Bolqarıstan
| Şüar: Съединението прави силата | |
| Himn: Мила Родино | |
 |
|
| Paytaxt | Sofiya |
| Böyük şəhərlər | Sofiya |
| Rəsmi dil | Bolqar dili |
| Etnik qruplar | Bolqar,Türk,Qaraçı,Pomak |
| İdarəetmə forması | Parlament respublikası |
| Prezident | Rosen Plevneliyev |
| Baş nazir | Boyko Borisov |
| ' | |
| Müstəqillik | 3 Mart 1878 |
| Aİ-yə qəbul | 2007 |
| Ərazi • Ümumi |
110.993 km² (104-cü) |
| Əhali • Təxmini sayı (2011) • Əhali sıxlığı |
7 327 224 nəfər (96-cı) 68,5 nəfər/km² (124-cü) |
| ÜDM (AQP) • Cəmi (2010) • Adam başına |
$90 milyard ABŞ dolları (70-ci yer) $$12.072 (65-ci yer) |
| ÜDM (nominal) • Cəmi (2010) • Adam başına |
$44,843 milyard ABŞ dolları (68-ci yer) $$5.955 (68-ci yer) |
| Pul vahidi | lev (BGN) |
| İnternet domeni | .bg |
| Telefon kodu | +359 |
Bolqarıstan Respublikası (bolqarca: Република България), Avropa ölkəsi və Avropa İttifaqı, Şimali Atlantika Müqaviləsi Təşkilatı (NATO) üzvüdür.
Beş ölkə ilə – şimaldan Rumıniya, qərbdən Serbiya və Makedoniya, cənubdan Yunanıstan və Türkiyə ilə həmsərhəddir.
Əfsanəyə görə, Allah dünyadakı torpaqları xalqlar arasında bölüşdürən vaxt bolqarlardan savayı bütün xalqlar "auksionda" iştirak ediblər. Bolqarlar isə bu vaxt torpaqda "eşələnirmişlər", – axşamacan zəmilərdə toxum səpirmişlər. Allah onların bu zəhmətkeşliyini görüb onlara cənnəti – indi Bolqarıstan adlanan ərazini hədiyyə edib.
Bolqarıstanda yerli idarəetmələr, bölgə, şəhər tipli qəsəbə (district) və bələdiyyələrdir. 1991-ci ildə qurulan şəhər tipli qəsəbələr hələ ki, qurulma mərhələsini tamamlamamışdır.
Hal-hazırda Bolqarıstanda 9 bölgə və 255 bələdiyyə vardır.
Mündəricat |
Demoqrafiya[redaktə]
Bolqarıstan Milli Statistika İnstitutunun 31 dekabr 2011-ci ilə olan məlumatına əsasən ölkə əhalisi 7,327,224 nəfərdir .[1]
Milli tərkib[redaktə]
| Etnik qruplar | 2001 sa.[2][3] | 2011 sa.[4][5] |
|---|---|---|
| cəmi | 7,928,901 | 7,364,570 |
| bolqar | 6,655,210 | 5,664,624 |
| türk | 746,664 | 588,318 |
| qaraçı | 370,908 | 325,343 |
| rus | 15,595 | 9,978 |
| erməni | 10,832 | 6,552 |
| arumın | 10,566 | 3,684 |
| makedoniyalı | 5,071 | 1,654 |
| qaraqaçan | 4,107 | 2,556 |
| yunan | 3,408 | 1,379 |
| ukraynalı | 2,489 | 1,789 |
| yəhudi | 1,363 | 1,162 |
| rumın | 1,088 | 891 |
| krım tatarı | 1,803 | * |
| qaqauz | 540 | * |
| digər | 16,449 | 19,659* |
| m.g. | 86,915 | 53,391 |
Bolqarlar[redaktə]
- 2001-ci il siyahıya alınmasına əsasən 7.928.901 nəfər olan Bolqarıstan əhalisinin 83,94%-i (6.655.210 nəfər) öz milli mənsubiyyətini bolqar olaraq göstərmişdir. 2001-ci il siyahıya alması zamanı onlardan 6.622.850 nəfəri ana dilini Bolqar dili olduğunu bildirdi. 6.655.210 nəfər Bolqarın 6.315.938 nəfəri xristianlığa (6.263.536 nəfəri pravoslav, 37.811 nəfəri katolik, 14.591 nəfəri protestant), 131.531 nəfəri islama, 107.741 nəfəri isə digər dinlərə etiqad edir. [2]
Pomaklar[redaktə]
2001-ci il əhali siyahıyaalınmasına əsasən pomaklar etnik anlamda bolqar olaraq siyahıya alınmışdırlar. Saylarının siyahıyaalmaya əsasən 131,531 nəfər olduğu məlum olmuşdur. Ancaq qeyri-rəsmi təxminlərə əsasən siyahıyaalınma zamanı pomaqların sayı təxminən 160,000-240,000 nəfər arasında olmuşdur.[6]
Türklər[redaktə]
Türk əsilli tayfaların Bolqarıstan Respublikasının ərazisində məskunlaşması tarixi təxminən III əsrin sonu IV əsrin əvvəllərində başlanmış və Osmanlı İmperiyasının Bolqarıstanın ərazisinin fəthinədək davam etmişdir .
