Liviya
| Himn: | |
 |
|
| Paytaxt | Tripoli |
| Böyük şəhərlər | Tripoli, Benqazi, Misurata |
| Rəsmi dil | Ərəb, Bərbər |
| Etnik qruplar | ərəblər |
| Baş Milli Konqres | Muhammed əl-Makrif |
| Baş Nazir | Abdel Rəhim əl-Kib |
| Müstəqil | |
| İtaliya işğalının sona çatması | 10 fevral 1947 |
| BMT himayəsində Fransa və Böyük Britaniya idarəetməsinin ləğvi | 24 dekabr 1951 |
| Ərazi • Ümumi • Su sahəsi (%-lə) |
1 759 541 km² (17-ci) Cüzi |
| Əhali • Təxmini sayı (2009) • Siyahıyaalma (2006) • Əhali sıxlığı |
6 420 000 nəfər (105-ci) 5 670 688 nəfər 3,6 nəfər/km² (218-ci) |
| ÜDM (AQP) • Cəmi (2008) • Adam başına |
$$90,25 milyard $$14 533 (55-ci yer) |
| ÜDM (nominal) • Cəmi (2008) • Adam başına |
$$100,07 milyard $$16 114 (43-cü yer) |
| İnsan inkişafı indeksi (2008) | ▲0,840 ({{{3}}}) (52-ci) |
| Pul vahidi | Dinar (LYD) |
| Saat qurşağı | ŞAT (UKV+2) |
| İnternet domeni | .ly |
| Telefon kodu | +218 |
Liviya (ərəb. ليبيا – Şimali Afrikanın Məğrib hissəsində yerləşən dövlət. Şimalda Aralıq dənizi, şərqdə Misir, cənub-şərsdə Sudan, cənubda Çad və Niger, qərbdə Əlcəzairvə Tunis ilə həmsərhəddir.
Liviya vətəndaş müharibəsi (2011)nə görə Liviyada "de-yure" Müəmmər Qəzzafi[1] və onu rəhbərlik etdiyi Böyük Xalq Sosialist Liviya Ərəb Cəmariyyəti var.[2][3] Eyni zamanda bütün ölkə ərazisinə "de-fakto" hakimiyyət olan Mustafa Abdul Cəlilin rəhbərlik etdiyi Liviya Milli Keçid Şurası nəzarət edir. Onlar ölkəni Liviya Respublikası adlandırırlar. .[4][5][6]BMT-də Liviya hələ də Qəzzafinin dövründəki kimi adlanır; ancaq oradakı sayt keçid hökumətinin nəzarətindədir .[7]
Ərazisinə görə Liviya Afrikanın dördüncü. dünyanın 17-ci ölkəsidir.[8] .[9]
Paytaxt Tripolidə 6.4 milyon əhalinin 1.7 milyonu yaşayır. Ölkə üç tarixi ərazidənTripolitaniya, Frakiya və Kirenaikidən ibarətdir.
2009-cu il statistikasına görə Liviya həyat səviyyəsinə görə Afrikada dördüncüdür . Liviya neft ehtiyatına görə dünyada 10-cu, istehsalına görə 17-cidir.[10]
Mündəricat |
Əhali [redaktə]
Liviyanın əhalisi – 6,46 milyon nəfərdir (o cümlədən 167 min xaricdən gələn işçilər) (2009).
Əhalisi və demoqrafik vəziyyət [redaktə]
1973-cü ildən sürətli artım sürətlərinin sayəsində ölkənin 1998-ci il əhalisi üzrə 2,2 milyondan 5,7 milyon nəfərə qədər artdı. 1970-ci illərdə illik əhali artımının templəri 4%-i ötürdü. 2010-cu ilin məlumatına görə ölkədə 6 milyon 461 min nəfər yaşayırdı.
Liviyalılatın orta ömrün uzunluğu 77,47 il (qadınlar – 79,88 il, kişilər – 75,18 il) təşkil edir. Uşaq ölüm faizi burada normal göstərici sayılır. 1000 doğuluşda 20,87 ölüm. Livanlıların orta yaşı 24 il. Əhalinin böyük əksəriyyəti dar sahilboyu zonada və oazislərdə cəmlənmişdir. İnsanlar tez-tez kənd yerindən şəhərlərə köçürlər, 2008-ci ildən demək olar ki, 78% əhali şəhərdə yaşayır.
