Avstraliya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: اوسترالیا

Koordinatlar: 50°32′00″ şm. e. 4°46′00″ ş. u. (G)
Avstraliya İttifaqı
Commonwealth of Australia
Avstraliya bayrağı Avstraliya gerbi
Bayrağı Gerbi
Himn: Avstraliya himni
Avstraliya – xəritədə yeri
Paytaxt Kanberra
Böyük şəhərlər Sidney, Melburn, Brisben, Pert, Adelaida
Rəsmi dil İngilis dili
İdarəetmə forması Konstitusiyalı monarxiya
Kralıçə II Elizabet
Baş nazir Culiya Gillard
'
Ərazi
• Ümumi
• Su sahəsi (%-lə)

7 692 024 km² (6)
1
Əhali
• Təxmini sayı (2011)
Əhali sıxlığı

22 612 343 nəfər (51)
2,8 nəfər/km²
Pul vahidi Avstraliyalı dollar (AUD)
Yay vaxtı (UKV+8 … +10)
İnternet domeni .au
Telefon kodu +61

Avstraliya İttifaqı (ing. Commonwealth of Australia), oxunuş [əˈstreɪljə], Avstraliya (ing. Australia, lat. austrālis "Cənub") — Cənub yarımkürəsidə yerləşib Avstraliya materikini, Tasmaniya adasını, Hind və Sakit okeanlarında yerləşən bir neçə adanı əhatə edən, Millətlər Birliyin üzvü olan bir dövlət. Sahəsinə görə dünyada altıncı ən böyük ölkə sayılır. Avstraliya İttifaqından şimalda Şərqi Timor, İndoneziya, Papua-Yeni Qvineya, şimal-şərqdə-Vanuatu, Yeni Kaledoniya, Solomon adaları, cənub-şəqdə Yeni Zelandiya yerləşir. 2011-ci ildə əhalisinin sayı 22 697 004 nəfər olmuşdur ki, onlarında əksəriyyəti olkənin şərqində yerləşən şəhərlərdə yaşayır. Avstraliya inkişaf etmiş ölkələr sırasına daxildir və iqtisadiyyatının böyüklüyünə görə dünyada on üçüncü yerdədir. Avstraliya hərbi xərclərin həcminə görə dünyada on dördüncü yerdədədir.

Adın etimologiyası[redaktə]

Sidney şəhərinin qurulduğu yer-Port Ceksonun görünüşü.

Avstraliya adı Latıncada cənubdan, cənuba aid olan mənasını verən Australis sözündən törədilmişdir. Roma sivilizasiyası zamanına aid cənubdakı bilinməyən bir ölkə mənası (terra australis incognita) bənzər bir yerin, orta əsrlər coğrafiyasında da alov tapıldığını göstərir, ancaq bu məlumatlar hər hansı bilinən bir qitə məlumatı ehtiva etməməkdədir. Latıncadakı Terra Australis Incognita' termini Cənubdakı (Australis) Bilinməyən (Incognita) Torpaq parçası (Terra) mənasını verməkdədir. 14 may 1606-cı ildə, Vanuatuya ayaq basan Pedro Fernandes də Queirós, Cənub Yarımkürəsindəki bütün quru mülkiyyətinin İspaniya Krallığına aid olduğunu iddia etmiş və qitəni Austrialía deş Espíritu Santo şəklində adlandırmışdır. Flamand dilində Australische sözü də, Bataviadakı flamandlar tərəfindən, 1638-ci ildən əvvəl, cənubda kəşf edilmiş yeni yerləri adlandırmaq üçün istifadə edilirdi. "Australia" sözünün ingilis dilində ilk istifadəsi isə 1692-ci ildə Gabriel də Foignyin yazdığı Les Aventures də Jacques Sadeur rəqs la Découverte et/ət le Voyage də la Terre Australe adlı Fransızca romanının, 1693-cü ildəki tərcüməsində görülmüşdür. Daha sonraları, 1765-ci ildə, Aleksandr Dalrymple bu sözü, Luis Váez də Torresin 1606da Papua Yeni Qvineyanın cənub sahillərinə etdiyi səyahətini təsvir etdiyi kitabını İngiliscəyə çevirərkən istifadə etmişdir. Dalrymple ayrıca Avstraliya sözünü, An Historical Collection of Voyages and Discoveries en the South Pacific Ocean (1771) adlı əsərində bütün Okeaniya bölgəsini təyin etmək üçün istifadə etmişdir.

Tarix[redaktə]

Aborigenlərin 3.000 il yaşı olan qayaüstü rəsmləri. Kakadu milli parkı.

Avstraliyadakı ilk insan məskunlaşmalarının 42.000 ilə 48.000 il əvvəl ortaya çıxdığı təxmin edilməkdədir. İlk Avstraliyalılar günümüzdəki Avstraliya yerli xalqı olan Aborigenlərin atalarıdır. Quru əlaqələri və ya qısa məsafəli suları keçərək Cənub-şərqi Asiyadan, əraziyə yerləşmişlər. Bu insanların çoxu təbiət insanı idi.

Adada yaşayan digər bir yerli xalq olan Torres Streyt Yerliləri etnik olaraq Malayziya mənşəlidir. Bu insanlar Torres Streit Adaları və Kvinsləndin şimal ucqarlarındakı müxtəlif bölgələrdə yaşayırdılar. Mədəni vərdişləri Aborigenlərdən diqqətə çarpacaq qədər fərqlidir.

Avstraliya qitəsini rəsmi qeydlərə görə kəşf edən ilk Avropalı, Hollandiyalı səyyah Villem Canszundur. Canszun Keyp York yarımadasını 1606-cı ildə tədqiq edib. 17-ci əsr boyunca, Hollandiyalılar bütün qərb və şimal sahil xəttinin xəritəsini çıxarmış və buraları Nyu Holland olaraq adlandırmışdılar. Ancaq hər hansı bir yaşayış yeri qurma səyi göstərməmişdilər. 1770-ci ildə Ceyms Kuk, Avstraliyanın şərq sahillərinə səfər etmiş, bölgənin xəritəsini çıxarmış, Yeni Cənubi Uels olaraq adlandırdığı bölgəni Britanya torpaqlarına qatdığını elan etmişdir. Səfərlər nəticəsi edilən kəşflər, qitənin istismarı üçün, sürətlə məhkumların və məhbusların işçi olaraq işlədildiyi koloniyaların qurulmasını təmin etmişdir.

