Müəzzilər dövləti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
The Qütüb Minar, Müəzzilər dövləti

Müəzzilər dövləti 1206-cı ildən 1290-cı ilədək Dehlidə hökmüranlıq etmiş türk qurumudur. Dövlətin qurucusu Qütbəddin Aybəkdir. O, Qurilər dövlətinin Hindistanda valisi idi. Onun süzereni Məhəmməd Quri varissiz vəfat edincə Aybək siyasi rəqiblərini sıradan çıxarıb idarəni əlinə aldı. Öncə Lahoru paytaxt etdi. Sonra Qütb kompleksini inşaasına başladı. Bir az sonra Dehli şəhərini dövləti üçün mərkəz seçdi.

Tarixi[redaktə]

Hindistanda Məmlük Türk dövlətini quran sərkərdənin adı da Aybək idi və o da Qıpçaq Türklərindəndi. Misirdə necə çox Türk Məmlükləri toplanmışdısa, Hindistanda da o cür idarəetməni ələ alacaq vəziyyətə gəlmişdilər. Qütbəddin Aybək Qurlu dövlətinin hökmdarı Müiziddin Məhəmmədin sərkərdəsi idi və bu hökmdar tərəfindən Dehli valisi təyin edilmişdi. Daha sonra "məlik" adını da verərək Hindistandakı geniş torpaqların hakimiyyətini ona tapşırmışdı. Aybəg dalbadal zəfərlər qazandı və hakimiyyəti altındakı torpaqları genişlətdi.Sultan Müiziddin Məhəmməd öldükdən sonra Aybəg onun yerinə taxta çıxdı (1206. il). Sultan Məhəmməd onu mənəvi övladı və vəliəhd elan etmişdi.

Sultan olan Qütbəddin Aybək qüvvətli bir Türk milliyətçisi idi. Müsəlmanlığı Hindistanda geniş ərazidə yaymış, Türk dilini də yaymaq üçün qeyrət göstərmişdi. Türk dilini bəyənməyən hindli məmurları sıxışdırır, onları Türkcə öyrənməyə məcbur edirdi. Yaxşı bir idarə sistemi quran bu qüdrətli sultanı təbəəsi də sevirdi. Ancaq yazıq ki,hakimiyyəti qısa sürdü. Yaşının çox olmasına baxmayaraq çovqan oynamaq istəmiş və atdan yıxılaraq ölmüşdü (1210-cu il).

Aybəkin oğlu yoxdu,üç qızı vardı. Kürəkənlərindən Şəmsəddin El-Tutmuş Bədavun şəhərində, ikinci kürəkəni Kabaçı Uc şəhərində, onun təyin etdiyi Kaymaz isə Benqalda vali idilər. Taxta kürəkəni El-Tutmuş çıxdı və onunla başlayan yeni xanədana "Şəmsiyyə xanədanı" deyildi (1210. il). Şəmsiyyə xanədanı 56 il hökm sürdü.El-Tutmuş da Türk idi və qayınatasının siyasətini davam etdirdi. Pəncabın böyük bir hissəsini, Multanı, Lahoru, Qəznəyə qədər olan geniş bir bölgəni torpaqlarına qatdı. Bu hökmdar Monqollara görə öz ölkələrini tərk edən çoxlu Türk topluluqlarını öz ölkəsinə qəbul edərək Şimali Hindistanda Türklərin sayını artırdı və beləliklə Şimali Hindistanda Türk mədəni həyatını davam etdirdi. El-Tutmuşu Abbasi Xəlifəsi də "Hindistan sultanı" kimi tanımışdı.

Müəzzilər sülaləsi[redaktə]

Müəzzilər sülaləsi1206-cı ildən 1290-cı ilədək Dehlidə hökmüranlıq etmiş türk xanədanıdır. Bəzi ədəbiyyatda bu sülalə Qulamşahlar da adlanır.

Mənbə[redaktə]

  • Majumdar, R. C. (ed.), The History and Culture of the Indian People, Cilt VI,
  • The Delhi Sultanate, (Bombay) 1960; Cilt VII, The Mughal Empire, (Bombay) 1973.
  • Jamila Brijbhushan, Sultan Raziya, Her Life and Times: A Reappraisal, South Asia Books (1990) ISBN 8185425094
  • John McLeod (2002). The History of India. Greenwood Press. sayfa 35

Xarici keçidlər[redaktə]