Liviya iki böyük şəhərə malikdir – Tripoli (1990-da 1,5 milyon sakin) və Benqazi (800 min sakin).Ölkədə bir sıra kiçik şəhərlərdə mövcuddur: Onların sayına Misurata (360 min insan) , Ez-Zaviya (280 min), Sebxa (150 min), Tobruk (75,3 min), El-Beyda (67,1 min) və Adjdabiya (65,3 min)aid etmək olar.Bundan əlavə neft terminallarının yanında yeni şəhərlər yaranmışdır: Es-Sider, Ras-el-Anuf, Marsa-el-Bureyka, Ez-Zuvaytina və Marsa-el-Xariqa.
Din [redaktə]
- Sünni müsəlmanlar — 93 %
Şiə təriqəti-4 %
- Xristianlar — 3 %
- digərlər — <1 %
Savadlılıq [redaktə]
2006-cı ildə Liviyada 15 yaşda və daha yaşlı adamlar arasında 95,4 % oxumağa və yazmağa bilirdilər:
- Kişilərdən 96,9 %
- Qadınlardan 94 %
Coğrafiya [redaktə]
-
-
-
(2007-ci ildən)
-
Liviyanın, Tunis və Misir arasında olan Aralıq dənizi sahillərinin uzunluğu, təxminən 1912 km-dir . Sahildən etibarən getdikcə yüksələn Liviya torpaqları, ümumiyyətlə yüksək yayla görünüşündə olub, başlıca üç böyük bölgəyə ayrılar; Bunlar Fizan, Trablus və Sirenaik bölgələridir.Aralıq dənizinə bir qövs şəklində girmiş olan Sirenaik bölgəsi , düz girintisiz çıxıntısız olan sahillərdən etibarən yüksəlməyə başlar. Sahilə paralel uzanan Yaşıl Dağı (Cebel-ül-Ahdar) buradakı mövcud yaylanın ən yüksək yeri olub, təxminən 880 m yüksəkliyindədir. Şimal-şərqdəki bu yüksək yayla, güneyde Liviya Səhrasına doğru alçalmağa başlayır.
Sidra Körfəzinin qərbində yer alan və ortalama 650 m yüksəkliyində olan Trablus bölgəsi, irili xırdalı vahələrə sahib olub, məhsuldar torpaqlarla örtülüdür . Bu bölgənin ən yüksək yeri olan Nefusa Dağı, bölgəni şimal küləklərindən müdafiə edir. Liviya torpaqlarının böyük bir hissəsini meydana gətirən və Şimal Afrikanı az qala örtmüş olan Böyük Səhra çölü kimsəsizdir. Səhra çölündə iqlim də çox fərqlilik göstərər. Bəzi yerlərinə on il boyunca heç yağışlar yağmır.
Tarix [redaktə]
Liviya vətəndaş müharibəsi [redaktə]
Liviyanın şimal-qərb hissəsində dövlətin paytaxtı yerləşir Tripoli şəhəri körfəzin Aralıq dənizi sahilboyu sahəsini tutur. Tripoli az qala özündə Romanın, Misirin, Yunanıstanın, Bizansın, Karfagenin və Finikiin mədəniyyətlərinin təsirini sınaqdan keçirmiş dünyanın ən qədim şəhəridir
Şəhərin əsası finikiyalılara aid edilir – I yüzillikdə Yunanlar bu əraziyə indiki Tripoli adını veriblər. Tripolinin bütün Aralıq Dənizinin böyük mədəni və iqtisadi mərkəzi sayılır. Bizanslar burada V- əsrdə hökmranlıq ediblər. — VI yüzillikdə isə burada Ərəb Xilafəti hakimiyyətdə olmuşdur. Tripoli Orta əsrlərlədə isə İspaniyaya aid idi, likin Osmanlı İmperiyası şəhəri 16-cı əsrdə geri aldı . Tripoli türklərdə iyirminci əsrə qədər qaldı. İtaliya, Türk müharibəsinin lap əvvəlində, (1911-1912-ci il.) şəhəri İtalyan qoşunları işğal etdi. İngilislərin qoşunları isə 1943-cü ildə şəhərə girdi, 8 il sonra Liviya paytaxtı Tripoli ilə birlikdə müstəqil dövlət oldu.
Paytaxtın cənubu ictimai və işgüzar binalardan ibarət olan Yeni şəhərdir Tripoliyə məşhurluğu burada yerləşən bazarlar gətirdi , hansılar ki, neçə əsrdən heç vaxt dəyişmirlər . Tacirlər qonaqlara ənənəvi geyimləri ədviyyatları və Şərqin şirniyyatlarını almağı təklif edirlər, bahalı parçalar, misdən və tuncdan məmulatlar, ərəb ətiri bazarlarda üstünlük təşkil edir . Burdaca qızıl sıraları var, ən ucuz və ən gözəl zərgər məmulatlarıda tripoli bazarlarındadır.
