Tunis

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: تونیس

Tunis Respublikası
الجمهورية التونسية‎
Tunis bayrağı Tunis gerbi
Bayrağı Gerbi
Himn: حماة الحمى
Tunis – xəritədə yeri
Paytaxt Tunis
Böyük şəhərlər Tunis
Rəsmi dil Ərəb
Dövlət dini İslam
Etnik qruplar 97% ərəb-bərbər

3% digərləri

İdarəetmə forması prezident respublikası
'
Ərazi
• Ümumi
• Su sahəsi (%-lə)

163 610 km² (89-cu)
5
Əhali
• Təxmini sayı (2008)
Əhali sıxlığı

10 383 577 nəfər (80-ci)
61,6 nəfər/km²
Pul vahidi Tunis dinarı (TND)
İnternet domeni .tn
Telefon kodu +216

TunisAfrikada bir dövlət. Sahəsi 162.155 km² – dir .[1] Tunis 1956-cı ildə Fransızlardan müstəqilliyini qazanıb. Bu torpaqlar bir dövrdə düz 400 il Osmanlı dövlətinə bağlı qalmışdı. Tunisin əhalisi 2008-ci ilin rəsmi təxminlərə əsasən 10326,6 min nəfərdir .[2] Ölkənin paytaxtı ölkə adı ilə eyni adı daşıyır.

Tarix[redaktə]

Erkən tarixi[redaktə]

Bir zamanlar Tunisdə yaşayan Bərbər tayfaları var idi. Onlardan çoxu sahil xətti boyu kiçik şəhərləri və limanları tikmişdi, beləliklə onlar Aralıq dənizində hər yerdən müxtəlif səyahətçilər ilə ticarət edə bilirdilər. Tunisin yanından keçmək üçün istifadə edilən eramızdan əvvəl 10-cu əsrdə Tunis sahildə məskunlaşmağa başlamış səyahətçilərin çoxu Finikiyalılar idi. Sonra, 8-ci əsrdə eramızdan əvvəl, Karfagen xaricdə Finikiyadan və regionlardan gəlmiş bəzi ilk mühacir tərəfindən tikildi. Yunanıstana qarşı çoxlu müharibədən sonra 6-cı əsrdə eramızdan əvvəl, Karfagen Aralıq dənizindən üstün oldu.

İkinci Punik Müharibə ərzində, Karfagen Hannibalın başçılığı ilə ordu ilə İtaliyaya soxuldu (işğal etdi). Roma İmperiyasının və Karfagenin aralarında müharibələrin sırası eramızdan əvvəl 2-ci əsrdə Karfagenin dağılması ( ilə qurtardı. Karfagen sivilizasiyanın dağılmasından sonra, region Roma İmperiyası nəzarətinin altında oldu. Roma İmperiyası zəif olanda, Barbarlar o regionu tutdu. Bu 5-ci əsrdə bizim eranın idi və ondan sonra yüz il, o Bizans imperatoru Justinian-a nəzarətin altında oldu.

İslamın başlanğıcı[redaktə]

7-ci əsrdə, bu onların Kairouan-ı adlandırdıqları şəhər tikmiş Ərəb Müsəlmanları tərəfindən yenidən fəth edildi. Kairouan Tunisdə birinci Ərəb Müsəlman şəhəri idi. Çoxlu Müsəlman sülaləsi Tunisi idarə etdi. Ən məşhur sülalələrdən biri Zirids sülaləsi idi. Zirids Fatimiler-in, Qahirədə yerləşdirilən, böyük sülalənin qaydalarını izləmiş Bərbər sülaləsi idi.

Siciliyanın Normanları ilə Tunisin qısa məşğuliyyətindən sonra 12-ci əsrdə, Almohad burayı yenidən fəth etdi. 1705-ci ildə, Tunis Hüseyn sülaləsi ərzində müstəqil faktik olaraq oldu, ancaq hələ də Osmanlı imperiyasından qaydaları izləməli oldu.

