Kanada

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Keçid et: naviqasiya, axtar


Canada
Flag of Kanada Şəkil:Coat of arms of Canada.svg
Şüar: Latın dilində: A Mari Usque Ad Mare
Azərbaycanca: "Dənizdən dənizə"
Himn: "O Canada"
Monarx himni: "God Save the Queen"
Location of Kanada
Paytaxt Ottava
45°24′N 75°40′W / 45.4, -75.667
Ən böyük şəhər Toronto
Rəsmi dillər İngilis dili, Fransız dili
Tanınmış regional dillər İnuktitut, İnuinnaqtun, Kri dili
Etnik qruplar  28% Britaniyalı, 23% Fransız, 3.5% Aborigen insanlar, 47% digərləri
Etnikon Kanadalı
Hökumət Parlament demokratiyası və Konstitusiyalı monarxiya
 -  Monarx Kraliça II Yelizaveta
 -  General-qubernator Mikael Jan
 -  Baş nazir Stiven Harper
Qurulma
 -  Britaniya Şimali Amerika Aktı 1 iyul 1867 
 -  Vestminsterin nizamnaməsi 11 dekabr 1931-ci il 
 -  Kanada Aktı 17 aprel 1982-ci il 
Ərazi
 -  Cəmi 9.984.670 km² (2-ci)
 -  Su (%) 8.92 (891,163 km²/344,080 mi²)
Əhali
 -  2009 təqribi sayı 33,324,000 (36-cı)
 -  2006 siyahıyaalmaya görə sayı 31,612,897 
 -  Sıxlıq 3.2/km² (219-cu)
ÜDM (AQP) 2007 estimate
 -  Cəmi $1.274 trilion (13-cü)
 -  Adam başına $38,200 (21-ci)
ÜDM (nominal) 2007 estimate
 -  Cəmi $1.432 trilion (9-cu)
 -  Adam başına $42,738 (14-cü)
Cini  32.1 (2005) 
İpİİ (2007) ▲ 0.961 (yüksək) (4-cü)
Pul vahidi Kanada dolları ($) (CAD)
Saat qurşağı (KÜV−3.5 to −8)
 -  Yay vaxtı  (KÜV−2.5 to −7)
İnternet domeni .ca
Telefon kodu +1
Canada portal


Kanada - Şimali Amerikada dövlət. Cənubda Amerika Birləşmiş Ştatları ilə həmsərhəddir.

Mündəricat

[redaktə / تحریر] Ərazisi və dövlət quruluşu

Kanada ərazisinin ölçüsünə görə Rusiyadan sonra dünyada 2-ci yeri tutur. Ölkənin ərazisi bir çox təbii zonalarla (Arktika səhralarından tutmuş çöllərə qədər) təmsil olunur. Relyefində düzənliklər üstünlük təşkil edir. Qərbində uzanan Kordilyer dağ sistemi insanların təsərrüfat fəaliyyətini çətinləşdirir. Lakin Kanadanın ABŞ-la sərhəd olması və 3 okeanın sularının onu əhatə etməsi ölkənin sürətlə inkişaf etməsinə səbəb olmuşdur.

[redaktə / تحریر] Əhalisi

Kanadanın ərazisi min illərlə müasir hindi və eskimosların soyları tərəfindən, 4 əsr öncə isə avropalılar tərəfindən məskunlaşmışdır. Müxtəlif ölkələrdən immiqrasiya prosesinin uzun müddət davam etməsi ölkə əhalisinin etnik tərkibinə daima təsir göstərmişdir.

İndi ölkədə əhalinin böyük hissəsini ingilis mənşəli kanadalılar (13 milyon nəfər) və Kvebek vilayətində məskunlaşan fransız mənşəli kanadalılar (9 milyon nəfər) təşkil edir. Digər etnik qruplar (almanlar, italyanlar, ukraynalılar, ruslar və b.) əhalinin 33 %-ni,yerli əhali isə 1.3 %-ni təşkil edir.

Əhali ölkə ərazisi üzrə qeyri-bərabər, başlıca olaraq ABŞ-la sərhəd boyunca daha sıx yerləşmişdir. Əhalinin 77 %-i şəhərlərdə yaşayır. İldə 30 min nəfərin Kanadaya immiqrasiya etməsi əhalinin artımına müsbət təsir göstərir. İri milyonçu şəhərləri Monreal,Toronto və Vankuverdir. Şimalda iri torpaq sahələri isə demək olar ki, mənimsənilməyib. Kanadanın həyatında bir çox şey güclü cənub qonşusu ABŞ-la münasibətlərlə müəyyənləşir. Dünyada bir–biri ilə ikitərəfli ticarət həcminə görə ABŞ və Kanada ilə rəqabətə girə biləcək başqa cüt ölkə yoxdur.

