Cənubi Afrika Respublikası

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Koordinatlar: 50°32′00″ şm. e. 4°46′00″ ş. u. (G)
Cənubi Afrika Respublikası1
{{{yerli_dildəki_adı}}}
CAR bayrağı CAR gerbi
Bayrağı Gerbi
Himn: Cənubi Afrika Respublikası himni
CAR – xəritədə yeri
Paytaxt Keyptaun
Pretoriya
Blumfonteyn
Böyük şəhərlər Yoxanesburq
Rəsmi dil İngilis dili
Afrikaans
Alman dili
Venda
Zulu
Kosa
Ndbele
Svati
Şımalı soto
Cərbi soto
Tsvana
Tsonqa
İdarəetmə forması Parlament respublikası
Prezident Zuma Jeykob
Vitse-prezident Kqalema Motlante
'
Ərazi
• Ümumi
• Su sahəsi (%-lə)

1 219 090 km² (24)
çox az
Əhali
• Təxmini sayı ([[2008]])
Əhali sıxlığı

48 700 000 nəfər (28)
39 nəfər/km²
Pul vahidi Rand (ZAR)
Yay vaxtı (UKV+2)
İnternet domeni .za
Telefon kodu ++27

Cənubi Afrika - Afrikada dövlət.

Əhali[redaktə]

2001-ci ildə aparılmış rəsmi siyahıya almaya əsasən əhalisi 44.819.778 nəfərdir.[1] Cənubi Afrika Respublikasının (CAR) əsas fərqli xüsusiyyəti hər şeyin sonsuz müxtəlif olmasıdır. Burda 11 dil dövlət dili hesab olunur, ölkədə tanınmış ictimai xadimlər arasında ravvinləri (yəhudi ruhanisi), tayfa başçılar, reqbi üzrə çempionları və geri qayıdan mühacirləri görmək olar, CAR-da yaxın-yaxına küçələrdə ənənəvi ara həkimləri və birja brokerləri işləyirlər, insanlar isə gil daxmalarda da, cah-cəlallı çarhovuzlu evlərdə də yaşayırlar. Uzun müddət ərzində ölkədə olan etnik müxtəliflik onun siyasi quruluşunda lazımi qədər əks olunmayıb.

Din[redaktə]

2001-ci il:

Dil və rəsmi adları[redaktə]

Cənubi Afrika Respublikasında 11 rəsmi dil qəbul olduğundan, ölkənin 11 rəsmi adı var:

  • Republiek van Suid-Afrika (Afrikaans)
  • Republic of South Africa (İngilis dili)
  • IRiphabliki yeSewula Afrika (cənubi Ndbele)
  • IRiphabliki yaseMzantsi Afrika (Kosa)
  • IRiphabliki yaseNingizimu Afrika (Zulu)
  • Rephaboliki ya Afrika-Borwa (Şımalı soto)
  • Rephaboliki ya Afrika Borwa (Sesoto)
  • Rephaboliki ya Aforika Borwa (Tsvana)
  • IRiphabhulikhi yeNingizimu Afrika (Svati)
  • Riphabuḽiki ya Afurika Tshipembe (Venda)
  • Riphabliki ra Afrika Dzonga (Tsonqa)

Lakin bəzi cənubi afrikalı ölkələrini Azaniya adlandırmaga üstünlük verirlər.


Aparteid[redaktə]

1994-cü ilə qədər Cənubi Afrika Respublikası öz iqrinin üstünlüyündən əmin olan və azlıq təşkil edən ağ irqin nümayəndələri tərəfindən idarə olunub. XX əsrdə uzun müddət ölkədə aparteidə qarşı (vətəndaşların irqi mənsubiyyətinə görə rəsmi olaraq ayrı-ayrı yaşamasını tətbiq edən) və demokratik prinsiplərin bütün etnik qruplara tətbiq edilməsi uğrunda mübarizə gedib. Azlıq təşkil edən ağ irq hökumətinin ictimai yenidənqurma sahəsində böyük fikirləri var idi, bura böyük irqi seqreqasiya və minlərlə insanın zor gücünə köçürülməsi daxil idi. Ölkənin daxilində rejim əleyhdarları partladılır, yaxud zəhərləndirilirdi. CAR hakimiyyəti qonşu ölkələrdə məqsədyönlü şəkildə vəziyyəti qarışdırırdılar.

