Kür
| Kür | |
|---|---|
 Kosmosdan Kür deltasının görünüşü |
|
| Keçdiyi ərazilər |  Türkiyə Gürcüstan Azərbaycan |
| Mənbəyi | Şərqi Anadolu bölgəsi |
| Mənsəbi | Xəzər dənizi |
| Uzunluğu | 1 515 km |
| Hövzəsinin sahəsi | 188 000 km² |
| Mənbəyinin yüksəkliyi | 2 740 m |
Kür (türk. Kura, gürc. მტკვარი (Mtkvari)) — Qafqazda çay. Uzunluğu 1515 km olub üç ölkənin, Azərbaycan, Türkiyə və Gürcüstanın ərazisindən axır. Kür öz başlanğıcını Türkiyənin şimal-şərqindəki buzlaqlardan götürür, Türkiyə və Gürcüstandan keçərək Azərbaycan ərazisinə daxil olur. Burada Kür özünün ən böyük qolu olan Araz çayı ilə birləşərək, Xəzər dənizinə tökülür.
Kürün Qafqaz ərazisindən axdığı yerlərdə insanlar bir neçə min il əvvəldən məskunlaşıblar. Kürün vadisində kənd təsərrüfatı işləri hesablamalara görə təxminən 4.500 il əvvəldən görülməyə başlanılıb. Kür vadisində yaşayan xalqlar böyük və inkişaf etmiş mədəniyyət yaratmağa müvəffəq olmuşdular. Lakin eramızdan təxminən 1200 il əvvəl bu xalqların yaşadıqları ərazilərin bir çoxu ya təbii fəlakətlər nəticəsində dağılmış, ya da xarici işğalçılar tərəfindən bu ərazilər yerlə-yeksan edilmişdi. 20-ci əsrdə Kürdə daşqınların sayı daha da çoxalmağa başladı. Buna görə həmin əsrin 50-ci illərindən başlayaraq Kürdə çox sayda su anbarları və oradan kanallar in.a edilməyə başlandı. Əvvəllər Xəzər dənizindən Kür çayı vasitəsilə Tiflis şəhərinə qədər gəmi vasitəsilə üzərək getmək mümkün idisə, hazırda bu yol Su Elektrik stansiyalarının tikintisi səbəbindən bağlanılıb.
Mündəricat |
[redaktə] Çayın mənbəyi
Kür çayı Türkiyə ərazisindəki Qızılgədik dağının şimal-şərq yamacından, 2740 metr mütləq yüksəkliyə malik sahədən başlayır.
[redaktə] Hövzə
Kür Gürcüstan ərazisindən keçərək Azərbaycan ərazisinə daxil olur. Kür-Araz ovalığı ilə axaraq Xəzər dənizinə tökülür. Kür çayının ümumi uzunluğu 1515 km-dir. Onun 906 km-i Azərbaycan Respublikası ərazisindən keçir. Hövzəsinin sahəsi 188 min km²-dir.
Azərbaycan ərazisindəki Qanıx, Qabırrı, Türyan, Ağstafa, Şəmkir, Tərtər, Xaçın və s. çaylar Kür hövzəsinin çaylardır.
[redaktə] İqtisadi Əhəmiyyəti
Kür çayı sahilində yerləşən şəhərlər: Borjomi, Qori, Mtsheta, Tiflis, Rustavi, Mingəçevir, Yevlax, Sabirabad, Şirvan, Salyan. Çayın deltasında uzunburun, ağbalıq, nərə, ilanbalığı və başqa balıqlar ovlanır. Sovet vaxtında çayın Tiflisə qədər olan hissəsi yuxarı ərazilərdən meşə materiallarının axıntı boyunca daşınmasında istifadə olunurdu. Çay Yevlaxdan Xəzər dənizinə qədər 480 kilometr boyunca gəmiçilik fəaliyyəti üçün yarardır. Kür çayı üzərində Mingəçevir, Şəmkir və Yenikənd su bəndləri və hidroelektrik stansiyaları inşa edilmiş, nəhəng su anbarları yaradılmışdır. Bundan başqa, Azərbaycan ərazisində Kürün suyu suvarma üçün intensiv şəkildə istifadə olunur.
[redaktə] Həmçinin bax
[redaktə] Kür hövzəsinin şəkilləri
-
-
Kür çayı Gürcüstanın Qori rayonu ərazisində
-
-
-
Kür çayı Tbilisi şəhəri ərazisində
-
Kür çayı Tbilisi şəhəri ərazisində
-
Kür çayı Şirvan şəhəri ərazisində
-
Kür çayı Salyan rayonu ərazisində
-
Neftçala Dördlər kəndi