Kanadanın ABŞ və Meksika ilə birgə imzaladığı Şimali Amerika sazişi ölkədə ticarətin birdən –birə yüksəlişinə səbəb oldu. Amma bir çox problemlər həll olunmamış qaldı. Əsas narazılıq isə ABŞ-ın Kanada ixracatına mənfi təsir edən fəaliyyətidir – məsələn, Kanada meşəsinə olan tarif və Amerika fermerlərinə artan maddi yardım. Kanada ilə ABŞ arasında digər mübahisəyə səbəb isə ətraf mühitin çirklənməsidir. Sərhəd boyunca uzanan Amerika zavodları və Alyaskadakı neft sənayesi çirklənməyə əsas səbəb göstərilir. Xarici siyasət sferasında Kanada cənub qonşusundan fərqli kursdadır. Məsələn, Kanada ABŞ-ın elan etdiyi terrorla müharibə üçün öz qoşunlarından istifadə etmək qərarını verdi, amma onları İraqa göndərmədi. Kanada Amerikanın Kubaya qoyduğu ticarət embarqosunu da dəstəkləmir. 2001-ci il 11 sentyabr hadisəsindən sonra əsas aktual problem terrorçuların 9 min km uzunluqda olan Amerika-Kanada sərhəddindən keçə bilməsinin qarşısını almaq olub. Bu, hər iki dövləti daha aktiv informasiya mübadiləsi aparmağa şövq etdi. İmmiqrasiya Kanadaya dünyanın ən zəngin ölkələrindən biri olmağa kömək etdi. Millətlərarası konfliktlər bu ölkədə çox nadir hallarda olur. Son zamanlar ölkəyə Asiyadan çoxlu mühacirlər gəlir. Kanadanın aborigenləri (yerli əhalisi) – hindi tayfaları əhalinin iki faizindən azını təşkil edir.

Yerli idarə orqanları ilə hindi xalqı arasında torpaqların və təbii resursların istifadəsi ilə bağlı səlahiyyətlərin müəyyənləşdirilməsi problemi artıq uzun illərdir ki, ictimaiyyətin diqqət mərkəzində qalmaqda davam edir. Daxili siyasətin əsas problemi isə Kvebek əyalətinin frankdilli əhalisinin uzun illərdən bəri davam edən separatçı mövqeyidir. 1955-ci ildə bu problemlə bağlı keçirilən sonuncu referendumda Kvebekin tatmamilə müstəqil olmasını istəyənlər səslərin yarısından bir az toplayaraq məğlub oldular. Amma həmin vaxtdan ictimai fikrin sorğusu müstəqillik tərəfdarlarının azaldığını qeyd edir. 2003-cü ildə yerli seçki Kvebekin müstəqilliyinə çalışanların məğlubiyyəti ilə nəticələndi. Kvebekin orijinallığı mövzusu 2006-cı ilin sonunda daha da inkişaf etdi. Belə ki, parlament kvebeklilərin Kanadının tərkibində ayrı bir millət olduğunu müəyyənləşdirdi. Bu qərar, əsasən, simvolik xarakter daşıyır və ölkənin konstitusiyası və digər qanunlarında qeyd olunmayıb. Kanada son zamanlar Arktika ilə qeyri-dəqiq sərhədlə ayrılmış ərzilərdə hakimiyyət hüququ barədə daha aktiv bəyanatlar verir. Bununla yanaşı, ABŞ və Danimarka da bəzi rayonlara öz hüquqları olduqlarını irəli sürüblər. Geniş, lakin hələ tədqiq edilməmiş neft və qaz ehtiyatlarının kimə məxsus olacağı bu mübahisələrin nəticəsindən asılıdır.

