Xorvatiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Bu məqalənin azərbaycan dili əlifbasının ərəb qrafikası ilə qarşılığı vardır. Bax: کروواسی

Xorvatiya Respublikası
Republika Hrvatska
Xorvatiya bayrağı Xorvatiya gerbi
Bayrağı Gerbi
Şüar: Lijepa naša domovino
Bizim gözəl vətənimiz
Himn:
Xorvatiya – xəritədə yeri
Paytaxt Zaqreb
Rəsmi dil xorvat dili
Etnik qruplar xorvatlar -90,4%, serblər -4,4%
Prezident İvo Yosipoviç [18.II.2011 ~]
Baş nazir Zoran Milanoviç [23.XII.2011 ~]
'
Ərazi
• Ümumi
• Su sahəsi (%-lə)

56.594 km² (127-ci yer)
1
Əhali
• Təxmini sayı (2014)
• Siyahıyaalma (31.III.2011)
Əhali sıxlığı

4 400 min nəfər (123-cü yer)
4 290 612 nəfər
77 nəfər/km²
ÜDM (AQP)
  • Cəmi (2013)
  • Adam başına

$78,9 milliard  (84-cü yer)
$17 800  (78-ci yer)
Pul vahidi kuna (HRK)
Saat qurşağı UTC+1 (UKV)
İnternet domeni .hr
Telefon kodu +385

Xorvatiya (xorv. Hrvatska) - Avropada dövlət. Rəsmi adı - Xorvatiya Respublikası (xorvatca Republika Hrvatska). Paytaxtı Zaqreb şəhəridir. Xorvatiya şimalda SloveniyaMacarıstan, şimal-şərqdə Serbiya, şərqdə Bosniya və Herseqovina, cənub-şərqdə Monteneqro ilə həmsərhəddir. Ölkənin cənubu Adriatik dənizinin sahilində yerləşir. 2007-ci ilin 17 oktyabrında qəbul olunmuş qərara əsasən Xorvatiya 2008-2009-cu illərdə BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü olacaq. Avropa İttifaqına üzvdür.

Tarix[redaktə]

Xorvatlar digər cənub slavyanları kimi Balkan yarımadasına VII əsrdə gəldilər və IX əsrdə xristianlığı qəbul etdilər. 1091-ci ildə Xorvat kralı II Stepanın ölümündən sonra Xorvatiya torpaqları Macarıstan kralı I Latslo tərəfindən işğal edildi. Bu tarixdən etibarən Macarıstanla olan birlik 800 il davam etdi. Bu birlik dövründə öz parlamenti olan Xorvatiyada idarəetməni batır titulu daşıyan kralın yerli nümayəndəsi həyata keçirirdi. Varna (1444) və ikinci Kosovo (1448) döyüşləri nəticəsində Osmanlı dövləti Xorvatiyanın cənub hissəsini hakimiyyəti altına aldı. Mohaç döyüşündə (1526) Macarıstan kralı Lajos məğlub oldu və Xorvat torpaqlarının böyük hissəsi Osmanlı hakimiyyəti altına keçdi. XVI əsrin sonlarına qədər Xorvatiya sancaq bəyləri tərəfindən idarə edildi. 1583-cü ildə əyalət statusu alaraq bəylərbəylərinin idarəsinə verildi.

Vyana döyüşündən sonra Osmanlı dövlətinin Avropada geriləməsindən faydalanan Avstriya Xorvatiya torpaqlarını işğal etdi (1697). Osmanlıların bölgəni tərk etmələrindən sonra Xorvat torpaqları xüsusilə Xorvat olmayan əsilzadələrə verildi. XVIII əsrin sonlarına doğru Avstriyanın mütləqiyyətçi idarəsi Macar və Xorvat əsilzadələrini bir-birinə yaxınlaşdırdı. Xorvat parlamenti 1790-cı ildə Macar parlamentinin xeyrinə bəzi səlahiyyətlərindən imtina etdi. I Napoleon 1805-ci ildə Xorvat və Sloven torpaqlarını İlliriya əyalətinə qatdı, lakin 1813-cü ildə bu torpaqları itirdi. 1822-ci ildə köhnə sərhədlərinə qovuşan Xorvatiya Macarıstan ilə əlaqələrini yenidən qurdu. Bölgə 1849-cu ildə Avstriya torpaqlarına qatıldı. Xorvatiya 1868-ci ildə muxtar statuslu Macar torpağı elan edilərək Xorvat-Sloven Krallığı adını aldı.

