Gəncə xanlığı

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Azərbaycan tarixi
Azərbaycan tarixi
ƏN QƏDİM DÖVR
Aratta e.ə.III min.I yar.
Lulubi e.ə.XXIII əsr-e.ə.II min.
Kuti e.ə.III min.əvv.-e.ə.III min. son.
Turukki e.ə.XX–e.ə.XIX əsr
Seçilmiş məqaləManna dövləti e.ə.850–e.ə.616
QƏDİM DÖVR
Seçilmiş məqaləMidiya e.ə.728—e.ə.549
  (İşquz e.ə.652–e.ə.625)
Seçilmiş məqaləAtropatena e.ə.328—b.e.224
Seçilmiş məqaləQafqaz Albaniyası e.ə.IV əsr—b.e.704
Xaçın knyazlığı
Xaçın knyazlığı
Sünik knyazlığı
987 — 1170
ORTA ƏSRLƏR
Əməvi Xilafəti 661–750
Abbasi Xilafəti 750–1258
Pavlikanlar hərəkatı VII-IX əsr.
Xürrəmilər hərəkatı 778–838
Şəki knyazlığı VIII y. sonu/IX y. əvvəli — 1227
Sacilər sülaləsi
879-941
Şirvanşahlar sülaləsi
861 — 1539
Rəvvadilər sülaləsi
981-1054
Şəddadilər dövləti
951–1174
Salarilər sülaləsi
941-981
Böyük Səlcuq İmperiyası 1037–1194
Azərbaycan Atabəylər dövləti 1136-1225
Elxanilər dövləti 1256–1335
Çobanilər sülaləsi
1335–1357
Cəlayırlar sülaləsi
1336–1432
Şəki hökmdarlığı ən geci 1384–1551
Qaraqoyunlular sülaləsi
1406–1468
Ağqoyunlu sülaləsi
1468–1508
ERKƏN MÜASİR DÖVR
Səfəvilər sülaləsi 1501–1736
Əfşarlar sülaləsi 1736–1747
Azərbaycan xanlıqları
1747–1828
Azərbaycan sultanlıqları
XVIəsr–1828
Qacarlar sülaləsi 1796–1925
MÜASİR DÖVR
Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti 1918–1920
Azadıstan 1920
ASSR 1920 — 1991
Azərbaycan Milli Hökuməti 1945 — 1946
Azərbaycan Respublikası 1991 — bu günədək
Şablon: BaxMüzakirəRedaktə
Şahverdi xanın dövründə Gəncə xanlığının bayrağı

Gəncə xanlığı – XVIII əsrin ortalarında, paytaxtı Gəncə şəhəri olmaqla yaranan Azərbaycan Xanlıqlarından biridir.

Tarixi[redaktə]

Şimali Azərbaycan ərazisində yaranmış xanlıqlar arasında Qarabağ və Gəncə xanlıqları özünəməxsus yer tuturdu. Bu xanlıqlar uzun müddət Səfəvi imperatorluğunun mühüm inzibati-ərazi vahidlərindən biri olan Qarabağ (və ya Gəncə) bəylərbəyiliyi ərazisində meydana çıxmışdı.[1]

1747-ci ildə Nadir şah Əfşarın öldürülməsi Azərbaycanda müstəqillik uğrundakı mübarizəni daha da gücləndirdi ki, bunun da nəticəsində Azərbaycan ayrı-ayrı feodal torpaqlarına – xanlıqlara parçalandı. XVIII əsrin ortalarında belə xanlıqlardan biri də Gəncə xanlığı idi. Şahverdi xan Ziyadoğlu-Qacar Gəncənin xanı (1740-1756) oldu. Xanlığın mərkəzi Gəncə şəhəri oldu. XVIII əsrin 80-ci illərində hakimiyyətdə olan Cavad xanın (1785-1804) dövründə Gəncə xanlığı xeyli möhkəmləndi.

Gəncənin xüsusilə əlverişli mövqedə yerləşdiyini nəzərə alan Rusiya həmin ərazini ordunun dayağı kimi istifadə edərək Azərbaycanın digər xanlıqlarını da işğal etmək üçün bu ərazini seçmişdir. Rus ordusunun komandanlığı Gəncəni "İranın şimal əyalətlərinin açarı" adlandırırdı. General Sisianov yazırdı ki, Gəncə qalası özünün əlverişli coğrafi mövqeyi ilə Azərbaycan ərazisində xüsusi rol oynayır, ona görə də Rusiya üçün onu tutmaq ən önəmli məsələdir.

Cavad xana təslim olmağı bir neçə dəfə təklif edən Sisianov hər dəfə rədd cavabı aldı. 1803-cü il noyabrın 20-də General Sisianov Tiflis istiqamətindən Gəncəyə sarı hərəkətə başladı, qoşun dekabr ayında Gəncə qalasına gəlib çatdı. Qalanın almağı çətin olduğunu başa düşən Sisianov, müəyyən hazırlıqdan sonra, 3 yanvar 1804-cü ildə səhər saat 5-də hücum əmri verdi ağır döyüşdən sonra ruslar qalanı aldılar. Bu döyüşdə Cavad xan və iki oğlu qəhrəmancasına həlak oldu. Gəncə müharibəsində yaralılardan savayı, iki mindən çox adam həlak olmuşdu, on səkkiz minədək adam isə əsir tutulmuşdu. [2]Bu işğaldan sonra Gəncə şəhərinin adı Aleksandrın arvadı Yelizavetanın şəhərinə dəyişərək Yelizavetpol qoyuldu.[3]

Gəncə xanlığının mahalları[redaktə]

Gəncə xanları[redaktə]

Mənbə[redaktə]

  1. M.İ. Əmrahov, Ə. Çingizoğlu, H.İ.Həsənov. Qarabağ xanlığı. Bakı: Mütərcim, 2008, 220.səh.
  2. Ənvər Çingizoğlu, Qarabağ və Gəncə xanlığının siyasi əlaqələri, "Soy" dərgisi, №4 (12), Bakı, 2008, səh.80-83.

İstinadlar[redaktə]

  1. XIX əsrin əvvəllərində Qarabağ və Gəncə xanlıqlarının inzibati vahidləri və əhalisi
  2. Qaniçən Sisyanovun etdikləri- ARAŞDIRMA
  3. Gəncənin tarixi

Həmçinin bax[redaktə]

Azərbaycan xanlıqları

Bakı xanlığı  • Dərbənd xanlığı  • Gəncə xanlığı  • Talış xanlığı  • Naxçıvan xanlığı  • Qarabağ xanlığı  • Quba xanlığı  • Təbriz xanlığı  • Urmiyə xanlığı  • İrəvan xanlığı
Şəki xanlığı  • Cavad xanlığı  • Qaradağ xanlığı  • Maku xanlığı  • Marağa xanlığı  • Mərənd xanlığı  • Xalxal xanlığı  • Xoy xanlığı  • Şirvan xanlığı  • Sərab xanlığı  • Ərdəbil xanlığı  • Zəncan xanlığı • Şamaxı xanlığı