Ukrayna

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Ukrayna
Україна
Flag of Ukraine.svg Lesser Coat of Arms of Ukraine.svg
(Ukrayna bayrağı)
Şüar: Воля, злагода, добро
Europe-Ukraine.svg
Rəsmi dil Ukrayna dili
Paytaxt Kiyev
Prezident Viktor Yanukoviç
Ərazi
 - Ümumi
 - % Su
45-cı yer
603,700 km²
*
Əhali
 - Ümumi
 - Əhali sıxlığı
25-ci yer
46,191,022
78/km²
Pul Qriven (UAH)
Saat qurşağı UTC +2
Internet TLD .ua
Telefon kodu 380

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: اوکراينا

Ukrayna (Україна) — Şərqi Avropada dövlət.

Mündəricat

Tarixi [redaktə]

Ukrayna adı əski slavyan dilində "sərhəd ölkəsi" mənasını verir. Paytaxt şəhəri olan Kiyev 9-cu yüzilliyə qədər Xəzər xaqanlığının bir parçası idi. 16-cı əsrin ortalarında Zaparojiya bölgəsində yaşayan bəzi qruplar birlik yaratmışdılar. Özlərinə Kazak adını verən bu döyüşçü insanlar 1648-ci ildə Boqdan Xmelnitskinin rəhbərliyi ilə Polşaya qarşı böyük üsyana qalxdılar və nəticədə Ukrayna dövləti olan Kazak Atamanlığını qurdular. I Dünya Müharibəsindən sonra 1919-cu ildə Ukrayna Sovet Sosialist Respubilikası quruldu. 8 dekabr 1991-ci ildə Belorusiya, Rusiya və Ukrayna SSRİ-nin müstəqil dövlətlərə parçalanması barədə qərar verdilər və bununla da Ukrayna müstəqil dövlət oldu.

Müasir Ukrayna [redaktə]

Ukrayna – Mərkəzi-Şərqi Avropada yerləşən aqrar-sənaye ölkəsidir. Sərhədlərinin uzunluğu 7590 kilometr, ərazisi 603,7 min kvadrat kilometr, əhalisi isə 2001-ci il hesablamalarına görə təxminən 50 milyon nəfərdir. Paytaxtı Kiyev şəhəri, dövlət dili ukraynca, milli valyutası qrivnadır.

Höküməti [redaktə]

Ukrayna - unitar parlament-prezident respublikasıdır.

Əsas hakimiyyət orqanları: Prezident: Viktor Yanukoviç, Hökumət: Ukrayna nazirlər kabineti, Ali qanunverici orqan: Ukrayna Ali Radası 2008-ci ildə Ali Radaya daxil olan partiyalar:Yuliya Timoşenko bloku, Bizim Ukrayna, Reqionlar partiyası, Ukrayna kommunist partiyası, Litvin bloku.


Ərazi [redaktə]

Ukrayna QaraAzaq dənizlərin sahilində yerləşir. O, şərqi-şimalda Rusiya, şimalda Belarus, qərbdə Polşa, SlovakiyaMacarıstan, cənub-qərbdə Rumıniya, Moldaviya və tanınmamış Dnestryanı ilə sərhədləri var. Ərazisində Krım Muxtar Respublikası, 24 oblast və 2 xüsusi statuslu şəhər yerləşir.

Map of Ukraine political simple city Kiew.png

Coat of Arms of Rivne Oblast.png
Coat of Arms of Zhytomyr Oblast.png
Coat of Arms of Kyiv Oblast.png
Coat of Arms of Khmelnytskyi Oblast.png
Tern1h.jpg
Ivano-Frankivsk Oblast-COA.gif
CarpathianRutheniaCoA.svg
Coat of Arms of Chernivtsi Oblast.png
Coat of Arms of Cherkasy Oblast.png
Coat of Arms of Kirovohrad Oblast.png
Coat of Arms of Mykolaiv Oblast.png
Coat of Arms of Poltava Oblast.png
Coat of Arms of Chernihiv Oblast.png
Coat of Arms of Sumy Oblast.png
Large Coat of Arms of Dnipropetrovsk Oblast.png
Coat of Arms of Odesa Oblast.png
Coat of Arms of Kherson Oblast.png
Coat of Arms of Donetsk Oblast 1999.png
Crimea Emblem.gif
Coat of Arms of Luhansk Oblast.png
Coat of Arms of Lviv Oblast.png


Şəhərləri [redaktə]

Ukrayna şəhərlərinin siyahısı

Əhali [redaktə]

Ukrayna əhalisinin milli tərkibi-2001 s.a.
Əhali sıxlığı

2010-cu il oktyabrın 1-ə Ukraynanın əhalisi 45 822 214 nəfər idi.

