin hər gün saat 21:50-də gözətçilər tərəfindən bağlanmasından ibarətdır.
• Xüsusi günlər: 6 fevral - kraliçanın taxta çıxdığı gün, 21 aprel - kraliçanın doğum günü, 2 iyun - kraliçanın tacqoyma günü, 10 iyun - kraliçanın həyat yoldaşı, Edinburq hersoqu Filip Mauntbettenin doğum günü topların yaylım atəşləri altındakı atəşfəşanlıqla qeyd edilir.

[redaktə / تحریر] Şəkillər

		Londonun simvolu Big Ben və Phonebox
	Şerlak Holmsun abidəsi

[redaktə / تحریر] Mənbə

• Peter Ackroyd: London. Die Biographie. Deutsch von Holger Fließbach. Knaus, München 2002, ISBN 3-8135-0290-2. (Originaltitel: London. The Biography. Random House, London 2000, ISBN 0-09-942258-1.)

[redaktə / تحریر] İstinadlar

1. ↑ Perring, Dominic (1991). Roman London. London: Routledge, 1. ISBN 0203231333.
2. ↑ http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/H-A.asp
3. ↑ http://www.statistics.gov.uk/census2001/profiles/H-A.asp
4. ↑ Office for National Statistics – Census 2001: Profiles London

g • m • r Avropa paytaxtları

Afina, Amsterdam, Andorra-la-Velya, Ankara, Bakı, Belqrad, Berlin, Bern, Bratislava, Brüssel, Budapeşt, Buxarest, Dublin, Helsinki, İrəvan, Kişinyov, Kiyev, Kopenhagen, Lissabon, London, Lüksemburq, Lyublyana, Madrid, Minsk, Monako, Moskva, Nikosiya, Oslo, Paris, Podqoritsa, Praqa, Reykyavik, Riqa, Roma, San-Marino, Sarayevo, Skopye, Sofiya, Stokholm, Tallin, Tbilisi, Tirana, Vaduts, La Valletta, Varşava, Vatikan, Vilnüs, Vyana, Zaqreb