Kür

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar

Kür
Kosmosdan Kür deltasının görünüşü
Kosmosdan Kür deltasının görünüşü
Ölkələr Flag of Turkey.svg Türkiyə, Flag of Georgia.svg Gürcüstan
Flag of Azerbaijan.svg Azərbaycan

Şəhərlər Tbilisi, Mingəçevir, Salyan
Mənbəyi Şərqi Anadolu bölgəsi
Mənbə yüksəkliyi 2 740 m
Mənsəbi Xəzər dənizi
Uzunluğu 1 515 km
Hövzə sahəsi 188 000 km²
Greentree cropped.png
Tuqay, Qarayazı
Herpétologie test.png
Qaz, ördək, durna, qaşqaldaq, bağ quşu, qutan, qırqovul,qaban, canavar, qamış pişiyi, porsuq, su samuru, tülkü, maral, qunduz, dələ, gəlincik, dovşan, çaqqal, porsuq, çöl pişiyi, süleysün
Crystal licq.png
Qızılağac, Qarayazı
MarkeRingBlau.svg
Sarısu
Sites.gif
?
Kür (Qafqaz)
Blue 0080ff pog.svg
mənbəyi
Blue pog.svg
mənsəbi
Kür çayı Qafqazın fiziki xəritəsində:

Blue 0080ff pog.svg Koordinatlar: 40°50′ şm. e. 42°49′ ş. u. (G)40°50′ şm. e. 42°49′ ş. u. (G)

Blue pog.svg Koordinatlar: 39°21′ şm. e. 49°20′ ş. u. (G)39°21′ şm. e. 49°20′ ş. u. (G)
Commons-logo.svg Kür Commonsda


Kür (türk. Kura, gürc. მტკვარი (Mtkvari)) — Qafqazda çay. Uzunluğu 1515 km olub üç ölkənin, Azərbaycan, TürkiyəGürcüstanın ərazisindən axır. Kür öz başlanğıcını Türkiyənin şimal-şərqindəki buzlaqlardan götürür, Türkiyə və Gürcüstandan keçərək Azərbaycan ərazisinə daxil olur. Burada Kür özünün ən böyük qolu olan Araz çayı ilə birləşərək, Xəzər dənizinə tökülür.

Kürün Qafqaz ərazisindən axdığı yerlərdə insanlar bir neçə min il əvvəldən məskunlaşıblar. Kürün vadisində kənd təsərrüfatı işləri hesablamalara görə təxminən 4.500 il əvvəldən görülməyə başlanılıb. Kür vadisində yaşayan xalqlar böyük və inkişaf etmiş mədəniyyət yaratmağa müvəffəq olmuşdular. Lakin eramızdan təxminən 1200 il əvvəl bu xalqların yaşadıqları ərazilərin bir çoxu ya təbii fəlakətlər nəticəsində dağılmış, ya da xarici işğalçılar tərəfindən yerlə-yeksan edilmişdi. 20-ci əsrdə Kürdə daşqınların sayı daha da çoxalmağa başladı. Buna görə həmin əsrin 50-ci illərindən başlayaraq Kürdə çox sayda su anbarları və oradan kanallar in.a edilməyə başlandı. Əvvəllər Xəzər dənizindən Kür çayı vasitəsilə Tiflis şəhərinə qədər gəmi vasitəsilə üzərək getmək mümkün idisə, hazırda bu yol Su Elektrik stansiyalarının tikintisi səbəbindən bağlanılıb.

Çayın mənbəyi[redaktə]

Kür çayı Türkiyə ərazisindəki Qızılgədik dağının şimal-şərq yamacından, 2740

Hövzə[redaktə]

Kür çayı hövzəsi

Kür Gürcüstan ərazisindən keçərək Azərbaycan ərazisinə daxil olur. Kür-Araz ovalığı ilə axaraq Xəzər dənizinə tökülür. Kür çayının ümumi uzunluğu 1515 km-dir. Onun 906 km-i Azərbaycan Respublikası ərazisindən keçir. Hövzəsinin sahəsi 188 min km²-dir.

Azərbaycan ərazisindəki Qanıx, Qabırrı, Türyan, Ağstafa, Şəmkir, Tərtər, Xaçın və s. çaylar Kür hövzəsinin çaylardır.

İqtisadi Əhəmiyyəti[redaktə]

Kür çayı sahilində yerləşən şəhərlər: Borjomi, Qori, Mtsxeta, Tiflis, Rustavi, Mingəçevir, Yevlax, Sabirabad, Şirvan, Salyan. Çayın deltasında uzunburun, ağ balıq, nərə, ilanbalığı və başqa balıqlar ovlanır. Sovet vaxtında çayın Tiflisə qədər olan hissəsi yuxarı ərazilərdən meşə materiallarının axıntı boyunca daşınmasında istifadə olunurdu. Çay Yevlaxdan Xəzər dənizinə qədər 480 kilometr boyunca gəmiçilik fəaliyyəti üçün yararlıdır. Kür çayı üzərində Mingəçevir, ŞəmkirYenikənd su bəndləri və hidroelektrik stansiyaları inşa edilmiş, nəhəng su anbarları yaradılmışdır. Bundan başqa, Azərbaycan ərazisində Kürün suyu suvarma üçün intensiv şəkildə istifadə olunur.

Həmçinin bax[redaktə]

Kür hövzəsinin şəkilləri[redaktə]