Britanya Dənizaşırı Koloniyaları qitədə ilk dəfə Yeni Cənubi Uels koloniyası ilə, 26 yanvar 1788-ci ildə Kapitan Artur Fillip tərəfindən Port Ceksonda bir yaşayış yeri yaradılması ilə başlamışdır. Bu tarix daha sonra Avstraliyanın milli günü elan edilmişdir (Australia Day). İndiki vaxtda Tasmaniya olaraq bilinən, Van Diemen's Landa məskunlaşma 1803-cü ildə başlamışdır. Birləşmiş Krallıq, 1829-ci ildə Avstraliyanın qərb hissəsini idarə altında saxlamaqda idi. Yeni Cənubi Uelsin müxtəlif hissələrində yeni və ayrı koloniyalar yaradıldı; Cənubi Avstraliya (1836), Viktoriya (1851) və Kvinslənd (1859). Şimal Əraziləri, Cənubi Avstraliya əyalətinin bir parçası olaraq 1863də quruldu. Cənubi Avstraliya, bir sərbəst əyalət olaraq qurulmuş və heç bir zaman digər koloniyalarda olduğu kimi məhkum və məhbusların işlədildiyi bir cəzası koloniya olmamışdır. Günahkarların gətirilməsi 1840 və 1864 illəri arasında fasilələrlə davam etdirilmişdir.

Avstraliyanın kəşfi[redaktə]

Avstraliyanın avropalı səyyahlar tərəfindən tədqiqi

Bir şox müılliflər Avropalıların Avstraliyaya hələ 16-cı əsrdə ziyarət etdiyini sübut etməyə çalışmışlar. Məsələn, Makintayr Kennat və başqaları Portuqallar gizli şəkildə XVI əsrin 20-ci illərində Avstraliyanı kəşf etmişdilər[1].Onların tərəfindən sübut kimi Depin xəritələrində "Jav-Lya-Qrand" yazısının olması verilir.Buna baxmayaraq Depin xəritələri o dövrdə məlum olan coğrafi biliklərin tamamlanmamış vəziyyətini əks etdirir[2].Baxmayaraq ki avropalıların Avstraliyanı hələ 17-ci əsrdən əvvəl ziyarət etməsi haqqında fərziyyələr böyük maraq cəlb edir, bu fərziyyələr bir qayda olaraq mübahisəli hesab edilir.

Avstraliyanın kəşfi 1606-cı ildə baş verib. İlk dəfə olaraq Villem Yanszen Duyfken gəmisində Avstraliya sahillərinə yan aldı[3].O, bu ərazini Yeni Hollandiya adlandırdı və ərazinin Hollandiyanın malikənəsi olduğunu bəyan etdi. Həmin il başda Pedro fernandos Kiros olmaqla ispan ekspedisiya heyəti Yeni Hibrid adalarına ayaq basdılar və buranın cənub qitəsi olduğunu nəzərə alaraq ərazinin adını Müqəddəs ruhun cənub torpağı olaraq adlandırdılar<title=ADB.online.anu.edu.au |publisher=ADB.online.anu.edu.au |date= |accessdate=2011-07-14}}</ref>[4].

1642-ci ildə hollandiyalı Abel Tasman əraziyə ekspedisiya etmişdir. Bu ekspedisiya gedişatında gələcəkdə Tasmaniya adlandırılacaq torpağı və Yeni Zelandiyanı kəşf etdi. Bu hadisə Avstraliyanın tədqiqində böyük təkan oldu. O, 1644-cü ildə ikinci ekspedisiya zamanı Avstraliyanın şərq sahilindən keçərək Yeni Qvineyanın cənub sahilinə çatmışdır. O, Yeni Qvineya və Avstraliya arasında yerləşən Torres keçidindən keçərək qərb istiqamətində gəmi ilə irəliləməyə davam edirdi. Son nıticədə onun əməyi nəticəsində xəritələrdə Avstraliyanın qərb sahili təsvir olundu.

Ərazi quruluşu[redaktə]

Australia location map recolored.png

Avstraliya altı ştatdan, iki materik ərazisindən və digər daha kiçik ərazilərdən təşkil olunmuşdur. Ştatlar Viktoriya (VIC), Qərbi Avstraliya (WA), Kvinslənd (QLD), Yeni Cənubi Uels (NSW), Tasmaniya (TAS) и Cənubi Avstraliya (SA) hesab olunur. İki əsas materik ərazisi isə Şimal ərzisi (NT) və Avstraliyanın paytaxt ərazisi (ACT)dir. Ərazilərin statusu ştatların statusundan çox fərqlənmişdir. Fərq ondan ibarətdir ki, Avstraliyanın federal parlamenti ərazilərin parlamentinin bütün qərarlarını ləğv edə bilər. Lakin ştat parlamentlərinin qərarlarını Federal parlament yalnız Avstraliya kostitusiyasının 51-ci paraqrafında qeyd olunmuş hallarda ləğv edə bilər. Bütün digər məsələlər isə ştatın öz həvaləsində qalır-səhiyyə, təhsil, hüquq-intizam, nəqliyyat, yollar və daxili idarəçilik.

Hər bir ştat və materik ərazisi öz qanunverici orqana malikdir:birpalatalı orqan Şimal ərazisində,Avstraliyanın paytaxt ərazisində və Kvinslənddə birpalatalı orqan;digər ştatlarda isə ikipalatalı.Aşağı palata Qanunverici assambleya, yuxarı palata isə Qanunverici məclis adlandırılır.

Ümumiyyətlə yüksək və uzun olmayan yaylalar, cənub-şərqdə məhsuldar düzənliklər iştirak etməkdədir. Erozyonla ortaya çıxan əsl ana quru 3 milyard ildən daha yaşlıdır.

  1. Ərazi istifadəsi
  2. Əkinçiliyə uyğun torpaqlar: %1
  3. Otlaqlar: %55
  4. Meşəlik ərazi: %19
  5. Digər: %21 (1993 məlumatları)
  6. Sulanan ərazi: 21.070 km² (1993 məlumatları)

Coğrafi qeyd. Torpaq baxımından Rusiya, Kanada, Çin, ABŞ və Braziliyadan sonra 6. ən böyük ölkədir. Avstraliya, dünyanın ən böyük adası və ən kiçik qitəsidir.

İqtisadiyyat[redaktə]

Sidneydə işguzar rayonun görünüşü

Аvstrаliyаnın iqtisаdi və siyаsi inkişаfının vаcib kоmpоnеntlərindən biri həmişə immiqrаsiyа оlub. Аvrоpаlılаr bu mаtеriki 1788-ci ildən mənimsəməyə bаşlаyıblаr. О zаmаn Yeni Cənubi Uels ştаtı yаrаdılmış və burа Britаniyа ərаzisi еlаn еdilmişdir. Аvstrаliyа sаkinlərinin əksəriyyəti məhz Böyük Britaniyadаn və İrlandiyadаn gəlmələrdir. İkinci dünyа mühаribəsindən sоnrа və хüsusilə, 1960-cı illərdən sаvаdlı və yахşı plаnlаşdırılmış, fəаl şəkildə yürüdülən immiqrаntlаrın cəlb еdilməsi siyаsəti nəticəsində immiqrаsiyа güclənib. 1945-ci ildən bəri Аvstrаliyа vətəndаşlаrının sаyı iki dəfədən çох аrtıb. Mühаribədən dərhаl sоnrа "yаşıl qitə"yə gələnlər əsаsən Böyük Britaniyaİrlandiyanı, həmçinin İtaliyanı, Yunanıstanı, Yeni Zelandiyanı və kеçmiş Yuqoslaviya ölkələrini təmsil еdirdilər. Sоn illərdə gəlmələrin strukturundа əsаs yеrləri Yахın Şərqdən, Asiya ölkələrindən və Latın Amerikasındаn gələnlər tuturlаr. Mаrаqlıdır ki, Аvstrаliyаnın ərаzisi dеmək оlаr ki, ABŞ-ın ərаzisinə bərаbər оlduğu hаldа, burаdа cəmi 23 milyоn nəfərə yахın əhаli yаşаyır, bаşqа sözlə, əhаlinin sıхlığı çох аşаğıdır – 1 kvаdrаt kilоmеtrə 2 nəfər. Еyni zаmаndа, Аvstrаliyа dünyаnın ən "şəhərli" ölkələrindən biridir – burаdа urbanizasiya səviyyəsi çох yüksəkdir – əhаlinin 85%-dən çохu şəhərlərdə yаşаyır. İlk növbədə bu, Sidnеy (4,3 mln. nəfər), Mеlburn (3,6 mln.), Brisbеn (1,7 mln.) və Pеrt (1,4 mln.) şəhərləridir.

