Xivə xanlığı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Xivə xanlığı 1512-1920-ci illər arasında mövcud olmuşdur.

Tarixi[redaktə]

1917-ci ilədək Xivə xanlığının bayrağı
1917-1920-ci illərdə Xivə xanlığının bayrağı


Xanlıq 1740-1746-cı illlər ərzində Nadir şah Əfşar tərəfindən işğal edilmiş və onun ölümünə qədər Əfşar dövlətinə tabe olmuşdur. 1839-1840-cı illərdə rus çarının icazəsi ilə Orenburq hərbi qubernatoru general V. A. Perovski Xivəyə yürüş etmiş, iki aydan çox davam edən döyüşlərdə əsgərlərinin beşdə bir hissəsini itirən Perovski geri qayıtmağa məcbur olmuşdur. Xanlıq 1873-cü il may ayının 29-da Rusiya imperiyası tərəfindən işğal edilmişdir. Xivə hökmdarı olan Əbül Qazi Bahadur xan (1643-1665) eyni zamanda tarixçi olmuşdur. O, Türk və türkmən tarixinə aid "Şəcərəyi-Tərakimə" və "Şəcərəyi-Türk" adlı Türk dilində iki kitab yazmışdır. Birinci əsərdə türkmənlərin mənşəyindən, ikinci əsərdə isə hökmdarlıq dövründəki tarixi hadisələrdən bəhs olunur. Bu əsərlər XVIII əsirdə bəzi Avropa dillərinə çevrilmişdir.

Xivə xanları[redaktə]

Yadigar Şeybani xanədanı[redaktə]

Yadigar Şeybani (ve ya Ərəbşahlılar) xanları (1511-1804)[1] Bunlar Çingiz xan soyundan gələn Qıpçaq dilində danışan Türk-Monqollardır.[2]

  1. I. İlbar Han (1515-1525),
  2. Sultan Hacı Han (1518-1519),
  3. Hasan Kuli Han (1519-1524),
  4. Bujugha Han (1524-1529),
  5. Sufyan Han(1529-1535),
  6. Avnik Han (1535-1538),
  7. Gal Han (1539-1546),
  8. Ağatay Han (1549-1557)
  9. Dost Muhammet Han (1557-1558)
  10. I. Hacı Muhammet Han (1558-1602)
  11. I. Arap Muhammet Han (1602-1623)
  12. İsfendiyar Han (1623-1643)
  13. I Əbulqazi Bahadır xan (1643-1663)
  14. Enüşe Han (1663-1685)
  15. Hudaydad Han (1685-1687)
  16. I. Muhammet Evrenk Han (1687-1694)
  17. Çuçak Han (1694-1697)
  18. Vali Han (1697-1698)
  19. İshak Ağa Şah Niyaz Han (1698-1701)
  20. II. Evrenk Han (1701-1702)
  21. Musa Han (1702-1712)
  22. I. Yadigâr Han (1712-1713)
  23. III. Evrenk Han (1713-1714)
  24. II. Hacı Muhammet Han (1714)
  25. Şir Gazi Han (1714-1727)
  26. Sarig Aygır Han (1727)
  27. Bahadır Han (1727-1728)
  28. II. İlbar Han (1728-1740)
  29. Tahir Han (1740-1742)
  30. I. Nurali (1742)
  31. Ebu Muhammet Han (1742)
  32. II. Ebu'l Gazi Muhammet Han (1742-1747)
  33. Gaip Han (1747-1758)
  34. Abdullah Kara Beg Han (1758)
  35. Timur Gazi Han (1758-1764)
  36. Tawke Han (1764-1766)
  37. Şah Gazi Han (1766-1768)
  38. III. Ebu'l Gazi Han (1768-1769)
  39. II. Nurali Han (1769)
  40. Cihangir Han (1769-1770)
  41. Bölekey Han (1770)
  42. Agim Han (ilk önce, 1770-1771)
  43. Abdülaziz Han (1771)
  44. Artuk Gazi Han(1772)
  45. Abdullah Han (1772)
  46. Agim Han (ikinci defa, 1772-1773)
  47. II. Yadigâr Han (ilk önce, 1773-1775)
  48. Ebu'l Feyz Han (1775-1779)
  49. III. Yadigâr Han (ikinci defa, 1779-1781)
  50. Polat Gazi Han (1781-1783)
  51. II. Yadigâr Han (üçüncü defa, 1783-1790)
  52. IV. Ebu'l Gazi Han (1790-1802)
  53. V. Ebu'l Gazi bin Gaip Han (1802-1804)

Ongrat (Onoyrat) xanədanı[redaktə]

  1. İltizar İnak bin İvaz İnak Bey (1804 – 1806)
  2. V. Ebu'l Gazi bin Gaip Han (1806)
  3. Muhammet Rahim Bahadır Han (1806 – 1825)
  4. Allah Kuli Bahadır xan (1825 – 1842)
  5. Muhammet Rahim Kuli Han (1842 – 1846)
  6. Ebu'l Gazi Muhammet Amin Bahadır Han (1846 – 1855)
  7. Abdullah Han (1855)
  8. Kutluk Muhammet Murat Bahadır Han (1855 – 1856)
  9. Mahmut Han (1856)
  10. Seyit Muhammet Han (1856 – Eylül 1864)
  11. Muhammet Rahim Bahadır Han (10 Eylül 1864 – Eylül 1910)
  12. İsfendiyar Curci Bahadır Han (Eylül 1910 – 1 Ekim 1918)
  13. Seyit Abdullah Han (1 Ekim 1918 – 1 Şubat 1920)

İstinadlar[redaktə]

  1. Compiled after Y. Bregel, ed. (1999), Firdaws al-iqbal; History of Khorezm. Leiden: Brill
  2. Svat Soucek, A History of Inner Asia, sayfa 327

Mənbə[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]