Talışlar Azərbaycanın Xəzəryanı cənub şərqində, əsasən Astara, Lənkəran, Lerik və qismən Masallı , Yardımlı rayonlarında və eləcə də İranın şimalında yaşayan xalq.
- 1926-cı ildə etnik kökənə görə aparılmış siyahıya almaya əsasən Azərbaycanda 77.323 nəfər (ana dilinə görə 80.624 nəfər) talış yaşamışdır .[11] (Bu zaman SSRİ vətəndaşı olan və onun ərazisində yaşayan talışlar hamısı Azərbaycanda yaşayırdı).
- 1939-cu ildə aparılmış siyahıya alma isə Azərbaycanda 87.510 nəfər talışın yaşadığını göstərmişdi.[12] (Bu zaman bütün keçmiş SSRİ-da 88.026 nəfər talış qeydə alınmışdı.[13])
Lənkəran rayonu : 1939-cu il siyahıya alması
| Etnik quplar |
əhalinin Sayı[14] (Nəfər) |
| Talışlar |
31.437 (53,4%) |
| Azərbaycanlılar |
18.880 (32,1%) |
| Ruslar |
7.293 (12,4%) |
| Ləzgilər |
35 (0,1%) |
| Yəhudilər |
84 (0,1%) |
| Avarlar |
2 (0,1%) |
| Digər |
1 (0,1%) |
| Bütün rayon üzrə |
58.847 (100%) |
- 1959-cu ildə aparılmış rəsmi siyahıya almada Azərbaycanda 85 nəfər talış qeydə alındı.[19] (Bütün keçmiş SSRİ-da 162 nəfər talış qeydə alınmışdı.[20])
- 1970 və 1979-cu illərdə aparılmış siyahıya almalarda talışlar azərbaycanlı olaraq siyahıya alınmışdılar.
- 1989-cu ildə aparılan siyahıya almada Azərbaycanda 21.169 nəfər özünü talış adlandırdı.[21]
Azərbaycan Respublikasında rəsmən (27 yanvar-4 fevral 1999 s.a. əsasən) talışların sayı 76.841 nəfərdir. Onlar ölkədə ruslar və ləzgilərdən sonra üçüncü azsaylı xalqdır. Respublikada hazırda tədris proqramında talış dili öyrənilən 248 məktəb fəaliyyət göstərir. Bu məktəblərin ibtidai siniflərində həftədə 2 dəfə talış dili tədris edilir. Bu məktəblərdə 1716 sinif vardır ki, onlardan 248-i ibtidai sinifdir. Məktəblərdə ümumən 29.120 şagird təhsil alır.
[redaktə] Rəsmi statistika
[redaktə] Məskunlaşdıqları ərazilər
Talışlar Azərbaycanın Xəzəryanı cənub şərqində, əsasən Astara , Lənkəran, Lerik və qismən Masallı rayonlarında, eləcə də İranın şimalında Gilan ostanının Astara şəhristanında , Talış şəhristanında , Rizvanşəhr şəhristanında [24] , Masal şəhristanında , Ərdəbil ostanının Nəmin şəhristanının Ambaran bəxşində yaşayan xalq.
Talışlar əsasən Lənkəran-Astara iqtisadi coğrafi rayonuna daxil olan bölgələrdə yaşayırlar və bu rayonların iqtisadiyyatının əsasını aqrar-sənaye kompleksi təşkil edir. Kənd təsərrüfatını inkişaf etdirmək üçün burada çox əlverişli təbii-iqtisadi şərait var. Rütubətli subtropik iqlim, məhsuldar torpaqlar, su və kifayət qədər əmək ehtiyatları kənd təsərrüfatının intensiv inkişafı üçün böyük imkanlar yaradır. Kənd təsərrüfatının strukturunda faraş tərəvəzçilik, çayçılıq, üzümçülük, taxılçılıq üstünlük təşkil edir. Respublikada istehsal olunan çayın 99%-ə qədəri, tərəvəz-bostan məhsullarının yarıdan çoxu Lənkəran-Astara rayonunun payına düşür.
Talışlar paytaxt Bakıda da xeyli sayda yaşayırlar.
Talışlar Talış dilində danışırlar ama İran Talışlarının böyük əksəriyəti Azəri Türkcəsində danışırlar.Özəlliklə Astara və Həştpər şəhristanlarında tamamilə Azəri Türkcəsində danışılır və belə demək olar ki bu məntəqələr Azəri Türkcəsi danışılan yerlər kimi qeydə alınmalıdır.Azərbaycan Respublikasında yaşayan talışların da əksəriyyəti türkləşməkdədi və bu səbəbdən də Azərbaycan dilində danışırlar.[25] Talış dili Hind-Avropa dillərinin Hind-İran qoluna daxildir.
