Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası
| Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Азербайджанская Советская Социалистическая Республика müttəfiq respublika |
|||||||||
|
|||||||||
|---|---|---|---|---|---|---|---|---|---|
|
|||||||||
| Şüar Бүтүн өлкәләрин пролетарлары, бирләшин! (Bütün ölkələrin proletarları, birləşin!) |
|||||||||
| Himn Azərbaycan SSR-nin himni |
|||||||||
 |
|||||||||
| Paytaxt | Bakı | ||||||||
| Böyük şəhərlər | Kirovabad (indiki Gəncə), Sumqayıt, Mingəçevir | ||||||||
| Dil(lər) | Azərbaycan dili (1938-dək türk dili)[1] Rus dili |
||||||||
| Din | Ateizm | ||||||||
| Pul vahidi | manat/rubl | ||||||||
| Sahəsi | 86,6 min. km2 SSRİ-də 9-cu |
||||||||
| Əhalisi | 7,04 mln. nəfər SSRİ-də 6-cı |
||||||||
| Tarixi | |||||||||
| - 30 dekabr 1922 | ZSFSR-in tərkibinə qatılması | ||||||||
| - 5 dekabr 1936 | Ayrıca müttəfiq respublika statusu alması | ||||||||
| - 30 avqust 1991 | Dövlət müstəqilliyinin bərpası | ||||||||
Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası (rus. Азербайджанская Советская Социалистическая Республика) — 28 aprel 1920-18 oktyabr 1991-ci il tarixlərində indiki Azərbaycan Respublikasının ərazisində qurulmuş dövlət.
Mündəricat |
[redaktə] Tarix
28 aprel 1920 — Azərbaycanda sovet hakimiyyəti qurulur. 21 may 1990-cı il tarixində 28 mayın "Azərbaycan dövlətçiliyinin bərpası günü" elan edilməsi barədə prezident fərmanı elan edildi. 5 fevral 1991 — Azərbaycan Sovet Sosialist Respublikası Azərbaycan Respublikası adlandırılmışdır. 30 avqust 1991 — Ali Sovetin növbədənkənar sessiyasında gərgin müzakirələrdən sonra "Azərbaycan Respublikasının dövlət müstəqilliyini bərpa etmək haqqında" Bəyannamə qəbul olundu. Sənəddə Azərbaycan Respublikasının 1918-1920-ci illərdə mövcud olmuş Xalq Cümhuriyyətinin varisi olduğu vurğulanırdı.
[redaktə] Əhali
Azərbaycan SSR əhalisinin əksəriyyəti azərbaycan türklərindən ibarət idi. Lakin buna baxmayaraq Sovet höküməti Azərbaycanı ruslaşdırır, milli kadrları mühüm vəzifələrə yaxın buraxmırdı. Aşağıdakı cədvəl Sovet hökümətinin ruslaşdırma siyasətinə əyani bir sübutdur. Türklərin (azərbaycanlıların) ümumilikdə nisbəti:
- Azərbaycan Baş İqtisad Şurasında 1928-ci ildə türklər yüzdə 31, 1931-ci ildə isə yüzdə 22 olmuşdur.
- Sığorta idarəsində 1928-ci ildə türklər yüzdə 12, 1929-cu ildə yüzdə 16, 1931-ci ildə yüzdə 14.
- Azərbaycan Petrol Komitəsində 1928-ci ildə türklər yüzdə 67, 1931-ci ildə isə yüzdə 39-a enmişdir.
