Gürcülər

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Gürcülər
gürc. ქართველები
Queen Tamara of Georgia.jpgShota rustaveli qartuli.jpgBagration P I.jpg
Vazha-Pshavela.jpgIlia Chavchavadze by Alexander Roinashvili.jpgПиросмани.png
Meliton Balanchivadze, composer from Georgia (Europe).jpgGiorgi Mazniashvili.JPGStalin 1945.jpg
Tamara  · Şota Rustaveli  · Pyotr Bagration  · Vaja-Pşavela  · İlya Çavçavadze  · Niko Pirosmanaşvili  · Meliton Balançivadze  · Giorgi Mazniaşvili  · İosif Stalin
Ümumi sayı
4,5-5 milyon
Yaşadığı ərazilər
Flag of Georgia.svg Gürcüstan 3 661 173 (2002)[1]
Flag of Russia.svg Rusiya 197 934 (2002)[2]
Flag of Ukraine.svg Ukrayna 34 199 (2001)[3]
Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan 14 877 (1999)[4]
Dili

Gürcü dili

Dini

Xristianlıq (pravoslav, Gürcü pravoslav kilsəsi)

Qohum xalqlar

Lazlar

Gürcülər - Gürcüstan, Türkiyə, Rusiya, Azərbaycan, İran və bir sıra Avropa ölkələrində yaşayan və özlərini "kartveli" adlandıran millət.

Formalaşması[redaktə]

Kartvelilərin mənşəyilə bağlı elmi araşdırmalar XIX əsrdə başlamışdır. İlk olaraq Kartvelilerin əcdadlarının qədim dövrlərdə indiki Gürcüstanın daha cənubunda yaşadıqları və Qafqaza nisbətən gec köçdükləri düşüncəsi irəli sürüldü. XX əsrdə edilən elmi araşdırmaların nəticəsində, Kartvelilerin Qafqaza miqrasiya etməsi düşüncəsinin səhv olduğu ortaya çıxdı. İndiki vaxtda ümumi qəbul edilən fikrə görə Kartvelilerin əcdadları ən köhnə çağlardan bəri Qafqazda yaşamaqdadırlar. Kartveluri tayfaları indiki Gürcüstandan daha geniş bir ərazidə yaşayırdılar. Bütün Kartveluri tayfalarının təxminən dörd min il əvvəl tək bir dildə danışdıqlarına dair fikirlər var. Daha sonra müxtəlif səbəblərlə bu dil bir neçə dialektə (ləhcəyə) ayrıldı. Bu dialektlərin təməlləri üzərində Gürcü (Kartuli), Svan (Svanuri) və Meqrel (Megruli) dilləri inkişaf etdi. Bu üç dil Kartveluri dilindən gəlməkdədir. Kartveluri tayfalarından tək bir Kartveli xalqının meydana gəlməsi uzun bir müddətdə reallaşmışdır. Bu formalaşmada başqa xalqlar və tayfalar da iştirak etmişdir. Onlar müxtəlif səbəblərdən Kartveli tayfalarının yaşadığı torpaqlarda yaşayırdılar və zamanla gürcüləşirdilər. [5]

Məskunlaşma və say[redaktə]

2002-ci ildə aparılmış siyahıyaalmanın nəticələrinə görə Gürcüstanda gürcülərin sayı 3661,2 min nəfər, 1999-cu ildə Azərbaycanda isə 14,9 min nəfər təşkil etmişdir. Bunların 12 000 nəfəri gürcülərin bir subetnik qrupu olan ingiloylardır.

Türkiyədə yaşayan gürcülərin sayı haqqında 70 mindən 1 milyonadək müxtəlif rəqəmlər söylənilir. Ancaq 120-150 min rəqəmi daha inandırıcı sayılır. Türkiyədə yaşayan gürcülər 19-cu yüzildə indiki Gürcüstan ərazilərində müsəlman gürcülərin yaşadıqları torpaqlar Rusiya imperiyası tərəfindən işğal olunduqdan sonra Türkiyəyə köçmüşlərin törəmələridir. Rusiyada yaşayan gürcülərin sayının isə 1 mln. olduğu ehtimal edilir. Rusiyaya ilk gürcü köçləri hələ orta əsrlərdə baş vermişdi. Daha sonra gürcü hakimlərinin OsmanlıyaQacarlıya qarşı Rusiyaya sığınma siyasətlərindən dolayı köçlər daha da artmışdı. Hazırda Rusiyada yaşayan gürcülərin çoxusu başlıca olaraq 1990-cı illərdə işsizlikdən dolayı köç edənlərdir.

İstinadlar[redaktə]

Mənbə[redaktə]