- 2001-ci ildə aparılmış siyahıya almaya əsasən ölkə əhalisinin 9,42%-i (746.664 nəfər) öz etnik mənsubiyyətini Türk olaraq göstərmişdir. Beləliklə bu siyahıya alma zamanı türklərin 720.136 nəfəri ana dilini türkcə, 26.147 nəfəri isə Bolqar dili olaraq göstərmişdir. Dini inanc baxımından isə türklərin 713.024 nəfəri islama (660.003 nəfəri sünni, 53.021 nəfəri qızılbaş), 10.052 nəfəri xristianlığa (5.425 nəfəri provoslav, 2.561 nəfəri katolik, 2.066 nəfəri protestant), 23.588 nəfəri isə digər dinlərə etiqad edirlər. [2]
Qaraçılar[redaktə]
- 2001-ci il siyahıya alması zamanı 370.908 nəfər öz etnik mənsubiyyətini Qaraçı (bolqarca : Роми) olaraq göstərmişdir. Onların 204.977 nəfəri xristianlığa (180.326 nəfəri pravoslav, 24.651 nəfəri protestant), 103.436 nəfəri islama, 62.495 nəfəri isə digər dinlərə etiqad edir. Siyahıya almaya əsasən Qaraçıların 319.821 nəfəri ana dilini qaraçı dili (bolqarca : майчин език), 26.147 nəfəri bolqar dili, 24.214 nəfəri türkcə, 726 nəfəri isə digər dillər kimi göstərmişdir. [2]
Bölgələrlə bağlı statistik göstəricilər[redaktə]
| # | Bölgənin adı | Əhalisi | Ərazisi (kv. km) | Sıxlıq |
|---|---|---|---|---|
| 1 | Sofiya şəhəri | 1.220.196 | 1.241.5 | 983.4 |
| 2 | Burqaz | 878.145 | 14.659.7 | 59.7 |
| 3 | Varna | 991.901 | 11.927.8 | 83.0 |
| 4 | Loveç | 1.048.025 | 15.150.0 | 69.0 |
| 5 | Montana | 653.285 | 10.622.0 | 61.7 |
| 6 | Plovdiv | 1.289.991 | 13.625.2 | 94.5 |
| 7 | Ruse | 835.713 | 10.838.2 | 77.8 |
| 8 | Sofiya | 1.003.761 | 19.100.4 | 52.9 |
| 9 | Haskovo | 1.055.010 | 13.897.0 | 76.0 |
| 10 | Cəmi | 8.976.027 | 110.618 | 80.8 |
Adın etimologiyası[redaktə]
Bolqar xalqının etnonimindən.
Tarix[redaktə]
Bolqarıstan beş əsr ərzində Osmanlı imperiyasına daxil olub. Buna baxmayaraq, bütün bu dövr ərzində Bolqarıstanda pravoslav ənənələri güclü olub.
