Msxeta-Mtianeti

Vikipediya, açıq ensiklopediya
(Mtsxeta-Mtianeti səhifəsindən istiqamətləndirilmişdir)
Keçid et: naviqasiya, axtar
Mtsxeta-Mtianeti ölkəsi

მცხეთა-მთიანეთის მხარე
mtsxeta mtianetis mxare

Mtsxeta-Mtianeti Gürcüstan xəritəsində (üst-üstə düşən sərhədlər Gürcüstanın rəsmi inzibati sərhədləri və tanınmamış Cənubi Osetiyanın sərhədləridir)

İxtisarı: GE-MM
Sahəsi: 6.785 km²
Əhalisi: 105.200 (2009)
Mərkəz şəhəri: Mtsxeta
Qubernator: Tsezar Çoçeli

Mtsxeta-Mtianeti (gürc. მცხეთა-მთიანეთი), rəsmi olaraq Mtsxeta-Mtianeti ölkəsi və ya Mtsxeta-Mtianeti mxaresi (gürc. მცხეთა-მთიანეთის მხარე), Gürcüstanın doqquz ən böyük inzibati vahidindən (mxaresindən) biri. İnzibati mərkəzi Gürcüstanın qədim paytaxtı olan Mtsxeta şəhəridir. Ölkə Rusiya ilə həmsərhəddir və bir neçə gürcü tarixi bölgələrini əhatə edir: Ertso-Tianeti, Mtiuleti, Xevi, Xevsureti, Pşaviya və İç Kartli. Mtsxeta-Mtianetinin bir hissəsi hal-hazırda separatçı Cənubi Osetiya qüvvələrinin işğalı altındadır.

İnzibati-ərazi bölgüsü[redaktə]

Mtsxeta-Mtianeti rəsmi olaraq beş bələdiyyədən ibarətdir:

Coğrafiyası[redaktə]

Qafqaz dağları ölkəni iki yerə bölür. Daha kiçik olan şimal hissəsində Kazbegi və qismən Duşeti bələdiyyəsi yerləşir, qalan bələdiyyələr isə cənubdadır.

Tarixi[redaktə]

1801-ci ildə Rusiya imperiyasının tərkibinə girməkdən əvvəl Mtsxeta-Mtianetinin ərazisi Kartli-Kaxeti çarlığının bir hissəsi olmuşdur. Çar dövründə 1840–1846 ildə Gürcü-İmereti quberniyası, sonradan isə Qutayıs və Tiflis quberniyaları arasında bölünmüşdür.

Siyasi vəziyyəti[redaktə]

1990-cı illərin əvvəlində Cənubi Osetiya münaqişəsi nəticəsində Axalqori bələdiyyəsinin qərb hissəsi separatçı qüvvələr tərəfindən işğal altına düşmüşdür, lakin bələdiyyə mərkəzi faktiki olaraq Gürcüstanın nəzarəti altında idi. 2008-ci il Rusiya-Gürcüstan müharibəsi nəticəsində Axalqori bələdiyyəsi bütövlüklə işğalçı qüvvələr tərəfindən zəbt olunmuş, əhalinin 80%-inə qədər insan məcburi köçkün kimi Gürcüstanın digər bölgələrinə üz tutmuşdur.

Əhalisi[redaktə]

2002-ci ildə Mtsxeta-Mtianetidə (Gürcüstanın nəzarət etdiyi ərazidə) 125.443 nəfər yaşamışdır. 2008-ci ilin əvvəlində qiymətləndirməyə görə bu rəqəm 118.100 nəfərə, 2009-cu ildə isə (Axalqori bələdiyyəsi çıxmaqla) 97.600 nəfərə enmişdir.[1]

Mtsxeta-Mtianetinin əhalisi əksərən gürcülərdən (116.467 nəf., 92,84%), o cümlədən onların azsaylı subetnik qrupları olan pşavlar, moxevlər və xevsurlardan ibarətdir. Osetinlər (3.977 nəf., 3,17%) Kazbegi bələdiyyəsinin qərb hissəsində (Truso keçidində) və Tiflisin yaxınlığındakı Mtsxeta bələdiyyəsində yaşayırlar. Mtsxetada həmçinin nisbətən çoxsaylı azərbaycanlı (2.248 nəf., 1,79%) icması da yaşayır. Digər etnik qrupların sayı (ruslar, ermənilər və s.) min nəfəri ötmür.

Mənbə[redaktə]