Şotlandlar

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Şotlandlar
Alexander Graham Bell.jpgJoseph Black b1728.jpgAndrew Carnegie, three-quarter length portrait, seated, facing slightly left, 1913-crop.jpgJamesGeorgeFrazer.jpgRobertthebruce.jpgMacbeth of Scotland.jpgSeanConneryJune08.jpgHistory-kenneth.jpgAlex Ferguson.jpgAlexander Fleming 3.jpgDeborah Kerr in colour Allan Warren.jpgBilly Connolly Festival Cine Sidney.jpgAdamSmith.jpgWilliam wallace.jpgWilliam Ramsay working.jpgWatt James von Breda.jpg
Ümumi sayı
təqribən 28–40 milyon (bütün dünyada)[1]
Yaşadığı ərazilər
Flag of Scotland.svg Şotlandiya 4,446,000 (2011)[2]
Flag of the United States.svg ABŞ 6,006,955 (Şotland)
5,393,554 (Şotland-İrland)
Flag of Australia.svg Avstraliya 1,792,600[3]
Flag of England.svg İngiltərə 760,620
Ulster banner.svg Şimali İrlandiya 760,620
Flag of Argentina.svg Argentina 100,000
Flag of France.svg Fransa 45,000
Flag of Poland.svg Polşa 15,000
Flag of New Zealand.svg Yeni Zelandiya 12,792[4]
Flag of the Isle of Man.svg Men adası 2403[5]
Dili

İngilis dili, Şotland kelt dili, Şotland german dili

Dini

böyük çoxluq Presbiteriyanlıq, bundan başqa Katolik, Şotland Episkopal Kilsəsi, azlıq Aqnostik, Ateist

Qohum xalqlar

İngilislər, İrlandlar, Uelslilər

Şotlandlar (skots. Scots Fowk, kelt. Gáidheal ya da Albannaich, ing. Scots) — əksəriyyəti ŞotlandiyaABŞ-da yaşayan xalq.

Etimologiyası[redaktə | əsas redaktə]

Scotia sözü Qədim Romalılar tərəfindən I əsrdə mövcud olan qəbilə üçün işlədilirdi. Bundan başqa Qədim Romalılar Scotia sözünü İrlandiyada yaşayan Qel tayfası üçün də işlətmişdir.[6] Bede İrlandiyadan Pikt ölkəsinə qədər ərazidə olan xalqlardan Scottorum sözünü işlədərək bəhs etmişdir.[7] Qel olaraq tanınan tayfalar Dal Riyata Krallığına, yəni Şotlandiyanın qərbinə gəlmədir.

Bede şotlandlardan bəhs edərkən natio, yəni xalq sözünü işlətmişdir. Piktlərlə yanaşı digər xalqlardan isə gens, yəni irq şəklində bəhs etmişdir.

Anqlo-Saks Xronologiyası adlı sənəddə Scot sözü Qellər ölkəsinə eyham vurmaq üçün istifadə olunmuşdur. Scottorum sözü isə 1005-ci ildə İrlandiya kralı tərəfindən İmperator Scottorum şəklində yenidən istifadə olunmuşdur. Bu titul daha sonralar Şotland kralları tərəfindən mənimsənilmişdir. Basileus Scottorum şəklində Kral Edqarın böyük möhründə yazılmışdır.[8] I Aleksandr və VI Ceyms də daxil olmaqla xələflərinin çoxu Rex Scottorum titulundan möhürlərində istifadə etmişdilər.[9]

Çağdaş dövrdə ScotScottish sözləri əsasən Şotlandiya sakinləri üçün işlənir.

Ehtimal olunan qədim irland kombinasiyaları əsasən unudulmuşdur. Şimal-şərqi İrlandiyada Ulster Scots olaraq bilinən dil XVII-XVIII əsrlərdə Şotlandiyadan İrlandiyaya köçənlərlə bağlıdır.

Şotlandiyadakı etnik qruplar[redaktə | əsas redaktə]

Müasir Şotlandiyanın yerli xalqı beş etnik qrupdan meydana gəlmişdir. Bu qruplardan üçü Kelt dilləri qrupuna daxildir. Bunlara piktlər, qellər və bretonlar daxildir. Onlar VII əsrdən Şotlandiyada geniş yayılmağa başladılar. German dillərinə daxil olan anqlosakslar və norslar isə III əsrdən etibarən Şotlandiya sahillərində məskunlaşmışdılar. 700-1000-ci illər arasında Şotlandiyada əsasən Qel dili geniş yayılmışdı. Bu dövrdə onların ingilisfransızca danışan qonşuları bölgəyə Scotland, yəni Qellər diyarı adını vermişdilər. Bundan başqa bölgədə german dillərinə daxil olan ingiliscə və norsca da istifadə olunurdu. 1200-1500-cü illərdə Şotlandiyanın Qallouey və Haylend bölgələri arasında qalan aşağı hissələrində gettikcə ingiliscə hakim dil olmuş və 1500-cü illərdən etibarən Şotlandiya danışılan dillərə görə ikiyə bölünmüşdür. Qel dilində danışanlara Haylenders, Şotland dilində danışanlara isə Loulenders deyilirdi. Hal hazırda gəlmələr özləri ilə başqa dillər də gətirmişdir. Şotlandiyada ingilis dili geniş şəkildə istifadə olunduğundan hal hazırda Haylenders və Loulenders anlayışları əhəmiyyətini itirməyə başlamışdır.

Xarici keçidlər[redaktə | əsas redaktə]

İstinadlar[redaktə | əsas redaktə]

  1. The Scottish Diaspora
  2. Table 2: Ethnic Groups, Scotland, 2001 and 2011
  3. "ABS Ancestry". 2012.
  4. stats.govt.nz
  5. Isle of Man Census Report 2006
  6. Lehane, Brendan (26 January th, 2000). The Quest of Three Abbots: the golden age of Celtic Christianity. SteinerBooks. ss. 121.
  7. Scottorum nationem in Pictorum parte recipit
  8. Freer, Allan (1871). The North British Review. Edmonston & Douglas. ss. 119. and Robertson, Eben William (1862). Scotland Under Her Early Kings: a history of the kingdom to the close of the thirteenth century. Edmonston and Douglas. ss. 286.
  9. Greenway, D. E. (EDT); E. B. (Edmund Boleslaw) Fryde (1 June 1996). Handbook of British Chronology. Cambridge University Press. ss. 55. ISBN 9780521563505.