Qrenlandiya

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Qrenlandiya haqqındadır. Qrenlandiya adası üçün Qrenlandiya (ada) səhifəsinə baxın.

Qrenlandiya (qrenlandca:Kalaallit Nunaat; datca:Grønland) — Sahəsi 2 166 086 km², dünyanın ən böyük adası.

Adın etimologiyası[redaktə]

Qrenlandiya adı iki ingilis sözündən - green və land (yaşıl və torpaq) sözlərindən ibarət olub "yaşıl torpaq", "yaşıl diyar" mənasını verir.

Tarix[redaktə]

Danimarka artıq üç yüz ildir ki, Qrenlandiyaya nəzarət edir. 1979-cu ildə müstəmləkəyə məhdud suverenlik verilib. Danimarkanın keçmiş müstəmləkəsi 21 iyun 2009-cu ildə müstəqilliyini elan edib.

Bu addım 2008-ci ilin noyabr ayında keçirilmiş referendumun nəticələrinə əsasən atılıb. Onda adanın əhalisinin böyük əksəriyyəti geniş muxtariyyəti dəstəkləmişdi.

Yeni hüquqi qaydaya əsasən, polis və məhkəmə yerli hakimiyyətin yuridiksiyasına keçir. Qrenlandiya dili (kalaallisut) rəsmi dilə çevrilir. Ölkə vətəndaşları isə beynəlxalq hüquq tərəfindən ayrıca xalq kimi tanınacaq. Ancaq müdafiə və xarici siyasət məsələləri ilə əvvəlki kimi Kopenhagen məşğul olacaq.[1]

Fiziki-coğrafi xarakteristika[redaktə]

Əsasən soyuq iqlimlidir.

İnzibati ərazi bölgüsü[redaktə]

İqtisadiyyat[redaktə]

Tədqiqatlar zamanı aydın olub ki, 1000 il əvvəl Qrenlandiyaya nəzarət edən vikinqlər burada üzüm yetişdiriblər. Hazırda isə Qrenlandiya adası buz təbəqəsiylə örtülüdür və burada yüksək temperaturda yetişən üzüm becərmək mümkünsüzdür.[2]

Qrenlandiyada böyük neft, qaz, qızıl və almaz yataqları var. Adanın əsas əhalisi inuitlər, yəni eskimoslardır. Ada Danimarka büdcəsindən çox asıldır və oradan ildə 500 milyon avroya yaxın vəsait alır. Bu, Qrenlandiya ÜDM-nin 30 faizi qədərdir.[1]

Əhali[redaktə]

Qrenlandiya əhalisinin əsas hissəsini danlar, eskimoslar, kanadalılar təşkil edir.Ölkənin yalnız cənubunda yaşayış vardır. 1.VII.2000-ci ilin siyahıya görə,Qrenlandiyada 56 124 nəfər sakin qeyd edilib.2013-cü ildə əhalinin sayı 57 min nəfər təxmin edilir.

Dil[redaktə]

Əhalisi qrenlandcadanimarkaca danışır.

Din[redaktə]

Ada əhalisinin əksəriyyətini xristian katolikləri təşkil edir. Bir qismi isə qeyri-ənənəvi dinlərə sitayiş edirlər.

Mədəniyyət[redaktə]

Qrenlandiya adasının mədəniyyəti Dorset Eskimosu tərəfindən bizim eradan əvvəl ikinci minillikdə tənzimləmədən ( başladı , buzlaşma dövrünün sonundan bir az sonra. 10-cu əsrdə, Tuli Eskimosu mədəniyyəti adanın şimalında təqdim edilərkən (daxil edilərkən) və cənuba genişləndirilərkən İslandiya və Norveç Vikinqlər adanın cənubi hissəsində əsaslandı. Heykəlcik morj fil sümüyündən, şübhəsiz Eskimos mənşəsindən, kəsərkən iki xalqların arasında mədəniyyət toqquşması adanın yüksək en dairəsində Vikinq dəmir geyiminin fraqmentinin kəşfi ilə təsdiq edilir, Berqendə, Norveçdə tapdı. Hər iki obyektlər (məqsədlər) iki xalqların arasında ticarətin aydın (şəffaf) sübutu (şahid ifadəsi) kimi başa düşülməlidir. Eskimos mədəniyyəti Avropa mədəniyyətinin yenidən təqdim edildiyi 18-ci əsrin əvvəllərində Orta Əsrlərin sonundan recolonization-a adadan üstün oldu. Bu gün Greenlandik mədəniyyəti ənənəvi Eskimosun (Kalaallit) və Skandinaviya mədəniyyətin qarışdırmasıdır. Eskimos və ya Kalaallit, mədəniyyət güclü bədii (gözəl) ənənəyə malikdir, minlərlə ilə aid olaraq. Kalaallit tupilak adlandırılan ədədlərin (fiqurların) və ya "ruh obyektinin (məqsədinin)" bədii forması üçün tanınır. Ənənəvi incəsənət edən (düzəldən) təcrübələr Ammassalik.[83] Sperması (Mənisi) balinası fil sümüyündə çiçəklənir, carving.[84] üçün qiymətləndirilən mühit qalır Qrenlandiya adası həmçinin müvəffəqiyyətliyə malikdir, baxmayaraq ki kiçik, musiqi mədəniyyəti. Bəzi (bir qədər, bir neçə) populyar Greenlandic birləşdirir və artistlər (sənətkarlar) Sume-ni (klassik qaya) özündə saxlayır (daxil edir), Soyuq Cümə günü (qaya), Siissisoq (qaya), Danimarka (Danimarkalı) Eurovision Song Yarışı (Mübahisəsi) 1979-da yerinə yetirmiş Nuuk Posse (omba tullanır) və Rasmus Lyberth (xalq), Greenlandic-də yerinə yetirərək. Müğənni nəğməkar şair Saymon Lynge Birləşmiş Krallıqdan azad edilən alboma malik olmaq üçün və Böyük Britaniyanın Qlastonberi Festivalında yerinə yetirmək üçün Qrenlandiya adasından birinci musiqili artistdir (sənətkardır). Qrenlandiya adasının musiqi mədəniyyəti həmçinin ənənəvi Eskimos musiqisini özündə saxlayır (daxil edir), oxumağın və təbillərin ətraflarında xeyli dərəcədə əsaslandı.

İdman[redaktə]

Elm[redaktə]

Təhsil[redaktə]

Səhiyyə[redaktə]

Mətbəx[redaktə]

KİV[redaktə]

Nəqliyyat[redaktə]

Siyasət[redaktə]

Ölkənin baş naziri - xanım Aleqa Hanmond (IV. 2013 ~ )

Silahlı qüvvələr[redaktə]

Şəkillər[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. 1,0 1,1 Qrenlandiya müstəqilliyini elan edib
  2. Qlobal soyuqlaşma gəlir

Mənbə[redaktə]

Xarici keçidlər[redaktə]

Həmçinin bax[redaktə]