Çin Xalq Respublikası

中华人民共和国
(Simplified Chinese characters)
中華人民共和國
(Traditional Chinese characters)
*Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó*
Çin Xalq Respublikası
中华人民共和国; (Simplified Chinese characters); 中華人民共和國; (Traditional Chinese characters); Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó Çin Xalq Respublikası
	Şəkil:Coat of arms of the People's Republic of China.svg
	Himn: "March of the Volunteers"; (义勇军进行曲);
Paytaxt	Pekin; 39°55′N 116°23′E / <span class="geo-dec geo" title="Maps, aerial photos, and other data for Expression error: Unrecognised punctuation character "[" Expression error: Unrecognised punctuation character "["">Expression error: Unrecognised punctuation character "[", Expression error: Unrecognised punctuation character "["
Ən böyük şəhər	Şanxay
Rəsmi dillər	Çin dili
Etnikon	Çinli
Hökumət	Birpartiyalı Dövlət, Sosialist Respublikası
Qurulma
Ərazi
Əhali
ÜDM (AQP)	2007 estimate
ÜDM (nominal)	2007 estimate
Cini (2007)	47.0
İpİİ (2007)	▲ 0.777 (medium) (81-ci)
Pul vahidi	Yuan (CNY)
Saat qurşağı	(KÜV+8)
İnternet domeni	.cn
Telefon kodu	+86

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Jump to: naviqasiya, axtar

Çin Xalq Respublikası və ya Çin, Şərq yarımkürəsində Şərqi Asiyada dövlət.

Mündəricat

1 Coğrafiya
- 1.1 Yeri və ərazisi
- 1.2 Ətraf dənizlər və adalar
2 İnzibati vahidlər
- 2.1 Honq Konq və Makao
3 Tarix
4 Əhali və xalqlar
5 Siyasi Sistem
6 Dövlət quruluşu

[redaktə / تحریر] Coğrafiya

[redaktə / تحریر] Yeri və ərazisi

Geniş torpaqlarında zəngin təbii sərvətlərə sahibdir. Çinin ərazisi təxminən 9.6 milyon km² vəya dünyanın ərazisinin 6.4ünə bərabərdir. Çin torpaqlarının şimaldan cənuba uzunluğu təqribən 5500 kmdir və Mohe qəsəbəsinin şimalındakı Heilong çayının mərkəzindən (53⁰30^`) Nanşa adalarının ən cənubundakı Zengmu resifinə qədər (4⁰) uzanmaqdadır. Şimaldakı Heilongjiang bölgəsi qarlarla örtülüykən Cənubi Çin dənizindəki adalar tropik yay istisiylə qovrulur.

[redaktə / تحریر] Ətraf dənizlər və adalar

Çinin ətrafı şərqdə və cənubda Bohai, Huanghai(Sarı Dəniz), Şərqi Çin və Cənubi Çin dənizləri ilə əhatə olunur. Bohai dənizi Çinin qitə dənizidir. Qalan dənizlər isə Sakit okean hövzəsi dənizləridir. Çinin dəniz sərhədlərinin uzunluğu 32000 kmdir. Buna adaların sərhəd uzunluqları da daxildir.

[redaktə / تحریر] İnzibati vahidlər

Müasir Çin birbaşa mərkəzi hökümətin idarəsi altında olan 23 əyalətə, 5 muxtar bölgəyə, və 4 bələdiyyəyə bölünmüşdür. Bu inzibati vahidlər 30 muxtar vilayət, 640 şəhər və 1716 rayon səviyyəsində inzibati vahiddən təşkil olunmuşdur. Rayon inzibati vahidləri 30000dən çox qəsəbə və 17000dən çox nahiyədən ibarətdir.

[redaktə / تحریر] Honq Konq və Makao

[redaktə / تحریر] Tarix

Dünyadakı ən qədim mədəniyyətlərdən biri olan Çin təqribən 4000 illik yazılı tarixə sahibdir. Yunnan əyalətindəki Yuanmouda çalışan antropoloqlar, Çində kəşfedilmiş ən qədim insanabənzər canlı olan və bu bölgədə təqribən 1.7 milyon il əvvəl yaşamış olan "Yuanmou adamının" qalıqlarını tapmışdılar. 400000 vəya 500000 il əvvəl müasir Pekinin cənub qərbindəki Zhoukoudianda yaşamış olan "Pekin Adamı", insanın əsas xüsusiyyətlərinə sahib idi.

[redaktə / تحریر] Qədim zamanlar

Çin ərazisindəki quldarlıq quruluşu eramızdan əvvəl 21ci yüzillikdə Şia (Xia) sülaləsinin qurulması ilə başlanır. Sonrakı Şanq (Shang) (e.ə 16 - 11ci yüzilliklər) və Qərbi Cou (Zhou) (e.ə 11ci yüzillik - e.ə 770ci il) dövründə quldarlıq sistemi daha da gücləndi. Bundan sonra quldarlıq quruluşu İlkbahar və Sonbahar dövrü sonra da Vuruşan Padşahlıqlar dövründə (vəya Şərqi Cou dövrü, e.ə 770 - e.ə 221) tədriclə feodalizm quruluşu ilə əvəz olunmağa başladı. Eramızdan əvvəl 221ci ildə Çin xanədanının ilk imperatoru Çin Şi Huanq (Qin Shi Huang - ~~Tsin Şi Xuandi~~) Vuruşan Padşahlıqlar dövründəki müstəqil dövlətləri vahid Çin süaləsi ətrafında birləşdirdi. Bu Çin tarixindəki ilk çox etnik qruplu, mərkəzi feodal dövlət idi. 1840cı ilindəki Tiryək müharibələri zamanı Çin artıq 2000 illik feodal dövlət idi.