[redaktə / تحریر] Ümumi məlumat

  • Rəsmi adı: Kanada
  • Əhalisi: 32 milyon (BMT-nin məlumatı, 2005)
  • Paytaxt: Ottava
  • Ərazisi: 9,9 milyon kv/km
  • Əsas dil: ingilis, fransız (hər iki dil dövlət dilidir və bərabər statusa malikdirlər)
  • Əsas din: Xristianlıq
  • Orta yaş həddi (kişi,qadın): 77/82yaş (BMT)
  • Pul vahidi: 1 Kanada dolları = 100 sent
  • Əsas ixracat: maşın avadanlıqları, avtotexnika, metal və plastmas, ağac emalı məhsulları, kənd təsərrüfatı məhsulları və balıq
  • Adambaşına düşən illik gəlir: 32 600 dollar (Dünya Bankı, 2006)
  • İnternetdə domen: ca
  • Beynəlxalq telefon kodu: +1
  • Dövlət başçısı: kraliça ikinci Yelizaveta, ölkədə general-qubernator Maykl Janla təmsil olunur
  • Baş nazir: Stiven Harper
  • Xarici işlər naziri: Piter MakKey
  • Maliyyə naziri: Ceyms Flexerti
  • Müdafiə naziri: Qordon O`Konnor

[redaktə / تحریر] KİV sistemi

Kanadanın ictimai televiziya və radiosu uzun ənənəyə malikdir. Kanadanın CBC yayım korporasiyası 1930-cu illərdə Amerika radiosunun artan təsirinə cavab olaraq yaradılıb. CBC-yə, əsasən, ingilis və fransız dillərində söhbət janrında və mədəni verilişlər verən dörd radiostansiya daxildir. Bundan əlavə, korporasiya iki ümummilli telekanala, “Radio Canada İnternational” ümumdünya xidmətinə də malikdir. Həmçinin ölkənin şimalında yaşayan hindi tayfaları üçün də tele və radio proqramlar yayımlayır. Kanadada 2000-ə yaxın radiostansiya qeydiyyatdan keçib, onların arasında çoxu kommersiya xarakterlidir. Ölkədə kabel televiziyaları, həmçinin, ixtisaslaşmış və ödənişli kanallar böyük populyarlıq qazanıblar. Kanadanın KİV-i həyatı istənilən istiqamətdə işıqlandırmaqda müstəqildirlər. Amma bununla yanaşı, radio və televiziyada norma sistemi mövcuddur, belə ki, televiziya və radioların verdiyi materialların, təqribən, 30-35 faizi Kanada istehsalı olmalıdır.

Mətbuat

  • The Globe and Mail – ingilis dilində gündəlik ümummilli qəzet, Torontoda nəşr olunur
  • La Presse – fransız dilində gündəlik qəzet, Monrealda nəşr olunur
  • The Toronto Sun – gündəlik qəzet
  • National Post – gündəlik qəzet
  • Le Journal de Monreal – fransız dilində gündəlik qəzet
  • Vancouver Sun – gündəlik qəzet
  • The Gazette - Monreal- ingilis dilində gündəlik qəzet, Monrealda nəşr olunur
  • The Toronto Star – gündəlik qəzet
  • Maclean's – ictimai-siyasi qəzet

Televiziya

  • CBC – ingilis dilində ictimai televiziya, bura ümummilli kanal və “CBC Newsworld” informasiya kanalı da daxildir
  • Societe Radio-Canada – fransız dilində ictimai televiziya şəbəkəsi, bura ümummilli kanal və “RDİ” informasiya kanalı da daxildir
  • CTV – iri kommersiya xarakterli televiziya şəbəkəsi
  • TVA - kommersiya xarakterli televiziya şəbəkəsi, fransız dilində yayımlanır
  • CPAC - parlament və siyasi telekanal
  • CRTC- Kanadanın radio, televiziya və telekommunikasiya üzrə komissiyası, nəzarətedici orqan

Radio

  • CBC - ingilis dilində ictimai radio, bura Radio 1 və Radio 2 də ( mədəni verilişlər) daxildir
  • Société Radio-Canada - fransız dilində ictimai radio, bura “Première Chaine” və “Espace Musique” kanalları da aiddir
  • Radio Canada İnternational - CBC korporasiyasının xarici ölkələrə radio yayımı
  • CRTC- Kanadanın radio, televiziya və telekommunikasiya üzrə komissiyası, nəzarətedici orqan

İnformasiya agentlikləri

  • CP -Canadian Press

[redaktə / تحریر] Mənbə


Flag of Canada.svg Kanada İnzibati Vahidləri
Əyalətlər

Alberta | Britaniya Kolumbiyası | Kvebek | Manitoba | Nyu-Brunsvik | Nyufoundlend və Labrador | Ontario | Saskaçevan | Şahzadə Eduard Adası
Yeni Şotlandiya
Ərazilər

Nunavut | Şimal-Qərb Əraziləri | Yukon








Retrieved from "http://az.wikipedia.org/wiki/Kanada"
Başqa dillərdə