Müasir tarix[redaktə]
Birinci Dünya müharibəsində Almaniya imperiyası tərəfində döyüşən Bolqarıstanın vəziyyəti müharibədəki məğlubiyyətdən sonra daha da pisləşdi. 1919-cu ilin əvvəli üçün ölkədəki 300 iri sənaye müəssisəsindən ancaq 74-ü işləyirdi. 1919-cu ilin avqustunda və 1920-ci ilin martında keçirilən seçkilərdə Bolqarıstan Xalq Əkinçilik İttifaqı (BXƏİ) və Bolqarıstan Kommunist partiyası (tesnyaklar) qələbə qazandılar. BXƏİ lideri A.Stanboliyskinin başçılığı ilə hökümət təşkil olundu. Hökümət bir sıra demokratik islahatlar keçirdi. 1922-ci ildə Bolqarıstanda Xalq Anlaşması və Hərbi cəmiyyət kimi faşist təşkilatları meydana gəldi. Onlar 1923-cü ilin iyununda dövlət çevrilişi edərək Stanboliyski hökümətini devirdilər. Onun özü faşistlər tərəfindən vəhşicəsinə öldürüldü. Ölkədə faşist diktaturası yaradıldı. 1931-ci ildə Xalq Məclisinə keçirilən seçkilərdə müxalifətdə olan burjua partiyalarının təşkil etdiyi Xalq bloku qələbə qazandı. Malinovun başçılığı ilə onların nümayəndələrindən ibarət koalisyon hökümət yaradıldı. Hökümətdə əsas rolu vaxtilə faşist çevrilişində iştirak etmiş Demokratik partiya oynayırdı. 1932-ci ildə faşist tipli yeni Nasional-Sosialist Hərəkat partiyası və Zveno təşkilatları meydana gəldi. 1934-cü ilin mayında K.Georgiyevin Zveno qrupu tərəfindən dövlət çevrilişi edildi. 1935-ci ildə təşkil olunmuş yeni dövlət çevrilişi nəticəsində İtaliya kralının qızı ilə evlənmiş çar Boris hakimiyyətə gəldi. Beləliklə, Bolqarıstanda monarxist faşist diktaturası bərqərar oldu. Faşist Almaniyasının və İtaliyanın köməyi ilə ölkədə sürətli silahlanma başlandı. İkinci Dünya müharibəsindən sonra, Bolqarıstan demək olar ki, yarım əsr Sovet İttifaqının əlaltısına çevrildi. Ölkənin 2004-cü il mart ayında NATO-ya daxil olması Qərb dünyasına inteqrasiya yolunda Bolqarıstanın ən böyük uğuru oldu.
Kommunizmin dağılmasından sonra Bolqarıstanın demokratiya və bazar iqtisadiyyatına keçidi asan olmadı. 90-cı illərin birinci yarısında siyasi qeyri-stabillik və tətillər davam etdi. Öz partiyalarının adını sosialist kimi dəyişdirən kommunistlər yenə də böyük təsirə malik idilər. 90-cı illərin ikinci yarısında isə ölkədə daha çox stabillik, iqtisadi islahatların həyata keçirilməsində inkişafın hiss edilməsi müşahidə olunub. 2001-2005-ci illər arasında baş nazir vəzifəsini keçmiş çar II Simeon tutanda, ölkə iqtisadiyyatını Avropa Birliyi meyarlarına uyğunlaşdırmaq məqsədilə aktiv bazar islahatları keçirdi. Nəticədə, Bolqarıstan inflyasiyanın və həmin vaxta qədər 20 faizə çatan işsizliyin azalması ilə iqtisadi inkişafa nail oldu. Buna baxmayaraq, əhalinin həyat səviyyəsi və gəliri hələ də aşağı olaraq qalır. 2004-cü ildə Bolqarıstan Avropa Birliyinə (AB) namizədlər arasına düşmədi. Amma artıq 2005-ci ilin aprel ayında ölkə birliyə daxil olmaq barədə müqavilə imzaladı və 2007-ci il yanvarın 1-dən Avropa Birliyinin tərkibinə daxil olması ilə əlaqədar razılıq əldə etdi.
Coğrafiya[redaktə]
Hökumət[redaktə]
Siyasət[redaktə]
1. Demokratik Qüvvələr İttifaqı – DQİ (1989) sədr: N.Mixaylova;
- 2. Bolqarıstan Sosialist Partiyası – BSP (1991) sədr: S.Stanişev;
- 3. Xalq İttifaqı: Demokratik Partiya və Bolqarıstan Xalq Əkinçi İttifaqı, lider: A.Mozer;
- 4. Azad Demokrat İttifaqı, lider: S.Sofyaneki.
İnzibati ərazilər[redaktə]
8 vilayətdən ibarətdir. Vilayətlər icmalara bölünür.
Xarici əlaqələr[redaktə]
Silahlı qüvvələr[redaktə]
İllik hərbi xərclər 356 mln. dol. (2002)
İqtisadiyyat[redaktə]
İxracat
Maşınqayırma məhsulları, ərzaq məhsulları, çaxır, tütün, yanacaq, xammal, ayaqqabı, dəmir.
İdxal
Enerji daşıyıcıları, avtomobilılər, xalq istehlakı malları.