Aparteidin sonu sülh yolu ilə bitdi – CAR hökuməti hakimiyyəti güzəştə getməyə razılıq verdi. Yeni rəhbərlik isə milli barışıq siyasəti elan etdi. Amma münaqişə illəri ölkəyə hələ uzun müddət baha oturacaq – ölkədə tez-tez qanunsuzluqlar törədilir, sosial əlaqələr pozulub, əhalinin böyük hissəsinin ibtidai təhsili də yoxdur. CAR-ın qarşısında həll edilməli bir sıra problemlər var. Bütün bunlara baxmayaraq, rejimin dəyişməsindən sonra burda üç dəfə ümummilli və bir neçə dəfə yerli seçkiləri keçirilib. Respublikada yavaş-yavaş demokratiya mədəniyyəti möhkəmlənir və xalq, az da olsa, onun gələcəyini müəyyənləşdirən qərarların seçiminə təsir edə bilir.

İnzibati ərazi bölgüsü[redaktə]

Hazırda CAR unitar dövlət sayılır. Ölkə ərazisi 9 vilayətlərə bölünüb (İnzibati mərkəzləri):

  1. Qərb Kap vilayəti (Keyptaun)
  2. Şimali Kap vilayəti (Kimberli)
  3. Şərq Kap vilayəti (Bişo)
  4. Kvazulu-Natal (Pietermaritzburg)
  5. Azad dövlət (CAR) və yaxud Free State (Bloemfontein)
  6. Şimal-Qərb vilayəti (CAR) (Mafikeng)
  7. Gauteng (Johannesburg)
  8. Mpumalanga (Nelspruit)
  9. Limpopo (Polokwane)

İqtisadiyyat[redaktə]

Afrika qitəsində CAR iqtisadi cəhətcə ən inkişaf etmiş ölkə syılır. Bu ölkə Afrikanın digər ölkələrini Ümumi Daxili Məhsuılun həcminə görə geridə qoyur; iqtisadiyyatın həm maliyyə, həm də sənaye sektoru güclüdür. CAR – faydalı qazıntıların aparıcı ixracatçısıdır. Buna baxmayaraq, valyuta gəlirlərinin əsas mənbəyi turizmdəndir. Bir çox afrikalılar əvvəlki kimi yoxsuldur, işsizlik isə yüksək səviyyədə qalmaqdadır.

Kənd təsərrüfatı[redaktə]

Cənubi Afrika respublikasında artıq çoxdandır ki, torpağın kimə məxsus olması barədə məsələ ölkənin gündəmində durur. Kənd təsərrüfatı torpaqlarının böyük hissəsinə indi əvvəlki kimi ağ irqin nümayəndələri sahibdirlər. İndiyə qədər ağ fermerlərin torpaqları yalnız qarşılıqlı razılıq əsasında pul verilərək azad edilib, amma son zamanlar hakimiyyət nümayəndələri tez-tez torpaqların yenidən müəyyənləşdirilməsinin məcburi yolla tezləşdirilməsi haqqında danışırlar.Hökumət 2014-cü ilə qədər kənd tədərrüfatı sahələrinin qaradərili əhalinin mülkiyyətində olan payını 30 faizə çatdırmaq istəyir.

Səhiyyə[redaktə]

CAR HİV və QİÇS xəstələrinin sayına görə dünyada ikinci yerdə durur. Ölkədə hər yeddinci vətəndaşda HİV xəstəliyi qeydə alınıb. İndi milli səhiyyə sistemi ilə pulsuz antiretrovirus preparatları yayılır. [2]

İstinadlar[redaktə]

  1. Statistics South Africa : Population by province for the census years 1996 and 2001
  2. http://www.anspress.com/index.php?stid=300100451