Flora və Fauna [redaktə]
Flora [redaktə]
|
|
Həmçinin bax [redaktə]
İstinadlar [redaktə]
- ↑ Rolla Scolari (6 Mar 2011), "Council says it's Libya's sole representative", The National, http://www.thenational.ae/news/worldwide/council-says-its-libyas-sole-representative. Retrieved on 7 mart 2011.
- ↑ Geographical Names, "Great Socialist People’s Libyan Arab Jamahiriya: Libya", Geographic.org. Retrieved February 27, 2011
- ↑ Geographical Names, "اَلْجَمَاهِيرِيَّة اَلْعَرَبِيَّة اَللِّيبِيَّة اَلشَّعْبِيَّة اَلإِشْتِرَاكِيَّة: Libya", Geographic.org. Retrieved February 27, 2011
- ↑ http://blogs.aljazeera.net/liveblog/libya-aug-26-2011-0051-0
- ↑ The Libyan Republic – The Interim Transitional National Council. Ntclibya.org (2011-03-05). Yoxlanılıb 2011-03-10.
- ↑ "Libyan rebels vow fight, even without no-fly zone", Reuters. 10 Mar 2011, http://www.reuters.com/article/2011/03/10/us-libya-east-council-idUSTRE7293W120110310. Retrieved on 11 mart 2011.
- ↑ United Nations Member States. Un.org. Yoxlanılıb 2011-08-20.. http://www.libyanmission-un.org/ (as of 24 August 2011).
- ↑ U.N. Demographic Yearbook, (2003), "Demographic Yearbook (3) Pop., Rate of Pop. Increase, Surface Area & Density", United Nations Statistics Division. Retrieved July 15, 2006.
- ↑ Annual Statistical Bulletin, (2004), "World proven crude oil reserves by country, 1980–2004", O.P.E.C.. Retrieved July 20, 2006.
- ↑ Annual Statistical Bulletin, (2004), "World proven crude oil reserves by country, 1980–2004", O.P.E.C.. Retrieved July 20, 2006.
|
|
|
|---|---|
| Anqola • Benin • Botsvana • Burkina Faso • Burundi • Cənubi Afrika Respublikası • Cənubi Sudan • Cibuti • Çad • Efiopiya • Ekvatorial Qvineya • Eritreya • Əlcəzair • Fil Dişi Sahili • Kabo-Verde • Kamerun • Keniya • Komor • Konqo Demokratik Respublikası • Konqo Respublikası • Lesoto • Liberiya • Liviya • Madaqaskar • Malavi • Mali • Mavriki • Mavritaniya • Mərkəzi Afrika Respublikası • Misir • Mozambik • Namibiya • Niger • Nigeriya • Qabon • Qambiya • Qana • Qvineya • Qvineya-Bisau • Ruanda • San-Tome və Prinsipi • Seneqal • Seyşel adaları • Somali • Sudan • Svazilend • Syerra-Leone • Tanzaniya • Toqo • Tunis • Uqanda • Zambiya • Zimbabve |
|
|
||
|---|---|---|
| Üzvləri | Əlcəzair • Bəhreyn • Cibuti • Misir • İordaniya • İraq • Yəmən • Qətər • Komorlar • Küveyt • Livan • Mavritaniya • Mərakeş • BƏƏ • Oman • Fələstin • Səudiyyə Ərəbistanı • Suriya • Somali • Sudan • Tunis |  |
| Keçmiş üzvləri | Liviya | |
|
|
|
|---|---|
| Üzv Ölkələr |
Albaniya • Azərbaycan • Banqladeş • Benin • Bəhreyn • Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri • Bruney • Burkina Faso • Cibuti • Çad • Əfqanıstan • Əlcəzair • Fələstin • |
| Müşahidəçi Ölkələr | Bosniya və Herseqovina • Mərkəzi Afrika • Rusiya Federasiyası • Şimali Kipr Türk Respublikası • Tailand |
| Müşahidəçi Təşkilatlar | Afrika Birliyi • Birləşmiş Millətlər Təşkilatı • Ərəb Birliyi • ECO • Bitərəf Dövlətlər Hərəkatı |
 Neft İxrac Edən Ölkələr Birliyi (OPEC) |
|
|---|---|
| Əlcəzair • Anqola • Ekvador • İran • İraq • Küveyt • Liviya • Nigeriya • Qətər • Səudiyyə Ərəbistanı • Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri • Venesuela |
 |
Liviya ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. |
