Ukrayna

Ukrayna
Україна

(Ukrayna bayrağı)
Şüar: Воля, злагода, добро
Rəsmi dil	Ukrayna dili
Paytaxt	Kiyev
Prezident	Viktor Yanukoviç
Ərazi  - Ümumi  - % Su	45-cı yer 603,700 km² *
Əhali  - Ümumi  - Əhali sıxlığı	25-ci yer 46,191,022 78/km²
Pul	Qriven (UAH)
Saat qurşağı	UTC +2
Internet TLD	.ua
Telefon kodu	380

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: اوکراينا

Ukrayna (Україна) — Şərqi Avropada dövlət.

Tarixi

Ukrayna adı əski slavyan dilində "sərhəd ölkəsi" mənasını verir. Paytaxt şəhəri olan Kiyev 9-cu yüzilliyə qədər Xəzər xaqanlığının bir parçası idi. 16-cı əsrin ortalarında Zaparojiya bölgəsində yaşayan bəzi qruplar birlik yaratmışdılar. Özlərinə Kazak adını verən bu döyüşçü insanlar 1648-ci ildə Boqdan Xmelnitskinin rəhbərliyi ilə Polşaya qarşı böyük üsyana qalxdılar və nəticədə Ukrayna dövləti olan Kazak Atamanlığını qurdular. I Dünya Müharibəsindən sonra 1919-cu ildə Ukrayna Sovet Sosialist Respubilikası quruldu. 8 dekabr 1991-ci ildə Belorusiya, Rusiya və Ukrayna SSRİ-nin müstəqil dövlətlərə parçalanması barədə qərar verdilər və bununla da Ukrayna müstəqil dövlət oldu.

Müasir Ukrayna

Ukrayna – Mərkəzi-Şərqi Avropada yerləşən aqrar-sənaye ölkəsidir. Sərhədlərinin uzunluğu 7590 kilometr, ərazisi 603,7 min kvadrat kilometr, əhalisi isə 2001-ci il hesablamalarına görə təxminən 50 milyon nəfərdir. Paytaxtı Kiyev şəhəri, dövlət dili ukraynca, milli valyutası qrivnadır.

Höküməti

Ukrayna - unitar parlament-prezident respublikasıdır.

Əsas hakimiyyət orqanları: Prezident: Viktor Yanukoviç, Hökumət: Ukrayna nazirlər kabineti, Ali qanunverici orqan: Ukrayna Ali Radası 2008-ci ildə Ali Radaya daxil olan partiyalar:Yuliya Timoşenko bloku, Bizim Ukrayna, Reqionlar partiyası, Ukrayna kommunist partiyası, Litvin bloku.

Ərazi

Ukrayna Qara və Azaq dənizlərin sahilində yerləşir. O, şərqi-şimalda Rusiya, şimalda Belarus, qərbdə Polşa, Slovakiya və Macarıstan, cənub-qərbdə Rumıniya, Moldaviya və tanınmamış Dnestryanı ilə sərhədləri var. Ərazisində Krım Muxtar Respublikası, 24 oblast və 2 xüsusi statuslu şəhər yerləşir.

Volın
vilayəti

Rivne
   vilayəti

Jıtomır
vilayəti

Kiyev
vilayəti

Hmelnitski
vilayəti

Ternopil
   vilayəti

    İvano
-Frankivsk
     vilayəti

Zakarpat
      vilayəti

Çernovits
vilayəti

Vinits
vilayəti

Çerkass
vilayəti

Kirvoqad
vilayəti

Nikolayev
vilayəti

Poltava
vilayəti

Çernovits
vilayəti

Sumı
vilayəti

Xarkov
vilayəti

Dnepropetrovsk
vilayəti

Odessa
   vilayəti

Herson
vilayəti

Zaporojye
vilayəti

Donetsk
vilayəti

Krım MR

Luqansk
vilayəti

Lviv
vilayəti

Azaq
dənizi

Qara dəniz

Dnepr

Rusiyada

Belarus

Slov.

Mac.

Polşa

Rumıniya

Mold.

DMR

•

Kiyev

•

Sevastopolол

Şəhərləri

Ukrayna şəhərlərinin siyahısı

Əhali

Ukrayna əhalisinin milli tərkibi-2001 s.a.