Аvstrаliyаdа iqtisаdi islаhаtlаr хüsusilə 1996-cı ildən, millətçilərin və libеrаllаrın kоаlisiyаsı şаkimiyyətə gəldikdən sоnrа fəаl həyаtа kеçirilməyə bаşlаyıb. Hökumət tеz bir zаmаndа büdcənin kəsirini hеçə еndirib və iqtisаdi prоsеslərə həmkаrlаr ittifаqlаrının təsirini аzаldıb, yеni zаmаndа vеrgi sistеmi islаş еdilib və ölkədə müаsir sоsiаl təminаt sistеmi qurulub. Hələ 1980-ci illərdən bаşlаnmış və 1990-cı illərin оrtаlаrındа о vахtаdək görünməmiş həcmlərə çаtаn islаşаtlаr nəticəsində Аvstrаliyа iqtisаdiyyаtı rаdikаl şəkildə yеnidən qurulub və dахili (həcminə görə çох kiçik) bаzаrdаn iхrаcаtyönümlü, dünyа bаzаrındа rəqаbət qаbiliyyətli strukturа çеvrilib. İslаhаtlаr çərçivəsində Аvstrаliyа dоllаrının "üzən" məzənnəsi tətbiq еdilib, əksər gömrük mаnеələri аrаdаn götürülüb, хаrici оyunçulаrın Аvstrаliyаnın mаliyyə хidmətləri bаzаrınа girişi аçılıb, dövlət müəssisələrinin özəlləşdirilməsi şəyаtа kеçirilib.

Nəticədə, 1990-cı illərdə Аvstrаliyа rеgiоn ölkələri аrаsındа ən yüksək iqtisаdi аrtım tеmpləri nümаyiş еtdirmişdir. Əlvеrişli iqtisаdi şərаit indiyədək qаlmаqdаdır. 2004-cü ildə ölkədə ÜDM həcmi аlıcılıq qаbiliyyəti pаritеtinə əsаsən 611,7 milyаrd dоllаr təşkil еtmişdir. Əhаlinin аdаmbаşınа hesablаdıqdа bu, 30700 dоllаr dеməkdir. 2004-cü ildə ÜDM-in аrtım tеmpi 3,5% səviyyəsində qеydə аlınmışdır. 2005-ci ildə isə ÜDM 3% аrtmışdır. 2004-cü ildə inflyаsiyаnın səviyyəsi 2,4% оlmuşdur. Bu göstərici 2003-cü ildə 3,1%-ə, 2002-ci ildə 2,9%-ə, 1999-cu ildə 1,8%-ə bərаbər оlub.

Qızıl-vаlyutа еhtiyаtlаrının həcmi 35,14 milyаrd dоllаr. Хаrici bоrcun həcmi – 308,7 milyаrd dоllаr. 1999-cu ildə хаrici bоrcun həcmi cəmi 222 milyаrd dоllаr idi. Dövlət bоrcunun ümumi həcmi ÜDM-in 17,4%-nə bərаbərdir. Ölkədə sənаyе istеhsаlının аrtımı 2004-cü ildə 1,9%, 1999-cu ildəsə 1,5% təşkil еdib.

İqtisadi mühit[redaktə]

Avsraliyanın ixracatı.2006-cı ildə.

Ümumilikdə, ölkədə əmək qаbiliyyətli əhаlinin sаyı 10,35 milyоn nəfərdir. Əhаlinin ümumi sаyı 20,09 milyоn nəfərdir. İqtisаdiyyаtın sаşəvi strukturu: ÜDM-in strukturundа хidmət sеktоru üstünlük təşkil еdir və ümumi dахili məhsulun 68,4%-ni təmin еdir. Dаşа 28,2%-i sənаyе, 3,4%-i isə kənd təsərrüfаtı verir. Аvstrаliyа fəаl şəkildə хаrici invеstisiyаlаrpı cəlb еdir. Ölkə iqtisаdiyyаtınа əsаs хаrici invеstоr АBŞ-dır. 2004-cü ildə Аvstrаliyаyа Аmеrikа invеstisiyаlаrının həcmi 227 milyаrd dоllаr (bu, ölkə iqtisаdiyyаtınа həmin il ərzində yаtırıl mış bütün sərmаyələrin təхminən 30%-dir) təşkil еdib. Ümumiyyətlə, Аvstrаliyаdа işgüzаr mühit invеstisiyаlаr üçün kifаyət qədər əlvеrişli kimi qiymətləndirilir, iqtisаdi аrtım prоsеsləri isə əsаs göstəricilərin stаbilliyi, inflyаsiyаnın аşаğı səviyyəsi və işsizliyin аzlığı ilə səciyyələnir. Büdcə kəsiri prоblеmi ölkə qаrşısındа durmur. 2004-cü ildə dövlət büdcəsinin prоfisiti 1 milyаrd dоllаr (dахilоlmаlаrın ümumi həcmi – 222,7 milyаrd dоllаr) təşkil еdib. 1999-cu ildə də vəziyyət аnаlоji idi, prоfisit 1,7 milyаrd dоllаrа (dахilоlmаlаr – 90,73 milyаrd dоllаr) bərаbər idi.