Xorvatiya xəritəsi

Birinci dünya müharibəsindən sonra, 29 oktyabr 1918-ci ildə Xorvat parlamenti Avstriya və Macarıstan ilə olan əlaqələrini qopararaq müstəqilliyini və Serb, Xorvat, Sloven Krallığına qoşulduğunu elan etdi. Bu krallıq daha sonra Yuqoslaviya adını aldı.

İkinci dünya müharibəsi əsnasında Yuqoslaviyanın Almaniya tərəfindən işğal edilməsindən bir müddət sonra, 10 aprel 1941-ci ildə Zaqrebdə müstəqil Xorvatiya dövlətinin qurulduğu elan edildi və İtaliyayla Almaniya tərəfindən dərhal tanındı. Bu dövlət Sloveniya, Bosniya və HerseqovinaDalmatiya əyalətinin bir hissəsini özündə birləşdirirdi. 1945-ci ildə Zaqreb partizanların əlinə keçdi. Müharibədən sonra Xorvatiya Yuqoslaviyaya birləşdi.

1980-ci illərin sonlarında kommunist ölkələrindəki demokratikləşmə hərəkatı Xorvatiyaya da təsir etdi. 1989-cu ildə Serbiya ilə Xorvatiya və Sloveniyanın əlaqələri pozuldu. Eyni il Xorvat Kommunist Partiyasının konqresində çoxpartiyalı sistemə keçmə qərarı alındı. 1990-cı ilin aprelindəki seçkiləri Xorvat Demokratik Birliyi qazandı. Xorvatiya 1991-ci ilin iyulunda müstəqilliyini elan etdi. Ardınca digər keçmiş Yuqoslaviya respublikaları da müstəqilliklərini elan etdilər. Yuqoslav ordusunun dəstəyini alan serblər Sloveniya və Xorvatiyaya qarşı hücuma keçdi. 1992-ci ildə Sloveniya, Xorvatiya və serblər arasında sülh təmin edildi.

Əhalisi[redaktə]

Əhalisi təxminən 4 808 000 olan Xorvatiyanın sahəsi 56 538 km²-dir. Əhali sıxlığı 85 nəfər/km²-dir. Ölkə əhalisinin 75%-ni xorvatlar, 12%-ni isə serblər təşkil edirlər. Xalqın təxminən 77%-i katolikdir. Əhalinin 51%-i şəhərlərdə yaşayır. Paytaxt Zaqrebdən sonra əsas şəhərləri Rijeka, Fiume, Zadar, Sibenik və Dubrovnikdir. Ən əhəmiyyətli ali təhsil müəssisəsi Zaqreb Universitetidir.

Ərazi[redaktə]

20 jupani (əyalət)

Şəhərləri[redaktə]

2006-cı ilə əsasən Xorvatiyada şəhər statusuna 127 yaşayış məntəqəsi sahibdir.

Siyasət[redaktə]

1.Xorvatiya Demokratik İttifaqı, lider: İ.Sanader.

2.Xorvatiya Sosial-Liberal Partiyası - XSLP(1989). lider: İ.Sehok.
3.Sosial-Demokrat Partiyası - Xorvatiya Demokratik İslahat Partiyası(1990), lider: İ.Raçan.
4.Xorvatiya Kəndli Partiyası - XKP(1990). lider: Z.Tomçiç

İqtisadiyyat[redaktə]

Xorvatiyanın iqtisadiyyatı əkinçilik və sənayeyə söykənir. İqtisadiyyatı İkinci dünya müharibəsinin əvvəlinə qədər əkinçilik və maldarlığa əsaslansa da, müharibədən sonra sənaye sürətlə inkişaf etdi. Ölkənin müxtəlif yerlərində çıxarılan neft emal olunur. Zaqreb əhəmiyyətli sənaye mərkəzidir. Varazdin və Karlovakda toxuma, Petrinija və Koprivnicada qida, Sisakda dəmir-polad, Kutinada kimya sənayeləri inkişaf etmişdir. Gəmi nəqliyyatı və turizm əhəmiyyətli gəlir qaynaqlarındandır. 1991-ci ildən başlayan vətəndaş müharibəsi turizmə böyük zərbə vurmuşdur.

Xarici keçidlər[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]