Əlmoravilər[redaktə]

Əsas məqalə: Əlmoravilər

Əlmohadlar[redaktə]

Əsas məqalə: Əlmohadlar

Fransız işğalı[redaktə]

Ölkəni bərpa etmək üçün cəhd 1800-cü illərdə ortalarında Müdafiəçi tərəfindən götürülən (qəbul edilən) bəzi (bir qədər, bir neçə) mübahisəli maliyyə qərarı Fransa nəzarəti altında olmaq üçün Tunisə başçılıq etdi.

Tunis 12 may 1881-ci ildə rəsmən Fransız protektoratı oldu.

II Dünya Müharibəsi[redaktə]

İkinci dünya müharibəsi ərzində əsas əməliyyatlar Tunisdə baş verdi. General Romel, Afrikada Alman lideri, Tunisdə müttəfiqləri məğlub etməyi arzu etdi, necə ki Almanlar Fransanın Döyüşündə etmişdi. Necə ki müttəfiqlər Alman Blitskriğinə qarşı Tunisin Döyüşündən əvvəl təcrübəsiz idi və idi, bir qədər başqa hücumlardan sonra yaxşılaşmaq üçün tələsməyir, bu döyüş əsas sınaq olmalı idi. Fevral 19, 1943-də, General Romel ABŞ Qüvvələrinə qarşı hücuma başladı. O Birləşmiş Ştatlar üçün fəlakət idi. Hücumların olduğu, Tunisin qərbi ərazisində ərazi çoxlu ABŞ hərbi qəbrinin saytı (sahəsi) oldu. Ondan sonra, Müttəfiqlər tank (rezervuar) müharibəsinin əhəmiyyətini başa düşdü və onlar Mart 20, 1943-də cənubi Tunisdə Alman xəttlərinə asanlıqla soxuldular.

Tunis inqilabı[redaktə]

Coğrafiya[redaktə]

Tunis Şimali Afrikada, Aralıq dənizi sahillərində yerləşir. Tunisin sahil xətti 1300km civarındadır. Tunis həmçinin qərbdə Əlcəzair və cənub-şərqə Liviya ilə həmsərhəddir. Saxara səhrası Səhrası Tunisərazisinin 40%-ni əhatə edir. Qalan 60% məhsuldar ərazidir.

Dil[redaktə]

Danışanların ana dili 3 mart, 1966-cı il əhalinin siyahıyaalınmasına əsasən[3]
Kişilər Qadınlar Hər iki cins Nisbəti
Toplam 1 529 625 1 474 581 3 004 206 100%
Ərəb diliFransız dili 506 556 206 156 712 712 23.72%
Ərəb dili 181 990 34 897 216 887 7.22%
Fransız dili 14 117 15 853 29 970 1.00%
Digər 817 792 1 211 349 2 029 141 67.54%
Təsnif edilməmiş 9 170 6 326 15 496 0.52%

Tunisdə əhalinin çox hissəsi ərəb, az hissəsi isə bərbər dilində danışır.

Etnik tərkib[redaktə]

Əhalinin 97%-i ərəb-bərbərlərdir, qalan 3% isə digər xalqlardır.

İstinadlar[redaktə]

  1. INSTITUT NATIONAL DE LA STATISTIQUE – TUNISIE : Emplacement de la Tunisie
  2. INSTITUT NATIONAL DE LA STATISTIQUE – TUNISIE : LES INDICATEURS LES PLUS RECENTS
  3. ing. Demographic Yearbook 1971. Twenty-third issue. Special topic: population census statistics I. Statistical Office of the United Nations, Department of Economic and Social Affairs. United Nations, New York, 1972.—>Table of contents—>Population—>16. Population by language, sex and urban/rural residence (continued), page 508; fr. Annuaire démographique 1971. Vingt-troisième èdition. Sujet spécial: Statistiques des recensements de population I. Bureau de statistique de I'Organisation des Nations Unies, Departement des affaires economiques et des affaires sociales. Nations Unies, New York, 1972. —>Table des matieres—>Population—>16. Population selon la langue, Ie sexe et la rèsidence urbaine/rurale (suite), page 508

Həmçinin bax[redaktə]