Şimali İrlandiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Şimali İrlandiya (İngiliscə: Northern Ireland, İrlandca: Tuaisceart Éireann) — Böyük Britaniya krallığına daxil ölkə. İrlandiya adasının şimal hissəsində yerləşir.

Haqqında[redaktə]

sahəsi: 244,827 min km2, (İrlandiya – 70 min km2) əhalisi: 62 mln nəfər (İrlandiya 4,2 mln nəfər) paytaxtı: London (7,6 mln nəfər) rəsmi dili: İngilis pul vahidi: funt sterling

Coğrafiyası[redaktə]

B.Britaniya Qərbi Avropada, Atlantik okeanla Şimal dənizi arasında eyni adlı adada yerləşir. Ölkənin qurudan yalnız İrlandiya ilə sərhəddi var. Relyefində düzənliklər üstünlük təşkil edir. Ən yüksək dağ zirvəsi: Ben Nevisdir (1343 m) Qranpian dağları. İqlimi: Mülayim dəniz iqlim tipidir. B.Britaniyanın rəsmi adı, Böyük Britaniya və Şimali İrlandiya birləşmiş krallığıdır. 4 tarixi ərazidən – İngiltərə, Şotlandiya, Uels, Şm. İrlandiyadan ibarətdir. Ənənəvi olaraq onu B.Britaniya (ən böyük adanın adı ilə) və İngiltərə (ən böyük tarixi ərazinin adı ilə) adlandırırdılar.

Dövlət qurluşu[redaktə]

B.Britaniya konstitusiyalı monarxiya dövlət quruluşuna malik olan unitar (İngiltərə, Şm.İrlandiya, Uels, Şotlandiya, Normandiya, Sandon) dövlətdir. Dövlətin formal başçısı kral, real başçısı isə baş nazirdir. Ali qanunverici orqan 2 palatalı parlamentdir. Dünyanın müxtəlif regionlarında, B.Britaniyanın müstəmləkələri (Bermud adaları, Cəbbəlütariq, Folklend adaları, Georgia, Cənubi Sendviç adaları) var.

Tarixi[redaktə]

XIX əsrin axırlarınadək İngiltərə dünya təsərrüfatına ağalıq etmişdi. O, kapitalizmin vətəni, sənaye çevrilişinin beşiyi, dünyanın sənaye emelatxanası olmuşdur. Olduqca iri müstəmləkələri böyük gəlir, əlverişli iqtisadi coğrafi mövqeyi ilə geniş əlaqələr yaratmağa imkan verirdi. Yüksək əhali sıxlığına və yüksək urbanizasiyaya malik parlamentli monarxiya dövlətidir.

Əhalisi[redaktə]

Əhalinin təbii artımı hər 1000 nəfərə 5 nəfərdir. Milli tərkibi – ingilislər 81,5 %, şotlandlar 9,9 %, İrlandiya 2,4 %, valyalılar, olsterlər 6,5 %. Ölkədə əhali sıxlığı 246 nəfərdir. Urbanizasiya səviyyəsi 91 %-ə yaxındır.

İqtisadiyyatı[redaktə]

Ən böyük şəhərləri London, Birminhem, Qlazqo, Şefild, Lids, Mançestr, Edinburq, Lester-Kingston, Kovenstridir. Ümumilli gəlir 3 trln dollar olmuşdur. Kənd təsərrüfatı 1 %, sənaye 27 %, xidmət 72 %. B.Britaniyanın yüksək inkişaf etmiş sənaye ölkəsidir. Ənənəvi sənaye sahələri, kömür çıxartma, toxuculuq, gəmiçilik, yeyinti və s. ilə yanaşı neft və qaz hasilatı, qara və əlvan metallurgiya, elektrotexnika, aviarokat, təyyarə, dəzgahqayırma, avtomobilqayırma, kimya sənayesi də mühüm yer tutur. Maşınqayırma xüsusilə çox sahəlidir. London, Birmenhem, Koventrid, Qlazqoda gəmiqayırma inkişaf etmişdir. Toxuculuğun əsas mərkəzləri Mançestr, Metallurgiyanın Şeffild, Kardifdir. Kənd təsərrüfatında üstündür. Rütubətli iqlim taxıl bitkilərinin yetişdirilməsinə imkan vermir. Otlaq və çəmənliklər üstünlük təşkil edir. Kənd təsərrüfatı əhalinin tələbatını ödəmir. K/t məhsullarının 80 %-ni əmtəəlik, intensif, südlük və ətlik heyvandarlığın payına düşür. Donuzçuluq, quşçuluq və balıqçılıq ixtisaslaşmış sahəsidir. Əkinçilikdə əsas yeri taxıl, arpa, yem bitkiləri, kartof, şəkər çuğunduru və s. bitkilər tutur. Ən mühüm sənaye mərkəzləri, London, Mançestr, Biermenhem, Liverpul, Qlazqo. Daxili rayonlarının inkişaf səviyyəsinə görə fərq azdır.

İstinadlar[redaktə]