Daşınma və kommunikasiyalar[redaktə]
Dil[redaktə]
Bolqar dili.
Din[redaktə]
2001-ci il siyahıya almasının yekunlarına əsasən Bolqarıstanda 96 dini cərəyan qeydə alınmışdır .[2]
| Dini cərəyanlar | Say, 2001 s.a.[2] | Say, 2011 s.a.[7] |
|---|---|---|
| Toplam | 7 928 901 | 7 364 570 |
| Pravoslav xristianlar | 6 552 751 | 4 374 135 |
| Katolik xristianlar | 43 811 | 48 945 |
| Protestant xristianlar | 42 308 | 64 476 |
| Qriqoryan xristianlar | 6 500 | 1 715 |
| Sünni müsəlmanlar | 913 957 | 546 004 |
| Qızılbaş müsəlmanlar | 53 021 | 27 407 |
| Digər müsəlmanlar | * | 3 728 |
| Buddistlər | 1 042 | * |
| İudaistlər | 653 | 706 |
| Digər | 314 858* | * |
Mədəniyyət[redaktə]
Elm[redaktə]
Şəkillər[redaktə]
İstinadlar[redaktə]
- ↑ Национален Статистически Институт :6.1.1. Население по области, общини, местоживеене и пол – Данни
- ↑ 2,0 2,1 2,2 2,3 2,4 2,5 Национален съвет за сътрудничество по етническите и интеграционните въпроси :Етнически Малцинствени Общности
- ↑ Национален Статистически Институт :Население към 01.03.2001 г. по области и етническа група
- ↑ Национален Статистически Институт: Преброяване на населението и жилищният фонд в Република България 2011 :Население по местоживеене, пол и етническа група
- ↑ Национален Статистически Институт: Преброяване на населението и жилищният фонд в Република България 2011 :Население по местоживеене, възраст и етническа група 1
- ↑ Minority Rights Group International: Bulgaria :Bulgarian-speaking Muslims (Pomaks)
- ↑ Национален Статистически Институт: Преброяване 2011 окончателни резултати :Население по местоживеене, възраст и вероизповедание---..Данните са конфиденциални съгласно Чл. 25 от Закона за статистиката
Xarici keçidlər[redaktə]
Həmçinin bax[redaktə]
.svg)
 Avropa Birliyi üzvü və üzvlüyə namizəd dövlətlər،آوروپا بیرلیگی عوضوو و عوضولویه نامیزد دؤولتلر |
||
|---|---|---|
| Birlik üzvləri بیرلیک عوضولری |
Almaniya • Avstriya • Belçika • Bolqarıstan • Böyük Britaniya • Cənubi Kipr • Çex Respublikası • Danimarka • Estoniya • Finlandiya • Fransa • İrlandiya • İspaniya • İsveç • İtaliya • Latviya • Litva • Lüksemburq • Macarıstan • Malta • Niderland • Polşa • Portuqaliya • Rumıniya • Slovakiya • Sloveniya • Yunanıstan
آلمانییا • آوسترییا • بئلچیکا • بولقاریستان • بؤیوک بریتانییا • جنوبی کیپر • چئخ رئسپوبلیکاسی • دانیمارکا • ئستونییا • فینلاندییا • فرانسا • یرلاندییا • ایسپانییا • یسوئچ • ایتالییا • لاتوییا • لیتوا • لوکسئمبورق • ماجاریستان • مالتا • نیدئرلاند • پولشا • پورتوقالییا • رومینییا • سلوواکییا • سلووئنییا • یونانیستان
|
 |
| Üzvlüyə rəsmi namizəd dövlətlər عوضولویه رسمی نامیزد دؤولتلر |
||
|
|
||
|---|---|---|
| İttifaq üzvləri | Amerika Birləşmiş Ştatları • Albaniya • Almaniya • Belçika • Böyük Britaniya • Bolqarıstan • Çexiya • Danimarka • Estoniya • Fransa • İspaniya • İtaliya • İslandiya • Kanada • Latviya • Litva • Lüksemburq • Macarıstan • Niderland • Norveç • Polşa • Portuqaliya • Rumıniya • Slovakiya • Sloveniya • Türkiyə • Xorvatiya • Yunanıstan |  |
| Namizəd ölkələr | Gürcüstan • Ukrayna • Makedoniya | |
|
|
|
|---|---|
 Bolqarıstan •  Gürcüstan •  Rumıniya •  Rusiya •  Türkiyə •  Ukrayna |
 |
Bolqarıstan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. |
