Batumi

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Batumi
ბათუმი
Panoramic view of Batumi at night.jpg
Bayraq Gerb
Bayraq
Gerb
Xəritədə yeri
Batumi Gürcüstan xəritəsində
Batumi
Batumi
Məlumatlar
Ölkə Flag of Georgia.svg Gürcüstan
Bölgə Adjara Acarıstan
Əvvəlki adı Batum
Ərazi 19 km²
Əhali 122 500 nəfər (2009)
Telefon kodu +222
Poçt indeksi 6010
İnternet saytı http://www.batumi.ge

Batumi (gürc. ბათუმი) – Gürcüstanın Qara dəniz limanı və Acarıstan Muxtar Respublikasının paytaxtıdır. Şəhərin əhalisi 122 500 nəfərdir. Turizm mərkəzi olan Batuminin əhalisi yay aylarında 400 000 min nəfərə çatır.

Batumi Zaqafqaziya dəmiryolunun və Bakı neft boru xəttinin qurtardığı əhəmiyyətli liman və ticarət mərkəzidir. Türkiyə sərhədindən 12 kilometr məsafədə yerləşir. Subtropik iqlimə malikdir, sitrus meyvələri və çay yetişdirilir. Neftayırma zavodu və gəmiqayırma sənayesi ilə tanınır.

Tarixi[redaktə]

Batumi sözü bu ərazidə yerləşən qədim yunan koloniyası Batisin (Batis – "dərin", Batis limen – "dərin liman") adı ilə bağlıdır. Şəhər orta əsrlərə qədər gürcü knyazlıqlarının idarəsində olmuşdur.

Antik dövrdə İranın suverenliyi altında olan şəhər, əvvəl Pont krallığının daha sonra isə romalıların əlinə keçmişdir. Orta əsrlərdə gürcü knyazlarının hakimiyyəti altına düşən şəhər, XIII əsrdə monqol işğalına uğramışdır.

1564-cü ildə Sultan Süleyman Qanuninin dövründə Osmanlılar tərəfindən ələ keçirilmişdir. 1877-1878-ci illər türk-rus müharibəsi nəticəsində imzalanmış San-StefanoBerlin müqavilələri ilə şəhər Rusiyanın əlinə keçdi. Birinci dünya müharibəsindən sonra Rusiyanın bölgədən çəkilməsi ilə şəhər Brest-Litovsk müqaviləsinə uyğun olaraq Osmanlı dövlətinə geri qaytarıldı. Mudros sülh müqaviləsinin şərtlərinə əsasən isə əvvəl ingilislərə, sonra gürcülərə verildi.

Şəhər 1918-ci ildə qurulan Gürcüstan Demokratik Respublikasının tərkibinə daxil oldu. 1921-ci ilin mart ayında türklər tərəfindən ələ keçirildi, lakin 16 mart 1921-ci ildə imzalanan Moskva müqaviləsinin şərtlərinə əsasən, əhalisi müsəlman acarlardan ibarət olan bölgəyə muxtariyyət verilməsi qarşılığında şəhər Gürcüstana təhvil verildi.

Batumi 16 iyul 1921-ci ildə qurulan Acarıstan Muxtar Sovet Sosialist Respublikasının paytaxtı oldu. Qars müqaviləsinə əsasən Sovet Gürcüstanına birləşdirilməsi təsdiqləndi. Bağlanmış müqaviləyə görə Acarıstan Muxtar Respublikasının muxtariyyəti Türkiyə dövlətinin zəmanəti altındadır.

Gürcüstanın 1991-ci ildə müstəqilliyini elan etməsindən sonra Acarıstan Muxtar Respublikasının rəhbərliyi Aslan Abaşidzenin əlində cəmləşdi. 2004-cü ilin may ayında Abaşidze iqtidarı sona çatdı.

Bu gün[redaktə]

Batumi bu gün Gürcüstanın əsas liman şəhəridir. Batumi limanı neft məhsulları daşıyan 80 000 tonluq tankerləri qəbul etmək gücünə malikdir. Bu neft əsasən Azərbaycan, QazaxıstanTürkmənistandan gəlir. Əlavə olaraq şəhər regional kənd təsərrüfatı məhsulları da ixrac edir. 1995-ci ildən yük dövriyyəsi artmış və 2001-ci ildə təxminən 8 milyon ton qeydə alınmışdır. Limanın illik gəliri 200-300 milyon dollar arasında qiymətləndirilir.

2007-ci ildə Gürcüstanın Konstitusiya Məhkəməsi Tbilisidən Batumiyə köçürüldü.

