Xorvatiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Jump to: naviqasiya, axtar


Republika Hrvatska
Xorvatiya Respublikası
Flag of Xorvatiya Coat of arms of Xorvatiya
Himn: Lijepa naša domovino
Our beautiful homeland
Location of Xorvatiya
Paytaxt Zaqreb
45°48′N 16°0′E / <span class="geo-dec geo" title="Maps, aerial photos, and other data for Expression error: Unrecognised punctuation character "[" Expression error: Unrecognised punctuation character "["">Expression error: Unrecognised punctuation character "[", Expression error: Unrecognised punctuation character "["
Ən böyük şəhər capital
Rəsmi dillər Xorvat dili
Etnikon Xorvatiyalı
Hökumət Parlament respublikası
 -  Prezident Styepan Mesiç
 -  Baş nazir Yadranka Kosor
Establishment
 -  Əsası qoyuldu 7-ci əsrin ilk yarısı 
 -  Orta əsrlər hersoqluğu 4 mart 852-ci il 
 -  Roma papası tərəfindən tanındı 21 may 879-cu il 
 -  Krallıq oldu 925 
 -  Macarıstan ilə ittifaq 1102 
 -  Qabsburq İmperiyası qoşuldu 1 yanvar 1527-ci il 
 -  Avstriya-Macarıstandan müstəqillik 29 oktyabr 1918-ci il 
 -  Yuqoslaviyaya Qoşuludu (həmtəsisçi) 1 dekabr 1918-ci il 
 -  Müstəqillik elan edildi 25 iyun 1991-ci il 
Ərazi
 -  Cəmi 56.542 km² (126-cı)
 -  Su (%) 0.2
Əhali
 -  2008 təqribi sayı 4,453,500 (114-cü)
 -  2001 siyahıyaalmaya görə sayı 4,437,460 
 -  Sıxlıq 81/km² (115-ci)
ÜDM (AQP) 2008 estimate
 -  Cəmi $74.419 miliard 
 -  Adam başına $16,758 (51-ci)
Cini (2005) 29 
İpİİ (2005) ▲ 0.850 (high) (47-ci)
Pul vahidi Kuna (HRK)
Saat qurşağı (KÜV+1)
 -  Yay vaxtı CEST (KÜV+2)
İnternet domeni .hr
Telefon kodu +385
1 Also Italian in Istria and languages of other national minorities (Serbian, Hungarian, Czech, Slovak, etc.) in residential municipalities of the national minorities.

Xorvatiya (xorvatca Hrvatska) - Avropada dövlət. Rəsmi adı - Xorvatiya Respublikası (xorvatca Republika Hrvatska). Paytaxtı Zaqreb şəhəridir. Xorvatiya şimalda Sloveniya və Macarıstan, şimal-şərqdə Serbiya, şərqdə Bosniya və Hersoqovina, cənub-şərqdə Çernoqoriya ilə həmsərhəddir. Ölkənin cənubu Adriatik dənizinin sahilində yerləşir. 2007-ci ilin 17 oktyabrında qəbul olunmuş qərara əsasən Xorvatiya 2008-2009-cu illərdə BMT-nin Təhlükəsizlik Şurasının qeyri-daimi üzvü olacaq. Avropa İttifaqına üzvlüyə namizəddir.

Mündəricat

[redaktə / تحریر] Tarix

Xorvatlar digər cənub slavyanları kimi Balkan yarımadasına VII əsrdə gəldilər və IX əsrdə xristianlığı qəbul etdilər. 1091-ci ildə Xorvat kralı II Stepanın ölümündən sonra Xorvatiya torpaqları Macarıstan kralı I Latslo tərəfindən işğal edildi. Bu tarixdən etibarən Macarıstanla olan birlik 800 il davam etdi. Bu birlik dövründə öz parlamenti olan Xorvatiyada idarəetməni batır titulu daşıyan kralın yerli nümayəndəsi həyata keçirirdi. Varna (1444) və ikinci Kosovo (1448) döyüşləri nəticəsində Osmanlı dövləti Xorvatiyanın cənub hissəsini hakimiyyəti altına aldı. Mohaç döyüşündə (1526) Macarıstan kralı Lajos məğlub oldu və Xorvat torpaqlarının böyük hissəsi Osmanlı hakimiyyəti altına keçdi. XVI əsrin sonlarına qədər Xorvatiya sancaq bəyləri tərəfindən idarə edildi. 1583-cü ildə əyalət statusu alaraq bəylərbəylərinin idarəsinə verildi. Vyana döyüşündən sonra Osmanlı dövlətinin Avropada geriləməsindən faydalanan Avstriya Xorvatiya torpaqlarını işğal etdi (1697). Osmanlıların bölgəni tərk etmələrindən sonra Xorvat torpaqları xüsusilə Xorvat olmayan əsilzadələrə verildi. XVIII əsrin sonlarına doğru Avstriyanın mütləqiyyətçi idarəsi Macar və Xorvat əsilzadələrini bir-birinə yaxınlaşdırdı. Xorvat parlamenti 1790-cı ildə Macar parlamentinin xeyrinə bəzi səlahiyyətlərindən imtina etdi. I Napoleon 1805-ci ildə Xorvat və Sloven torpaqlarını İlliriya əyalətinə qatdı, lakin 1813-cü ildə bu torpaqları itirdi. 1822-ci ildə köhnə sərhədlərinə qovuşan Xorvatiya Macarıstan ilə əlaqələrini yenidən qurdu. Bölgə 1849-cu ildə Avstriya torpaqlarına qatıldı. Xorvatiya 1868-ci ildə muxtar statuslu Macar torpağı elan edilərək Xorvat-Sloven Krallığı adını aldı.

