Çay (bitki)

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
?Çay
Çay
Çay
Elmi təsnifat
Aləmi: Bitkilər
Şöbə: Örtülütoxumlular
Sinif: İkiləpəlilər
Yarımsinif: Dillenid
Sıra: Çayçiçəklilər
Fəsilə: Çaykimilər
Cins: Kameliya
Növ: Çay
Latınca adı
Camellia L., Kuntze
Wikispecies-logo.svg
Vikinövlərdə
sistematika
Commons-logo.svg
Şəkil
axtarışı
ÜTMX   506801
MBMM   4442
IPNI   ???

Çay (lat. Camellia sinensis) — Çaykimilər fəsiləsinin kamelliya cinsinə aid növ.

ÇinAssam növlərinə bölünür. Umumən Şərq ölkələrində və bəzi Avropa ölkələrində geniş istifadə olunur. Hazırlanma texnologiyasından asılı olaraq 4 növü vardır: qırmızı (oolonq), sarı, qara və yaşıl. Çay bitkisi ilk dəfə Qafqazda 19-cu əsrin 40-cı illərində Qafqaz canişini Vorontsovun göstərişi ilə Suxumidə əkilmişdir. Təcrübələr uğurlu olduğundan onun Qafqazda artırılması işləri 1876-cı illərdən başlanmışdır. Güman olunur ki, Azərbaycanda 1892-ci illərdə təcrübə üçün gətirilmiş sortlar Lənkəran, Car-Balakən rayonlarında sınaqdan uğurla çıxmışdır.

Dünyada hər il təxminən 1120 ton hazır çay istehsal olunur ki, onlardan 1-ci yerdə Çin 500 min hektar, 2-cisi Hindistan 338 min hektar, Azərbaycanda isə sovet dövründə 17 min hektar. Hazırda Azərbaycanda onun sahəsi olduqca azdır.

Yapon alimləri müəyyən ediblər ki, gün ərzində çay içmək insanı yuxuda qarabasmalardan qoruyur. Nixon Universitetinin tibb məktəbinin mütəxəsisləri tətqiqatların gedişində belə qənaətə gəliblər ki, kim gün ərzində bir fincandan çox çay içirsə, onun ümümiyyətlə çay içməyən insanlara nisbətən gecə qorxulu yuxu görmək etimalı 50% azalır. Alimlər bunun nəyə görə baş verdiyini dəqiq bilmirlər, lakin onlar hesab edirlər ki, çayın tərkibindəki aktiv kimyəvi maddələr, xüsusən də, tanin adlı amin turşusu stresi aradan götürür, baş beynin neqativ enerji fəallığını sakitləşdirir.[1]

Zərərləri[redaktə]

Çayın əsasən səbəb olduğu ümumi narahatlıqlar

  • Sıxıntı;
  • Angina;
  • Baş ağrısı;
  • Əl titrəməsi;
  • Yuxusuzluq;
  • Ürək bulanması;
  • Ürək döyüntüsü;
  • Sinir pozğunluğu.

Çayı az içməsi məsləhət görülən insanlar

  • Albumin olanlar;
  • Artıq çəkili insanlar;
  • Yüksək təzyiq xəstələri;
  • Böyrəklərində qum və ya daş olanlar;
  • Sinir, ürək, mədə və qaraciyər xəstələri.[2]
Cameron highlands.jpg
Flower of camellia sinensis.jpg
Çay-1.jpg
Lapsang souchong dsc07639.jpg
Mugicha by CR 01.jpg
Çay plantasiyası Çiçək Tər çay yarpaqları Qurudulmuş yarpaqlar Dəmlənmiş çay

İstinadlar[redaktə]

  1. Çay içmək rahat yuxunun rəhnidir İtv.az tarixi:2009.09.23
  2. Çay və Qəhvənin zərərləri

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: چای - بیتکی