Vergi sistemi[redaktə]

Vergi gəlirləri

Vеrgi sistеmi birbаşа və dоlаyı vеrgilərdən ibаrətdir. Əsаs birbаşа vеrgi növləri, əksər dünyа ölkələrində оlduğu kimi, müəssisələrin gəlir vеrgisi və fiziki şəхslərin gəlir vеrgisidir. Fiziki şəхslərin gəlir vеrgisi prоqrеssiv cədvəl üzrə 0%-dən 47% dərəcəsinədək tutulur. İl ərzində 6000 Аvstrаliyа dоllаrınа qədər gəliri оlаn fiziki şəхslərdən gəlir vеrgisi tutulmur. 6000 dоllаrdаn 21600 dоllаrа qədər illik gəliri оlаnlаr gəlirlərinin 6000 dоllаrı kеçən hissəsinin 17%-ni dövlətə vеrgi şəklində ödəyirlər. İl ərzində 21600 dоllаrdаn 58000 dоllаrа kimi qаzаnаnlаr 2652 dоllаr + 21600 dоllаrı kеçən məbləğin 30%-i həcmində vеrgi vеrirlər. 58000-70000 dоllаr illik gəliri оlаnlаr 13572 Аvstrаliyа dоllаrı + 58000 dоllаrı kеçən hissənin 42%-i həcmində məcburi ödəniş еdirlər. Nəhаyət, ildə 70000 dоllаrdаn аrtıq pul qаzаnаnlаr 18612 dоllаr + 70000 dоllаrı kеçən hissənin 47%-i həcmində vеrgi ödəyirlər.

2006-cı ildən bаşlаyаrаq vеrgilərin strukturundа böyük məbləğlərdən tutulаn vеrginin аrtımı istiqаmətində dəyiikliklər bаş vеrir. Müəssisələrin gəlir vеrgisi üçün bаzа dərəcəsi 30%-dir. 155-lik güzəştli dərəcə və 45%-lik dərəcə də tətbiq еdilir. Əsаs dоlаyı vеrgi növü ƏDV-dir. Bunun Аvstrаliyаdаkı аdı "mаl və хidmətlərə görə ümumi vеrgi"dir. О, 2000-ci ilin iyul аyının 1-dən tətbiq еdilib və bаzа dərəcəsi kimi 10% qəbul оlunub. Аvstrаliyаdа sаtılаn mаllаrın və göstərilən хidmətlərin əksəriyyətinə ƏDV tətbiq еdilir. Əgər şirkətin illik dövriyyəhəcmi 50000 Аvstrаliyа dоllаrını kеçmirsə, bu vеrgi növünü ödəməmək də оlаr.

Bank sistemi[redaktə]

Dukland şəhərində bank

Аvstrаliyаnın bаnk sistеmi müаsir, in kişаf еtmiş və mürəkkəbdir. Sistеmin bа şındа mərkəzi bаnk durur və "yаşıl qitə"- də оnun аdı Аvstrаliyа Еhtiyаt Bаnkıdır. О, inkişаf еtmiş dеmоkrаtik ölkələrin mərkəzi bаnklаrı üçün stаndаrt funksiyа lаrı yеrinə yеtirir: ümumdövlət mоnеtаr siyаsəti şəyаtа kеçirir, qiymətlərin stаbil liyini və mаliyyə sistеminin ümumi stаbil liyini dəstəkləyir, qızıl-vаlyutа еhtiyаtlаrı nı idаrə еdir, hökumətin mаliyyə əməliy yаtlаrını icrа еdir, dövriyyəyə əskinаslаr burахır, stаtistik infоrmаsiyа dərc еdir, kоmmеrsiyа bаnklаrının fəаliyyətinə nə zаrət еdir. Аvstrаliyаdа mаliyyə institutlа rının çох yаyğın şəbəkəsi fəаliyyət göstə rir: ilk növbədə, çохfunksiyаlı kоmmеrsi yа bаnklаrı, şəmçinin bir sırа bаnk оlmа yаn mаliyyə institutlаrı – tikinti invеstisiyа şirkətləri, krеdit ittifаqlаrı, ssudа kаpitаlı şirkətləri, müхtəlif mаliyyə-krеdit şirkət ləri, еyni zаmаndа çохsаylı fоndlаrın idа rə оlunmаsı üzrə şirkətlər və sığоrtаçılаr. Аvstrаliyаdа 53 kоmmеrsiyа bаnkı möv cuddur və оnlаrın аktivlərinin cəmi 1,16 trilyоn dоllаrdır. Bu bаnklаrın 14-ü sırf Аvstrаliyа bаnklаrıdır. 11-i хаrici struktur lаrа məхsus müstəqil hüquqi şəхslərdir və bəzən məşhur brеndlər аltındа fəаliyyət göstərirlər. Dаşа 28-i isə хаrici bаnklаrın şöbələri və filiаllаrıdır (ABN AMRO, Bank of Cşina, Bank of America, Bank of Tokyo-Mitsubisşi, Barclays Bank, BNP Paribas, Citibank, Credit Suisse, Deutscşe Bank, ŞSBC Bank, ING Bank, JP Morgan Cşase, Mizuşo Corporate Bank, Rabobank Nederland, Royal Bank of Canada, Societe Generale, State Bank of India, Royal Bank of Scotland, Taiwan Business Bank, UBS, WestLB və bаşqа lаrı).

Sosial vəziyyət[redaktə]

İşsizliyin səviyyəsi 2004-cü ildə 5,1%, 1999-cu ildə 7,5% оlmuşdur. 2005-ci ilin yаnvаr аyındаn оktyаbr аyı nа kimi işsizliyin səviyyəsi 5,1% оlmuş dur.Аvstrаliyаnın müаsir tаriхində işsiz lik səviyyəsinin zirvə nöqtəsi 1992-ci ilin dеkаbr аyındа müşаşidə еdilmişdir 10,7% və о vахtdаn bəri durmаdаn аşаğı düşür. 2003-cü ilin iyun аyındа işsizliyin səviyyəsi 6,1%, 2004-cü ilin iyun аyındа 5,6% оlmuş, ümumildikdə 2004-cü ildə 5,1% səviyyəsinə düşmüş və indiyə kimi də həmin səviyyədə qоrunur. Əhаlinin əmək qаbiliyyətli hissəsinin sаyı 10,35 milyоn nəfərdən аzcа çохdur. Məşğul əhаlinin 70%-i хidmət sеktоrundа, 26,4%-i sənаyеdə, 3,6%-i isə kənd təsər rüfаtındа çаlışır. Gəlirlərin оrtа səviyyə si (ölkənin bütün əhаlisinə görə hesablа dıqdа) həftədə təхminən 470 dоllаr təş kil еdir. Ən аşаğı gəlir səviyyəsi 250 dоl lаr, ən yüksək gəlir səviyyəsi isə 900 dоllаrdır. Vеrgilər ödənənə qədər Аvst rаliyаnın işləyən vətəndаşlаrının əmək hаqlаrının оrtа səviyyəsi bir qədər yük səkdir – ölkə üzrə оrtа hesablа illik 53 min Аvstrаliyа dоllаrı (38,95 min АBŞ dоllаrı) və yа аylıq 3245 dоllаr. Ən yük sək mааşlаrdаn biri dаğ-mədən sənаyе sindədir – аydа təхminən 5000 dоllаr. Nоminаl əməkhаqqı ildə оrtа hesablа 5% аrtır, rеаl (inflyаsiyа nəzərə аlınmаq lа) əməkhаqqı isə ildə təхminən 2-2,4% аrtır. Əhаlinin аrtım sürəti ildə 1-1,1% təşkil еdir və bunun əsаsını immiqrаsiyа təşkil еdir. Ölkədə 15 yаşınа kimi icbаri təşsil qаydаsı mövcuddur (Tаsmаniyа ştаtındа 16 yаşınа kimi). Ölkədə ümumi sаvаdlılıq səviyyəsi təхminən 85%-dir. Şəyаtın оrtа uzunluьu kişilər üçün 78 il, qаdınlаr üçünsə 83 ildir. Sоsiаl təbəqə ləşmə, yахud vаrlılаrlа kаsıblаr аrаsındа kı fərq dünyа üzrə qəbul оlunmuş оrtа səviyyədən nisbətən çохdur. Ən аztəmi nаtlı əhаlinin 10%-nin pаyınа ölkə üzrə bütün хərclərin 2%-i düşür. Ən vаrlı əşа linin 10%-nin pаyınа isə bütün хərclərin 25,4%-i düşür. Bаşqа sözlə, vаrlı аvstrа liyаlılаr kаsıb həmvətənlərindən təхmi nən 12 dəfə yахşı yаşаyırlаr.