[redaktə / تحریر] Müasir dövr(1840-1949)

1840cı ildə Tiryək müharibələrinin başlanması Çin tarixində böyük dəyişikliyə yol açdı. XIX əsrin əvvəllərindən etibarən İngiltərə kontrabanda yolu ilə Çinə böyük miqdarlarda Tiryək ixrac etmiş və eləcə də Çin gümüşünü ölkədən çıxarmışdır. Bu Çinin iqtisadi zərərə uğramasına gətirib çıxardı. 1839cu ildə Çinq(Qing) höküməti Tiryək kontrabandasının yox edilməsi üçün Lin Ceşunu Quanqdonqa məmur təyin etdi. İngiltərə mənfəət gətirən bu kontrabandanı qorumaq üçün 1840cı ildə Çinə müharibə elan etdi. Çin xalqı Lin Ceşu ilə birlikdə silaha sarılsa da Çinq höküməti İngiltərəyə boyun əydi və alçaldıcı Nankinq müqaviləsini imzaladı. Müqavilə Çini yarı feodal yarı müstəmləkə bir dövlətə çevirdi.

[redaktə / تحریر] Yeni Demokratik İnqilab

(1919-1949) Rusiyadakı Oktyabr inqilabından sonra Marksizm Çinə yayıldı. Çin intellektualları Marksizmi ölkənin yeganə qurtarıcı gücü olduğunu düşünməyə başladılar. Oktyabr inqilabının təsiri altında 1919cu ildə məşhur 4 May Hərəkatı başladı. 1921ci ildə ölkədəki bütün inqilabi qrupları təmsil edən Mao Tzedonq, Donq Bivu, Çen Tançui, He Şuhenq, Vanq Cinmey, Denq Enminq və Li Da Şanxayda Birinci Milli Konqresi təşkil edərək Çin Kommunist Partiyasını qurdular.

[redaktə / تحریر] Çin Xalq Respublikası

[redaktə / تحریر] Əhali və xalqlar

Çin dünyada ən çox əhaliyə sahib ölkədir.

[redaktə / تحریر] Təbii Artım

İl	Doğum (1/1000 olaraq)	Ölüm (1/1000 olaraq)	Artım (1/1000 olaraq)
1949	36.00	20.00	16.00
1952	37.00	17.00	20.00
1957	34.03	10.80	23.23
1965	37.88	9.50	28.38
1970	33.43	7.60	25.83
1975	23.01	7.32	15.69
1980	18.21	6.34	11.87
1985	21.04	6.78	14.26
1990	21.06	6.67	14.39
1995	17.12	6.57	10.55

[redaktə / تحریر] Etnik Qruplar

Etnik Qrup	Sayı(10000 nəfər olaraq)	Yaşadıqları Vilayət/lər
Monqol	480.24	Daxili Monqolustan, Şingiyanq(Xinjiang - ~~Sintszyan~~), Liaoninq, Gilin(Jilin), Heilonqgyianq(Heilongjiang), Qansu, Hebey (Hebei), Henan, Çinqhay(Qinghai)
Hui	861.20	test
Zanq(Tibetlilər)	459.31	Tibet, Çinqhay, Siçuan, Qansu, Yunnan, Şingiyanq
Uyğur	720.70	Şingiyanq
Miyao	738.36	Quicou, Hunan, Yunnan, Quanqşi, Siçuan, Haynan, Hubey,
Yi	657.85	Siçuan, Yunnan, Quicou, Quanqşi
Gyuanq(Zhuang)	1555.58	Quanqşi, Yunnan, Quanqdonq, Quicou
Bouyey(Bouyei)	254.83	Quigyou (Guizhou)
Çaoşian(Koreyalılar)	192.34	Gilin, Liaoninq, Heilonqgyianq
Man (Mancurlar)	984.68 (Daxili Monq.)	Liaoninq, Gilin, Heilonqgyianq, Hebei, Beijinq (Pekin)
Donq	250.86	Quicou, Hunan, Quanqşi
Yao	213.70	Quanqşi, Hunan, Yunnan, Quanqdonq, Quicou
Bai	159.81	Yunnan, Quigyou
Tugyia(Tujia)	572.50	Hunan, Hubei
Hani	125.48	Yunnan
Qazax	111.08	Şingiyanq, Qansu, Çinqhay
Dai	102.54	Yunnan
Li	111.25	Haynan(Hainan)
Lisu	57.46	Yunnan, Siçuan
Va	35.20	Yunnan
Şe	63.47	Fugyian, Geigyanq, Gyanqşi, Quandonq
Qaoşan (Tayvan xaric)	0.29	Tayvan, Fugyian
Lahu	41.15	Yunnan
Şui	34.71	Quicou (Guizhou), Quanqşi
Donqşianq	37.37	Qansu, Şingiyanq
Naşi	27.78	Yunnan, Siçuan
Jinqpo	11.93	Yunnan