Əhali sıxlığı

2010-cu il oktyabrın 1-ə Ukraynanın əhalisi 45 822 214 nəfər idi.

Ondan, şəhər əhalisi — 31 444 122 nəfər və ya 68,6%, kənd əhalisi — 14 378 092 nəfər və ya 31,4% təşkil edir.

1 fevral 2013-cü il tarixinə olan rəsmi məlumata əsasən Ukrayna əhalisi 45539.1 min nəfərdir.

Mədəniyyəti

Ukraynada idman sürətlə inkişaf edir, ən inkişaf etmiş növlərindən biri də futboldur. Milli komandanın 2006-cı ildə dünya çempionatında finala qədər irəliləməsidir. Klub futbolu da heç də zəif deyil, Donetsk şəhərinin Şaxtyor klubu 2009-cu il UEFA Kubokunun qalibidir. Ukrayna futbolunun dünyaya bəxş etdiyi ən böyük ulduz Andrey Şevçenkodur. Avropanın tanınmış klublarında oynamış Şevçenko bir çox titulların sahibidir. Hazırda o vətənində, Kiyevin Dinamo komandasında karyerasını davam etdirir.

2004-cü il Avroviziya mahnı müsabiqəsində Ukraynanı "Wild Dances" mahnısı ilə Ruslana təmsil etmiş və 280 xalla qalib olmuşdu.

Ədəbiyyatı

XVIII əsrin sonlarında İvan Kotlyarevskinin "Eneida" poeması Ukrayna ədəbi dilinin və ədəbiyyatının başlanğıcı hesab olunur. XIX əsrin ortalarında parlayan Taras Şevçenko yaradıcılığı ilə Ukrayna ədəbiyyatında böyük bir mərhələ oldu və poeziya ilə bərabər nəsr və dramaturgiyanın da inkişafına təkan verdi. XX əsrin əvvəllərində Ukrayna ədəbiyyatı Avropa modernizminin təsirinə məruz qalır. Bu dövrün parlaq nümayəndəsi Lesya Ukrainka yaradıcılığa dünya ədəbiyyatının obrazlarını gətirdi.

Bütövlükdə keçmiş SSRİ-də olduğu kimi, Ukraynada da Oktyabr inqilabından sonra ədəbi proses xüsusi dramatizmi və mürəkkəbliyi ilə yadda qaldı. Sosializm realizmi janrı yazıçıları sərt çərçivəyə salmasına baxmayaraq, Ukrayna yazıçıları bu gün də aktuallığını itirməyən əsərlər yaratdılar. Pavlo Tıçina, Maksim Rılski, Vladimir Sosyura, Aleksandr Dovjenko və Oles Qonçarın əsərləri belələrindəndir.

"Altmışıncılar" kimi tanınan Vasili Stus, Lina Kostenko, Vasili Simonenko, Qriqori Tyutyunnik, Dmitri Pavlıçko, İvan Draç və başqaları yeni yaradıcılıq formaları axtarır, orijinal əsərlər yaradırdılar.

Müasir Ukrayna ədəbiyyatı deyəndə isə ilk növbədə yeni düşüncə nümayəndələri olan Yuri Andruxoviç, Aleksandr İrvanes, Oksana Zabujko, Nikolay Ryabçuk, Sergey Jadan, Vasili Şklyar və başqaları yada düşür.

Maarifçiliyi

Bütövlükdə müasir Ukraynanın təhsili Sovet dövründəki təhsildən xeyli fərqlənir. Sovet sistemində bağça, orta məktəb, texnikum və ali məktəb olduğu halda Ukraynada dəyişiklik edilərək, məktəbəqədər təhsil, orta məktəb və ali məktəb olan yeni sistem yaradıldı. Bununla da Ukrayna təhsili Avropa təhsilinə bir qədər də yaxınlaşdı. Təhsilin inkişaf etməsinin əsas səbəblərindən biri özəl məktəblərin yaradılmasıdır. Belə məktəblərin yaradılması ölkənin gələcəyinin güclü bünövrəsi oldu.

Xarici keçidlər

• Государственный комитет статистики Украины : Численность и состав населения Украины по итогам Всеукраинской переписи населения 2001 года
• State Statistics Committee of Ukraine : The distribution of the population by nationality and mother tongue (2001 census)
• Государственный комитет статистики Украины : Регионы Украины
• Photos of Ukraine. (ing.) (rus.)