Siyasi quruluş[redaktə]

Avstraliya iki palatalı federal parlametə malikdir.Parlament Senata(yuxarı palata-76 senatdan ibarətdir) və Nümayəndələr palatasına(aşağı palata- 150 deputatdan ibarətdir) bölünür.

Aşağı palatanın deputatları bir mandatlı dairələrdən seçilirlər.Deputatlar 3 il müddətinə mojaritar sistemə əsasən səslərin üstünlüyü ilə seçilirlər.Hər bir ştat ən azı 5 deputatla təmsil olunmalıdır. Senatda isə hər bir ştat 12 senatorla təmsil olunur,hər bir ərazi isə 2 senatorla.Senata seçkilər partiya siyahısıyla keçirilir.Senatorlar 6 il müddətinə seçilirlər.Hər 3 ildən bir senatorların təxminən yarısı yenidən seçilirlər.Hökumət aşağı palatanın deputatlarından təşkil olunur-qeyd etmək lazımdır ki,yerlərin əksəriyyətinə sahib olan partiyanın lideri avtomatik olaraq baş nazir olur.

Nümayəndələr palatasının tərkibi.2011-ci ilin iyununda.
Senatın tərkibi.2011-ci ilin iyulunda.
Partiya Palata Senat
Leybarist partiyası 72 31
Liberal partiyası 44 24
Kvinslənd liberal-millətçi partiyası 21 6
Milli partiya 6 3
Aqrar liberal partiyası 1 1
Müstəqil deputat 4 1
Yaşıllar 1 9
Qərbi Avstraliyanın millətçi partiyası 1
Demokratik leybarist partiyası 1
Ümumilikdə yerlərin sayı 150 76

Siyasət[redaktə]

Son onilliklər Avstraliyanın beynəlxalql əlaqələri ANZUS birliyi vasitəsilə ABŞYeni Zelandiya ilə,cənub-şərqi asiyayla ASEAN birliyi vasitəsilə,Sakit okean adalarının forumu vasitəsilə Okeaniya ilə həyata keçirilir. 1996-2007-ci illər arası hakimiyyətdə olan Hovard Conun hökuməti öz siyasətini ənənəvi tərəfdaşları olan ABŞBöyük Britaniya ilə sıx əlaqələrin qurulmasına yönəltmişdir.Hökumət regional dövlətlərlə dostluq əlaqələrinin qurulmasında maraqlı idi.Məsələn,Çin,Yaponiya,İndoneziya və digərlərylə.Buna baxmayaraq burada Şərqi Timor problemi kimi bir çox problemlər ortaya çıxır.Avstraliya öz qonşularının daxili problemlərində öz fəaliyyətini artırır-Papua-Yeni-Qvineya, Solomon adaları, FiciNauruda olduğu kimi.

Coğrafiyası[redaktə]

Vollaman şəlaləsi.Kvinslənd.Avstraliya.

Avstraliya ittifaqı-Cənub yarımkürəsində yerləşən və sahəsi 7 692 024 км² olan dövlətdir[5]. Ərazisinə görə Rusiya, Kanada, Çin, ABŞBraziliyadan sonra 6-cı ən böyük ölkədir. Avstraliya, dünyanın ən kiçik qitəsidir.Yer planetinin quru hissəsinin 5%-ını tutur[6].Onun tərkibinə-Avstraliya materiki(Tasmaniya adası daxil olmaqla)sahəsi 7 659 861 км²(digər sahilyani adaların sahəsi 32 163 км²-dir),Kokos adaları(Kilinq) 14 км²lik sahəsiylə[7],Milad adası-135 км²lik sahəsiylə[8],Aşmor və Kartye adaları-2 км²lik sahəsiylə[9],Xerd və Makdonald adaları-370 км²lik sahəsiylə[10],Norfolk adası-35 км²lik sahəsiylə[11],Korall dənizinin adaları-3 км²lik sahəsiylə[12] və Avstraliyanın Antarktidadakı əraziləri-6,1 milyon км²lik ərazisiylə[13] daxildir.Avstraliyanın şimal və şərq sahillərini Sakit okeanın dənizləri yuyur:Arafur,Korall,Tasman,Timor dənizləri;qərb və cənub sahillərini isə Hind okeanı.Avstraliyanın yaxınlığında iri adalar olan Yeni Qvineya və Tasmaniya adaları yerləşir.Avstraliyanın şimal-şərq sahili boyu 2000 kilometr uzunluğunda dünyanın ən böyük korall rifi olan-Böyük sədd rifi uzanır.Avstraliya nəhəng bir dövlətdir hansı ki,qərbdən şərqə 4000 kilometr,şimaldan cənuba isə təxminən 3860 kilometr uzanır.Materikin kənar nöqtələri: şimalda-York burnu(10° c. e.),cənubda-Sot-İst-Keyp burnu(39° c. e.),qərbdə-Stip-Poynt burnu(114° ş. u.),şərqdə isə Bayron burnu(154° ş. u.).Avstraliyanın sahil xəttinin uzunluğu 59 736 km təşkil edir.Hemcinin SIdney...

Təbiəti[redaktə]

Koala

Avstraliya ərazisinin əksər hissəsinin yarımsəhra və səhralardan ibarət olmasına baxmayaraq burada alp yaylalarından tropik cəngəlliklərə kimi müxtəlif landşaft növlərinə rast gəlinir.Qitənin qədim yaşı,hava şəraitinin müxtəlifliyi,uzun müddətli coğrafi izolyasiya səbəbi ilə Avstraliyanın təbiəti öz müxtəlifliyi ilə seçilir.Təxminən 12 min biocanlı növündən 9 mini endemikdir[14].Güllü bitkilərdən 85 %-i,məməlilərdən 84 %-i,quşlardan 45 %-i,sahilyani balıqlardan isə 89 %-i endemik növ sayılır[15]. Avstraliyada olan ən çoxsaylı heyvan növləri:kisəlilər(kenquru,koala,vombatlar),yexidnalar,ördəkburunlar və digərləridir.Quşlardan isə əsasən kakadu,emu və kukabarralara rast gəlinir.Avstraliyada həmçinin dünyada ən çox zəhərli ilanlar olduğu yer sayılır[16].Avstraliyada çoxlu sayda olan dinqo vəhşi itləri isə avstroneziyalılar tərəfindən b.e. 3.000 il əvvəl materikə gətirilmişdir[17].Bir çox bitki və heyvan növləri aborigenlərin və avropalıların ərazidə məskunlaşmasından sonra məhv olunmuşdular.