Bölmələr[redaktə]

Batumi Şəhər Bələdiyyəsinin 31 mart 2008-ci il qərarına müvafiq olaraq Batumi şəhəri yeddi hissəyə bölünülür:

  • Köhnə Batumi (ძველი ბათუმის უბანი)
  • Ximşiaşvili (ხიმშიაშვილის უბანი)
  • Baqrationi (ბაგრატიონის უბანი)
  • Ağmaşenebeli (აღმაშენებლის უბანი)
  • Cavaxişvili (ჯავახიშვილის უბანი)
  • Tamar (თამარის უბანი)
  • Boni-Qorodok (ბონი-გოროდოკის უბანი)[1]

Görməli yerləri[redaktə]

Batumi əhəmiyyətli liman şəhəridir. Eyni zamanda tətil mərkəzi olan şəhər botanika bağları və tropik bitkilər baxımından zəngindir.

Şəhərin görməli yerləri arasında Orta məscid, Acarıstan dövlət muzeyi, Batumi botanika bağı, İsa Məsihin 12 həvariyunundan biri olan Müqəddəs Matveyin abidə məzarının yerləşdiyi Roma dövründən qalma Apsaros qalası, XX əsrdə tikilmiş gürcü memarlığını əks etdirən köhnə poçt binası, Qara dəniz sahilindəki Batumi dövlət parkı, akvarium və sirk sayıla bilər.

Mədəniyyət[redaktə]

Batumidəki ən önəmli tədris qurumu 1990-cı ildə açılan Batumi Dövlət Universitetidir.

Batumi kilsəsi

İqlim[redaktə]

Batumidə əsasən subtropik iqlim hökm sürür. Şəhərdə və ətrafında subtropik bitkilər yetişir. Parklar, çay plantasiyaları və sitrus önəmli yer tutur. Batumidə orta illik temperatur 14 °C-dir. Ən soyuq ay olan yanvarda orta temperatur göstəricisi 6 °C, ən isti aylar olan iyul və avqustda isə 22 °C-dir. Batumidə qeydə alınmış ən aşağı temperatur -7 °C, ən yüksək temperatur isə 40 °C-dir.

Nəqliyyat[redaktə]

Yenidən inşa edilən Batumi Beynəlxalq Hava Limanı 2007-ci ildə açılmışdır. Batuminin Maxincauri stansyasından başlayan dəmiryolu xətti Tbilisiyə bağlanır. Bakıdan Batumiyə dəmir yolu ilə getmək mümkündür. 2008-ci il 22 may tarixində yeni Bakı-Batumi-Bakı aviareysi açılmışdır. Yeni aviareysin ilk sərnişini Azərbaycana ikigünlük rəsmi səfərini başa çatdıran Gürcüstan Prezidenti Mixail Saakaşvili olmuşdur. Heydər Əliyev adına Beynəlxalq Hava Limanında Gürcüstan dövlətinin başçısına ilk billet və sertifikat təqdim olunmuşdur.

Batumi məscidi

Əhalinin etnik tərkibi[redaktə]

Batumi əhalisinin çoxu acarlardan ibarətdir. 2002-ci il siyahıya almasına müvafiq olaraq Batumidə 121 806 nəfər yaşayır. Əhalinin sıxlığı 7293,8 nəfər/km²-dir.

Etnik qruplar:

Şəhərdə yerləşən dini məbədlər:

  • Gürcü Provaslav Baş kilsəsi
  • Müqəddəs Ruhun Katolik Kilsəsi
  • Batumi Məscidi
  • Batumi Erməni kilsəsi
  • Batumi Sinaqoqu

Qardaşlaşmış şəhərlər[redaktə]

Şəhər Ölkə İl
Yalta Flag of Ukraine.svg Ukrayna 2008
Savanna Flag of the United States.svg ABŞ 1992
San Sebastian Flag of Spain.svg İspaniya 1987
Bari Flag of Italy.svg İtaliya 1987
Cartagena de Indias Flag of Colombia.svg Kolumbiya 1987
Pirey Flag of Greece.svg Yunanıstan 1996
Kislovodsk Flag of Russia.svg Rusiya 1997
Artvin Flag of Turkey.svg Türkiyə 1999
Trabzon Flag of Turkey.svg Türkiyə 2000
Böyük Qarakilsə Flag of Armenia.svg Ermənistan 2006
Zibo Flag of the People's Republic of China.svg ÇXR 2006
Kuşadası Flag of Turkey.svg Türkiyə 2010

Tanınmış insanları[redaktə]

Batumidə yaşayan və ya yaşamış tanınmış insanlar:

Fotoalbom[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. დადგენილება N 3-1 ბათუმის უბნები (Decision #3.1. Boroughs of Batumi). Batumi City Council. Accessed November 15, 2009

Xarici keçidlər[redaktə]

VikiAnbarda Batumi ilə əlaqəli mediafayllar var.