Xorvatiya xəritəsi

I Dünya müharibəsindən sonra, 29 oktyabr 1918-ci ildə Xorvat parlamenti Avstriya və Macarıstan ilə olan əlaqələrini qopararaq müstəqilliyini və Serb, Xorvat, Sloven Krallığına qoşulduğunu elan etdi. Bu krallıq daha sonra Yuqoslaviya adını aldı.

II Dünya müharibəsi əsnasında Yuqoslaviyanın Almaniya tərəfindən işğal edilməsindən bir müddət sonra, 10 aprel 1941-ci ildə Zaqrebdə müstəqil Xorvatiya dövlətinin qurulduğu elan edildi və İtaliyayla Almaniya tərəfindən dərhal tanındı. Bu dövlət Sloveniya, Bosniya-Herseqovina və Dalmatiya əyalətinin bir hissəsini özündə birləşdirirdi. 1945-ci ildə Zaqreb partizanların əlinə keçdi. Müharibədən sonra Xorvatiya Yuqoslaviyaya birləşdi.

1980-ci illərin sonlarında kommunist ölkələrindəki demokratikləşmə hərəkatı Xorvatiyaya da təsir etdi. 1989-cu ildə Serbiya ilə Xorvatiya və Sloveniyanın əlaqələri pozuldu. Eyni il Xorvat Kommunist Partiyasının konqresində çoxpartiyalı sistemə keçmə qərarı alındı. 1990-cı ilin aprelindəki seçkiləri Xorvat Demokratik Birliyi qazandı. Xorvatiya 1991-ci ilin iyulunda müstəqilliyini elan etdi. Ardınca digər keçmiş Yuqoslaviya respublikaları da müstəqilliklərini elan etdilər. Yuqoslav ordusunun dəstəyini alan serblər Sloveniya və Xorvatiyaya qarşı hücuma keçdi. 1992-ci ildə Sloveniya, Xorvatiya və serblər arasında sülh təmin edildi.

[redaktə / تحریر] Əhalisi

Əhalisi təxminən 4 808 000 olan Xorvatiyanın sahəsi 56 538 km²-dir. Əhali sıxlığı 85 nəfər/km²2-dir. Ölkə əhalisinin 75%-ni xorvatlar, 12%-ni isə serblər təşkil edirlər. Xalqın təxminən 77%-i katolikdir. Əhalinin 51%-i şəhərlərdə yaşayır. Paytaxt Zaqrebdən sonra əsas şəhərləri Rijeka, Fiume, Zadar, Sibenik və Dubrovnikdir. Ən əhəmiyyətli ali təhsil müəssisəsi Zaqreb Universitetidir.

[redaktə / تحریر] İqtisadiyyat

Xorvatiyanın iqtisadiyyatı əkinçilik və sənayeyə söykənir. İqtisadiyyatı II Dünya müharibəsinin əvvəlinə qədər əkinçilik və maldarlığa əsaslansa da, müharibədən sonra sənaye sürətlə inkişaf etdi. Ölkənin müxtəlif yerlərində çıxarılan neft emal olunur. Zaqreb əhəmiyyətli sənaye mərkəzidir. Varazdin və Karlovakda toxuma, Petrinija və Koprivnicada qida, Sisakda dəmir-polad, Kutinada kimya sənayeləri inkişaf etmişdir. Gəmi nəqliyyatı və turizm əhəmiyyətli gəlir qaynaqlarındandır. 1991-ci ildən başlayan vətəndaş müharibəsi turizmə böyük zərbə vurmuşdur.

[redaktə / تحریر] Xarici keçidlər

Retrieved from "http://az.wikipedia.org/wiki/Xorvatiya"
Alətlər sandığı
Başqa dillərdə