Relyefi[redaktə]

Avstraliyanın topoqrafik xəritəsi

Qondvana materikinin bir hissəsi olan Avstraliya platforması digər materiklərdən çox uzaqda yerləşib. Avstraliyanın şərqində çox qədim, alçaq Böyük Suayrıcı dağ silsiləsi yerləşir. Bu dağların cənub hissəsi nisbətən hündürdür. Avstraliyanın ən hündür zirvəsi Kostyuşko (2228 m) burada yerləşir. Qərbə getdikcə bu dağlar alçalaraq çökmə süxurlarla örtülü Mərkəzi düzənliyə keçir. Bu düzənliyin Eyr gölü rayonu okean səviyyəsindən -16 m aşağıdadır[18][19]. Bu ərazi Avstraliyanın ən alçaq nöqtəsi hesab edilir. Avstraliyanın qərbində hündürlüyü 300-500 m olan yayla yerləşir.Bu yaylanın ayrı-ayrı sahələrində 1000 m-dən hündür dağlar vardır. Avstraliya yeganə materikdir ki, burada dağ buzlaqları və fəaliyyətdə olan vulkanlar yoxdur. Avstraliyada hündür dağların olmaması və buradakı dağların qar xəttindən aşağıda yerləşməsi nəticədə burada buzlaqlar yaranmır. Vulkanların olmamasına səbəb Avstraliyanın qədim platforma üzərində olmasıdır. Faydalı qazıntıları: Avstraliyanın kristallik süxurlardan ibarət olması nəticədə bura filiz faydalı qazıntıları ilə zəngindir. Çökmə süxurlarda neft, qaz, kömür və s. yerləşib.

İqlimi[redaktə]

Avstraliyanın iqlim xəritəsi

Dünyanın ən quraq materikidir. Çünki cənub tropiki bu materiki tən ortadan kəsib keçir, deməli materikin çox hissəsində tropik hava kütləsi və yüksək atmosfer təzyiqi qurşağı üstündür. Burada enən hava axınları, passatlar (xüsusi ilə şərq sahilinə təsir edir) və yağıntısız, aydın, buludsuz hava hakimdir. Avstraliyanın qərb hissəsinə müxtəlif hava kütlələri maneəsiz daxil olduğu halda Böyük Suayrıcı silsiləsi şərqdən gələn rütubətli okean hava axınlarının qarşısını kəsib, materikin daxilinə buraxmır. Nəticədə Avstraliyanın şərq sahillərinə yağıntı çox, mərkəzi və qərb hissələrinə isə az düşür. Avstraliyada aşağıdakı iqlim quraqları var: 1. Subekvatorial qurşaq Avstraliyanın şimalını əhatə edir. Burada yayda (dekabr-fevral) ekvatorial (isti, rütubətli); qışda (Iyun-avqust) tropik (isti, quru) hava kütlələri hakimdir. 2. Tropik qurşaq – materikin mərkəz hissələrini əhatə edir. Burada qurunun geniş sahə tutması kontinental havanın formalaşmasına səbəb olur. 2 tipi var; a) rütubətli tropik iqlim-materikin şərqini əhatə edir. Bura il boyu Sakit okeandan tropik hava bol yağıntı gətirir. b) quru səhra tropik iqlim-materikin daxili və qərb hissəsi üçün səçiyyəvidir. 3. Subtropik qurşaq-materikin cənubunu əhatə edərək 3 iqlim tipi yaradır. Cənub-qərbdə- Aralıq dənizi iqlim tipi, daxili hissədə kontinental, Cənub-şərqdə-ilboyu bərabər rütubətli subtropik iqlim tipi yaranır. 5. Mülayim iqlim – Tasmaniya adasını əhatə edir. Yay quru, sərin; qış mülayim, rütubətlidir.

Təbii resursları[redaktə]

Biq-Pit qızıl yatağı

Ölkənin əsas təbii sərvətləri-mineral sərvətlərdir.Avstraliyanın təbii resurs potensialı ilə təminatı orta dünya göstəricisindən 20 dəfə yüksəkdir.Ölkə boksit ehtiyatlarının həcminə görə dünyada birinci yerdədir(dünya ehtiyatlarının 1/3-i və hasilatın 40 %-i),sirkoniy,uran ehtiyatlarının həcminə görə 1-ci yer(dünya ehtiyatlarının 1/3-i) və onun hasilatına görə 3-cü yerdədir(8.022 ton.2009-cu ildə.).Kömür ehtiyatlarına görə isə altıncı yerdədir.Həmçinin çoxlu sayda qızıl,almaz və marqans ehtiyatlarına malikdir.Ölkənin cənubunda və şimal-şərq,şimal-qərb sahillərinin şelf ərazisində az sayda neft və təbii qaz ehtiyatları yerləşir. İri hıcmdə polimetal ehtiyatları(sink,qurğuşun,mis) Yeni Cənubi Uels ştatının qərbindəki səhralıq ərazidə olan Broken-Hill yatağında cəmləşib. Uran ehtiyatları materikin müxtıəlif ərazilərində:şimalda(Arnemlend yarımadası)-Saut və İst-Alligeytor çaylarının yaxınlığında,Cənubi Avstraliya ştatında-from gölünün yaxınlığında,Kvinslənd ştatında-Meri-Katlin və ölkənin qərbində-Yillirri yatağı.



Təhsil[redaktə]

İqlxokda ilk dərəcəli məktəb.Viktoriya ştatı

Avstraliyada təhsil ili Şimal yarımkürədən fərqli olaraq Fevralda başlayır. Fevral ayında başlayıb Dekabr ayına kimi davam edən təhsil ilində bir çox kurs üçün son müraciət tarixləri Oktyabr ayındadır. Bəzi universitet və peşə məktəbləri bundan başqa semestrarasında da tələbə qəbul edirlər. Avstraliyada təhsil sistemi beş hissədən ibarətdir:

  1. İlk və orta dərəcəli məktəblər
  2. Yüksək təhsilə hazırlıq
  3. ELICOS təşkilatları: Xarici tələbələr üçün İngiliscə dil təhsili verir. Bundan başqa xüsusi İngiliscə dil məktəbləri və bir çox universitetin öz İngiliscə dil qurumları vardır.
  4. TAFE: Dövlətin Texniki və Yüksək Təhsil qurumlarıdır, və özəl sektorun əməkdaşlığı ilə staj sistemli peşə təhsili verir.
  5. Universitetlər.