Ondan, şəhər əhalisi — 31 444 122 nəfər və ya 68,6%, kənd əhalisi — 14 378 092 nəfər və ya 31,4% təşkil edir.

1 fevral 2013-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Ukrayna əhalisi 45539.1 min nəfərdir.[1]

Mədəniyyəti [redaktə]

Ukraynada idman sürətlə inkişaf edir, ən inkişaf etmiş növlərindən biri də futboldur. Milli komandanın 2006-cı ildə dünya çempionatında finala qədər irəliləməsidir. Klub futbolu da heç də zəif deyil, Donetsk şəhərinin Şaxtyor klubu 2009-cu il UEFA Kubokunun qalibidir. Ukrayna futbolunun dünyaya bəxş etdiyi ən böyük ulduz Andrey Şevçenkodur. Avropanın tanınmış klublarında oynamış Şevçenko bir çox titulların sahibidir. Hazırda o vətənində, Kiyevin Dinamo komandasında karyerasını davam etdirir.

2004-cü il Avroviziya mahnı müsabiqəsində Ukraynanı "Wild Dances" mahnısı ilə Ruslana təmsil etmiş və 280 xalla qalib olmuşdu.

Ədəbiyyatı [redaktə]

XVIII əsrin sonlarında İvan Kotlyarevskinin "Eneida" poeması Ukrayna ədəbi dilinin və ədəbiyyatının başlanğıcı hesab olunur. XIX əsrin ortalarında parlayan Taras Şevçenko yaradıcılığı ilə Ukrayna ədəbiyyatında böyük bir mərhələ oldu və poeziya ilə bərabər nəsr və dramaturgiyanın da inkişafına təkan verdi. XX əsrin əvvəllərində Ukrayna ədəbiyyatı Avropa modernizminin təsirinə məruz qalır. Bu dövrün parlaq nümayəndəsi Lesya Ukrainka yaradıcılığa dünya ədəbiyyatının obrazlarını gətirdi.

Bütövlükdə keçmiş SSRİ-də olduğu kimi, Ukraynada da Oktyabr inqilabından sonra ədəbi proses xüsusi dramatizmi və mürəkkəbliyi ilə yadda qaldı. Sosializm realizmi janrı yazıçıları sərt çərçivəyə salmasına baxmayaraq, Ukrayna yazıçıları bu gün də aktuallığını itirməyən əsərlər yaratdılar. Pavlo Tıçina, Maksim Rılski, Vladimir Sosyura, Aleksandr Dovjenko və Oles Qonçarın əsərləri belələrindəndir.

"Altmışıncılar" kimi tanınan Vasili Stus, Lina Kostenko, Vasili Simonenko, Qriqori Tyutyunnik, Dmitri Pavlıçko, İvan Draç və başqaları yeni yaradıcılıq formaları axtarır, orijinal əsərlər yaradırdılar.

Müasir Ukrayna ədəbiyyatı deyəndə isə ilk növbədə yeni düşüncə nümayəndələri olan Yuri Andruxoviç, Aleksandr İrvanes, Oksana Zabujko, Nikolay Ryabçuk, Sergey Jadan, Vasili Şklyar və başqaları yada düşür.

Maarifçiliyi [redaktə]

Bütövlükdə müasir Ukraynanın təhsili Sovet dövründəki təhsildən xeyli fərqlənir. Sovet sistemində bağça, orta məktəb, texnikum və ali məktəb olduğu halda Ukraynada dəyişiklik edilərək, məktəbəqədər təhsil, orta məktəb və ali məktəb olan yeni sistem yaradıldı. Bununla da Ukrayna təhsili Avropa təhsilinə bir qədər də yaxınlaşdı. Təhsilin inkişaf etməsinin əsas səbəblərindən biri özəl məktəblərin yaradılmasıdır. Belə məktəblərin yaradılması ölkənin gələcəyinin güclü bünövrəsi oldu.

Xarici keçidlər [redaktə]

Qaynaq [redaktə]

  1. Державний комітет статистики України: Демографічна ситуація в Україні у січні 2013 року