Talışlarla çox yaxın dildə danışan və etnik olaraq müəyyən mütəxəssislər tərəfindən gah talışlara , gah da tatlara aid edilən kiçik etnik qruplar :
- Qozarxani – Qəzvin ostanında Qəzvin şəhərinin şimal-qərbində Qozarxan bölgəsində , Tehran ostanının Şimiranat şəhristanının Təcriş şəhərində məskunlaşıblar .[26]
- İştehardi – Tehran ostanının Kərəc şəhristanının İştehard bəxşində məskunlaşıblar.[27]
- Alviri və Vidari – Mərkəzi ostanın Savə şəhristanında Savə şəhəri yaxınlığında Alvir və Vidar kəndlərində yaşayırlar .[28]
- Xuruş Rüstəmi – Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanının Xuruş Rüstəm bəxşində bəzi kəndlərdə məskunlaşıblar .[29]
- Razacerdi – Qəzvin ostanında Razacerd kəndində məskunlaşıblar .[30]
- Rudbari – Gilan ostanının Rudbar şəhristanında bir neçə kənddə məskunlaşıblar .[31]
- Şahrudi – Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanının Şahrud bəxşinin Kulur , Şal və Lard kəndlərində yaşayırlar .[32]
- Tarımi – Zəncan ostanının Tarım şəhristanının Hazarrud və Siavarud kəndlərində yaşayırlar .[33]
- Takistani – Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanında , Zəncan ostanının Tarım şəhristanında , Qəzvin ostanının Takistan şəhristanında (Xaraqan və Ramand kəndlərində) , Mərkəzi ostanın Savə şəhristanında bəzi kəndlərdə məskunlaşıblar .[34]
- Kerengani – Şərqi Azərbaycan ostanının Culfa şəhristanının Dizmar bəxşinin Kerengan kəndində və Hasanlu bəxşində bir neçə kənddə qarışıq ailələrdə yaşayırlar .[35]
- Kacali – Ərdəbil ostanının Xalxal şəhristanın Kağız Künan bəxşinin Kacal kəndində yaşayırlar .[36]
Talışlar ənəvi olaraq müsəlmandırlar. İranda yaşayan talışların bir qismi sünnidir.
[redaktə] Lənkəran qəzası
1897-ci ildə aparılmış siyahıya almada Lənkəran qəzasının əhalisi 130.987 nəfər olmuşdur .[37]
1897-ci il siyahıya alması (Lənkəran qəzası üzrə)
| Etnik quplar |
Sayı[38](Nəfər) |
| Azərbaycan türkləri |
84.725 (64,7%) |
| Talışlar |
34.991 (26,7%) |
| Ruslar |
9.481 (7,2%) |
| Ermənilər |
483 (0,4%) |
| Yəhudilər |
207 (0,2%) |
| Almanlar |
132 (0,1%) |
| Farslar |
89 (0,1%) |
| Tatlar |
74 (0,1%) |
| Avarlar |
14 (0,1%) |
| Ləzgilər |
4 (0,1%) |
| Digər |
1 (0,1%) |
| Bütün qəza üzrə |
130.987 (100%) |
- ↑ Joshua Project – Unreached Peoples of the World : Talysh 2010-cu ilə olan təxminə əsasən dünyada Talışların sayı 231 min nəfərdir .
- ↑ Joshua Project – Unreached Peoples of the World : Talysh, Talish of Iran
- ↑ 27.01.1999 census of Azerbaijan
- ↑ Azərbaycan Dövlət Statistika Komitəsi : 1926 – 1999 cu illərdə aparılmış siyahıya almalarına əsasən Azərbaycan Respublikasının etnik tərkibi
- ↑ Население по национальности по субъектам Российской Федерации – 2002 г. (XLS). Проверено 4 мая 2009.
- ↑ 26.02.1999 census of Kazakhstan
- ↑ Ukrayna Respublikası Statistika Komitəsi : 5-14 dekabr 2001-ci il siyahıya alması
- ↑ 24.03.1999 census of Kyrgyzstan
- ↑ [1]
- ↑ Clifton/Deckinga/Lucht/Tiessen (2005), "Sociolinguistic Situation of the Talysh in Azerbaijan". SIL Electronic Survey Reports 2005. p. 5
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1926 года.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1939 года.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1939 года.Национальный состав населения по республикам СССР
- ↑ [2]РГАЭ, ф. 1562, оп. 336, д. 999, 1244, 1565, 1566-д, 1567, 5925, 7879
- ↑ [3]РГАЭ, ф. 1562, оп. 336, д. 999, 1244, 1565, 1566-д, 1567, 5925, 7879
- ↑ [4]РГАЭ, ф. 1562, оп. 336, д. 999, 1244, 1565, 1566-д, 1567, 5925, 7879
- ↑ [5]
- ↑ [6]
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 года.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1959 года.
- ↑ Всесоюзная перепись населения 1989 года.
- ↑ Population statistics of Eastern Europe
- ↑ 27.01.1999 census of Azerbaijan
- ↑ Guilan Portal : Rezvanshahr
- ↑ Talışlar- Səfəviyyədən İran-Rus savaşına kimi, Hüseyn Əhmədi,Diplomasiya tarixi mərkəzi,Tehran 2001
- ↑ Gozarkhani
- ↑ Eshtehardi
- ↑ Alviri-Vidari
- ↑ Koresh-e Rostam
- ↑ Razajerdi
- ↑ Rudbari
- ↑ Shahrudi
- ↑ Taromi, Upper
- ↑ Takestani
- ↑ Karingani
- ↑ Kajali
- ↑ demoscope.ruПервая Всеобщая перепись населения Российской империи 1897 года.Распределение населения губерний, уездов, городов Российской Империи кроме губерний Европейской России по возрасту
- ↑ [7]Первая Всеобщая перепись населения населения Российской империи 1897 года.(Губернские итоги). Т.Т.1-89. СПб.: 1903-1905
- ↑ [8]2) РГБ, Всесоюзная перепись населения 1926 года, т. 14, Закавказская СФСР, г. Москва, 1929
[redaktə] Xarici keçidlər
).JPG)