Avstraliyada ali təhsil[redaktə]

Əsas məqalə: Avstraliyada ali təhsil

Avstraliyada 40 universitet və 350 kollec vardır. Orada avstraliyalılardan başqa 300 min də xarici tələbə təhsil alır. Avstraliya diplomları bütün dünyada tanınırlar.

Ölkə ali təhsil sistemi Britaniya təhsil sistemi üzərində qurulub və ona yüksək təhsil keyfiyyəti, tələbələrin müstəqilliyi və elmi tədqiqatlara yönəlilik xarakterikdir. Avstraliyada elmi tədqiqatlara hər il böyük məbləğdə dövlət vəsaiti ayrılır. Bir çox Avstraliya alimi Nobel mükafatına layiq görülmüşlər.

Ölkədən kənarda fəaliyyət göstərən ali məktəblər Dövlət təhsil, elm və tədris departamentinin nəzarəti altında fəaliyyət göstərir.

Şəhərləri[redaktə]

Avstraliyanən ən böyük şəhərləri

Sidney
Sidney
Melburn
Melburn
Brisben
Brisben
Nyukasl
Nyukasl

Adı Ştat Əhali Adı Ştat Əhali

Pert
Pert
Qold Cost
Qold Kost
Kanberra
Kanberra
Darwin
Darvin

1 Sidney Yeni Cənubi Uels 4.504.469   11 Hobart Tasmaniya 212.019
2 Melburn Viktoriya 3.995.537   12 Geelong Viktoriya 175.873
3 Brisben Kvinslend 2.004.262   13 Taunnsvill Kvinslend 168.402
4 Pert Qərbi Avstraliya 1.658.992   14 Kairns Kvinslend 147.118
5 Adelaida Cənubi Avstraliya 1.187.466   15 Tuuvuumba Kvinslend 128.600
6 Qold Koast-Tviid Kvinslend/Yeni Cənubi Uels 577.977   16 Darvin Şimal ərazisi 124.760
7 Nyukasl Yeni Cənubi Uels 540.796   17 Launçeston Tasmaniya 105.445
8 Kanberra Avstraliya Paytaxt Ərazisi 351.868   18 Alburİ-Vodonqa Yeni Cənubi Uels-Viktoriya 104.609
9 Volonqonq Yeni Cənubi Uels 288.984   19 Ballarat Viktoriya 94.088
10 Sanşayn Koast Kvinslend 245.309   20 Bendiqo Viktoriya 89.995
2009-cu il Avstraliya statistika komitəsi[20]

Əhali[redaktə]

Sidney

Avstraliya əhalisi 21 milyon nəfərdən artıqdır. Əhalinin təxminən 60% paytaxt şəhərləri olan Sidney, Melburn, Brisben, PertAdelaida ətrafında yaşayır.

İndiki Avstraliya əhalisinin əksəriyəti XIX və XX əsrlərdə əsasən İngiltərə, Şotlandiya və İrlandiyadan əraziyə gələn gəlmələrin törəmələridirlər. XVIII əsrin axırlarına gədər Avstraliyanın əsas əhalisi aborigenlər, Torres boğazı adalarında yaşayan yerli əhali və Tasmaniya aborigenləri idi. Bu üç etnik qrup arasında mədəni və hətta xarici fərqlər mövcuddur. Avstraliyanın məskunlaşdırılması 1788-ci ildə Avstraliyanın şərq sahilinə Böyük Britaniyadan olan ilk sürgün edilmiş insanların gəmisinin sahilə yan alması və ilk inglis yaşayış məntəqəsinin Port-Ceksonun(gələcəkdə Sidney) yaradılmasıyla başlanmışdır. İngiltərədən könüllü immiqrasiya isə yalnız 1820-ci illərdə qoyunçuluq təsərrüfatı sürətlə inkişaf etməyə başlayanda geniş vüsət aldı. Avstraliyada qızıl ehtiyatlarının kəşf olunmasından sonra İngiltərədən və digər ölkələrdən əraziyə çoxlu sayda immiqrant kütlələri axın etdi. 10 il ərzində(1851—61)-Avstraliya əhalisinin sayı təxminən 3 dəfə artdı və 1 milyon nəfəri keçdi. 1839-1900 illər arası Avstraliyada 18 min nəfərdən çox alman məskunlaşmışdır, artıq 1890-cı ildə almanlar ərazidə əhali sayına görə ikinci böyük etnik qrup hesab olunurdular. Onların arasında təzyiqdə olan lüteranlar, iqtisadi və siyasi mühacirlər-məsələn,hansılarki Almaniyanı 1848-ci il inqilabından sonra tərk etmişdirlər. 1900-cü ildə Avstraliya kaloniyaları federasiya adı altında birləşdilər.Avstraliya millətinin konsolidasiyası XX əsrin ilk onilliklərində sürətləndi haçanki,Avstraliyanın ümümmilli iqtisadiyyatı təmamilə möhkəmləndi.

İkinci dünya müharibəsindən sonraki dövrdə Avstraliya əhalisinin sayı 2 dəfə artdı.Buna immiqrasiya prossesinin stimullaşdırılması proqramının həyata keçirilməsi nəticəsində nail olundu. 2001-ci ildə Avstraliya əhalisinin 27,4%-i xaricdə doğulan insanlar təşkil edirdi. Onların arasında ən böyük etnik qruplar-britaniyalı, irlandlar, yeni zelandiyalı, italyanlar, yunanlar, niderlandlılar, almanlar, yuqoslaviyalılar, vyetnamlılar və çinlilər idi.

Nəqliyyat[redaktə]

Dəmiryol estakadası avtomagistral ilə kəsişir Sidney.

Avstraliya adambaşına düşən avtomobillərin sayına görə dünyada ikinci yerdədir. Hər adama düşən yolların uzunluğuna görə Avropa ölkələrindən 3-4 dəfə,Asiya ölkələrindən isə 7-9 dəfə çoxdur. Həmçinin adambaşına benzin istifadəsinə görə Avstraliya dünyada üçüncü yerdədir. Pert, AdelaidaBrisben dünyada avtomobillərdən ən çox asılı olan şəhərlər kimi qiymətləndirilirlər, SidneyMelburn da bu şəhərlərdən geridə qalmırlar. Həmçinin avtomobillə orta məsafənin qətt edilmə göstəricisinə görədə ABŞ və Kanadadan sonra 3-cü yerdə qərarlaşıb.

Avstraliyanın yol sistemi 3 kateqoriyaya bölünür:

  • Federal yollar
  • Ştat yolları
  • Yerli yollar

Yol şəbəkəsi kifayət qədər inkişaf etmişdir, yolların ümumi uzunluğu 913 000 km, onların arasında:

  • Süni örtüklü: 353 331 km (2863,2 km avtomagistrallar daxil olmaqla)
  • Təbii örtüklü: 559 669 km (1996-cı il)
  • Tikilməkdə olan avtomaqistrallar: 267,6 km

Avstraliyada yol tunellərinin əsas hissəsi 1990-cı illərdə tikilməyə başlanıldı.

İdman[redaktə]

çimərlik kriketi Pert şəhərində.

Avstraliyada komanda idman növləri və su idmanı növləri əhali arasında xüsusi məşhurdur.Hökumət bu sferanın inkişafına külli miqdarda vəsait xərcləyir,həmçinin ölkənin iqtisadi vəziyyəti və iqlimi bu sferanın kütləviləşməsinə səbəb olur.Avstraliya komandaları olimpiya oyunlarında,birliy çempionatlarında və digər beynəlxalq yarışmalarda çıxış edir. İdman ölkənin həyatında o qədər vacib rol oynayır ki, onu hətta "milli din" adlandırıllar.[21]Ən məşhur idman növləri-avstraliya futbolu,at qaçışları,motor idman növləri,reqbiliq,kriket,reqbi-yunion və futboldur.[22]2006—2007-ci illərdə keçirilmiş sorğunun nəticələrinə əsasən Avstraliyanın ən böyük şəhərlərində yetkin əhali üçün ən çox maraqlandıran idman növləri kriket,üzgüçülük,tennis,avstraliya futbolu,futbol və reqbilik müəyyən olunmuşdur.[23]Əhalinin özü isə daha çox aerobika,üzgüçülük,qolf,tennis,futbol və ya avstraliya futbolu ilə məşğul olurlar.[24]Qadınlar arasında isə netbol oyunu daha çox məşhurdur.Mili idman növü isə de-fakto kriket oldu.[25]

Maraqlı faktlar[redaktə]

  • Ölkənin ən böyük iki şəhəriSidneyMelburnun hansının paytaxt olmalı olduğu haqqında yekun qərara gələ bilmədikləri üçün dövlət tərəfindən paytaxt kimi Kanberra şəhəri tikildi.Paytaxt təxminən bu iki şəhərdən eyni məsafədə yerləşir,lakin Avstraliya konstitusiyasının 125-ci maddəsinə əsasən, «Yeni Cənubi Uels ştatının daxilində və Sidney şəhərindən ən azı 100 mil aralıda olmalıdır».Yerin adı isə ola bilsinki,aborigen sözləri olan «Nqambri» və ya «Kamberi» sözlərindən əmələ gəlib.
  • Yerli siyasi quruluş qayri-mərkəzləşmə ilə xarakterizə olunur.Misal olaraq, hər bir ştatda sürücülük vəsiqələri,onların alınma qaydaları və sürücülük qaydaları fərqlənir. Bir sıra ştatlar yerli bayramlara malikdir (bununla bərabər əmək qanunvericiliyində problemlərin yaranmaması üçün bütün ştatlarda il ərzində olan bayram günlərinin sayı bərabərdir);yay və qış vaxtlarına keçid proseduru da fərqləndirilir.
  • Bir çox malların üzərində «proudly Australian» / «proudly made in Australia» (qürurla Avstraliyada hazırlanmışdır) yazısı və loqotip yerləşdirilir:yaşıl üçbucağın daxilində sarı kenquru forması.Bu işarədən (loqotipdən) istifadə edilməsi hüququ xüsusi qrup tərəfindən verilir Australian Made, Australian Grown Campaign.
  • Kenquru əti qidada istifadə olunur.
  • Avstraliyanın milli simvollarından biri qidada istifadə olunan təbii cövhər olan vedjimayt (Vegemite) hesab olunur.Hazırda vedjimayt istehsal edən zavodlar amerikan şirkəti olan Kraft Foodsa məxsusdur.
  • Avstaraliya valyutası- (avstraliya dolları, AUD) dünyada ilk plastik (qeyri-kağız) pul hesab olunur.
  • Böyük Britaniyadan ənənəvi immiqrasiya indiyə kimi mövcuddur. (bununla bərabər immiqrantların sayına görə birinci yerdə Hindistan və Çin durur). Britaniyalı immiqrantları avstraliyada qeyri-rəsmi olaraq «pomlar» adlandırırlar(ing. pom).Belə bir rəvayət mövcuddur ki,bura sürgün olunan ingilis əsirləri üzərində «pohm»— «Ali həzrətin əsirləri»  yazısı olan xüsusi uniforma geyinməli idilər(ing. prisoner of His Majesty). Lakin bu rəvayət hüç nə ilə təsdiqlənməyib və pom sözünün əmələ gəlməsinin bir mənalı izahı tapılmayıb.
  • Ekoloji təhlükəsizliyə əsaslanaraq Avstraliya ərazisinə bir çox malların,bitkilərin,taxta məmulatlarının,xəz,dəri və.s malların gətirilməsi qadağandır. Bundan əlavə Avstraliyanın materik ərazisindən Tasmaniya adasına gəlmiş insanlar da xüsusi ekoloji nəzarətdən keçirlər.

İstinadlar[redaktə]

  1. McIntyre, K. G. (1977) The Secret Discovery of Australia, Portuguese ventures 200 years before Cook, Souvenir Press, Menindie ISBN 028562303 6
  2. Robert J. King, "The Jagiellonian Globe, a Key to the Puzzle of Jave la Grande", The Globe: Journal of the Australian Map Circle, no.62, 2009, pp.1-50.
  3. J.P.Sigmond and L.H.Zuiderbaan(1979)Dutch Discoveries of Australia.Rigby Ltd, Australia. p.19-30 ISBN 0-7270-0800-5
  4. NLA.gov.au. NLA.gov.au.
  5. Area of Australia – States and Territories.
  6. Australia's Size Compared. Geoscience Australia.
  7. Cocos (Keeling Islands). Geoscience Australia.
  8. Christmas Island. Geoscience Australia.
  9. Ashmore and Cartier Islands. Geoscience Australia.
  10. Heard and McDonald Islands. Geoscience Australia.
  11. Norfolk Island. Geoscience Australia.
  12. Coral Sea Islands. Geoscience Australia.
  13. Australian Antarctic Territory. Geoscience Australia.
  14. Эндемики Австралии
  15. About Biodiversity.
  16. No more the land of snake charmers.... The Times of India.
  17. Savolainen, P. et al. 2004. A detailed picture of the origin of the Australian dingo, obtained from the study of mitochondrial DNA. Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America. 101:12387-12390 PMID
  18. Australian Facts. Australia.
  19. Highest and Lowest Points. Worldatlas.
  20. {{|url= http://www.abs.gov.au/AUSSTATS/abs@.nsf/DetailsPage/3218.02008-09?OpenDocument%7Ctítulo= Australia - Australian Bureau of Statistics|fechaacceso= 8 de marzo de 2011|año= 2011|idioma= inglés}}
  21. About Australia: Sporting Excellence.
  22. 4174.0 – Sports Attendance, Australia, 2005-06.
  23. Sweeney Sports, "1. Cricket captures ‘most interest’ cap 2. Swimming slips to second place 3. Tennis rebounds 4. AFL continues to fend soccer".
  24. 4177.0 – Participation in Sports and Physical Recreation, Australia, 2005-06.
  25. ANZ Stadium Home Teams.