Bu tip nisbət qaydası Sovet sisteminin mövcud olduğu bütün illərdə olmuşdu. [2]
[redaktə] İqtisadiyyatı
XX əsrdə Azərbaycan iqtisadiyyatının daha əhatəli və böyük yüksəlişi 70 ildən artıq bir dövrü əhatə edən sovet hakimiyyəti illərinə təsadüf edir. Bu illər ərzində Azərbaycan iqtisadiyyatının əksər sahələri əvvəlki dövrlərlə müqayisədə sürətlə və kompleks inkişaf etmiş, güclü sənaye potensialı yaranmışdı. Lakin Sovet hakimiyyəti illərində də ayrı-ayrı inkişaf mərhələlərində iqtisadiyyatın inkişaf sürəti və xarakterində əsaslı fərqlər olmuşdu. İqtisadiyyatın hazırkı potensialının formalaşmasında rolu və gələcək inkişaf üçün əhəmiyyəti baxımından 20-40-cı, 50-60-cı, 70-80-ci illərin birinci yarısını, 80-ci illərin ikinci yarısı və müstəqil inkişaf illəri olan 90-cı illəri fərqləndirmək zəruridir. 20-40-cı illər Azərbaycanın son yüz illik inkişaf tarixində ən mürəkkəb və ziddiyyətli dövrlərdən biridir. Bu illərdə cəmiyyətin siyasi cəhətdən yenidən qurulması, ictimai mülkiyyətin yaradılması və inkişafı ilə əlaqədar bir sıra ciddi çətinliklər qarşıya çıxmışdı. Bunlara baxmayaraq, 20-40-cı illərdə bir çox obyektiv səbəblər nəticəsində Azərbaycanda sənaye nisbətən sürətlə inkişaf edirdi. Belə ki, sənayeləşdirmə üçün hər şeydən əvvəl maddi, maliyyə vəsaiti, kadr hazırlığı, təbii sərvətlərdən istifadə üçün onların iqtisadi cəhətdən əsaslandırılması vacib idi. Sosializm quruculuğunun ilk illərində bu cəhətdən imkanlar olduqca məhdud idi. Odur ki, bu dövrdə keçmiş Sovet İttifaqında sənaye ən çox nisbətən inkişaf etmiş köhnə sənaye rayonlarında, o cümlədən Azərbaycanda da inkişaf etdirilə bilərdi. Azərbaycan İkinci Dünya müharibəsinə qədər Sovet İttifaqının əsas neft bazası idi. Abşeronda neft və onunla əlaqədar sənaye sahələrinə çoxlu əsaslı vəsait qoyulurdu və bu sahələrin sürətlə inkişafı hesabına Azərbaycanda sənaye nisbətən sürətlə inkişaf edirdi. İkinci Dünya müharibəsinə qədər olan dövrdə Azərbaycanda xalq təsərrüfatına bütün kapital qoyuluşunun 65%-i sənayenin inkişafı üçün yönəldilirdi. Sonrakı beşilliklərin heç birində xalq təsərrüfatına kapital qoyuluşunda sənayenin payı bu qədər yüksək olmamışdı. Həm də bu dövrdə sənayeyə kapital qoyuluşunun 80%-ə qədəri, o cümlədən birinci beşillik dövründə 86,4 %-i neft və onunla əlaqədar olan sahələrin payına düşürdü. Bütün bunlar İkinci Dünya müharibəsinə qədər ən çox neft və onunla əlaqədar sahələrin hesabına Azərbaycanda sənayenin sürətlə inkişafını təmin edirdi. 1941-ci ildə Azərbaycan neft sənayesində ən çox neft – 23,5 milyon ton çıxarırdı.
[redaktə] İkinci Dünya müharibəsi dövründə
İkinci Dünya müharibəsi illərində respublikada iqtisadiyyatın mühüm sahəsi olan sənayenin hərbi qaydada yenidən qurulmasında böyük işlər görüldü. Dinc dövrün tələbatını ödəyən sənaye sahələrində məhsul istehsalı azaldı. Müharibənin tələbatını ödəmək məqsədilə neft və onunla əlaqədar sahələrin inkişafı ön plana çəkildi. Bütün çətinliklərə baxmayaraq, neftçilər əvvəlki dövrlərdə olduğundan daha fədakarlıqla çalışır, cəbhəni və iqtisadiyyatın bütün sahələrini yanacaqla təmin edirdilər. Elə müharibənin ilk illərindən Azərbaycan neftçiləri və neft-kimya sənayesində işləyən alimləri müharibəni yüksək keyfiyyətli neft məhsulları ilə təchiz etmək üçün səylə çalışırdılar. Akademik Yusif Məmmədəliyevin rəhbərliyi ilə aviasiya benzini istehsalının yeni texnologiyası hazırlandı. Azərbaycanda yüksəkoktanlı benzin istehsalına başlandı. Neftçilərimizin fədakar və gərgin səyləri nəticəsində Azərbaycanda neft hasilatı SSRİ-də çıxarılan neftin 71,4 faizini təşkil edirdi. Azərbaycan neftçiləri müharibə illərində ölkəyə 75 milyon ton neft, 22 milyon ton benzin və başqa neft məhsulları verirdilər. Mübaliğəsiz demək olar ki, İkinci Dünya müharibəsində Almaniya üzərində qələbənin əldə edilməsində Bakı nefti həlledici amillərdən biri olmuşdu. Təkcə bu faktı demək kifayətdir ki, o dövrdə hər beş təyyarə, tank və avtomaşından dördü Bakı mədənlərində çıxarılan, onun neft emalı zavodlarında istehsal olunan yanacaqla işləyirdi. Müharibə illərində cəbhənin neft tələbatının 70, yüksək oktanlı benzin və sürtgü yağına olan ehtiyacının 100 faizini Bakı ödəyirdi. Yeri gəlmişkən qeyd etmək lazımdır ki, 1949-cu ildə dünya təcrübəsində ilk dəfə Xəzər dənizindən neft çıxarılmasına başlandı. Bundan 6 il sonra ABŞ, 25 il sonra isə Norveç dənizdən neft çıxarmağa nail oldu. Sənayenin başqa sahələri də müharibənin tələbatlarını nəzərə almaqla yenidən quruldu. Yüngül sənayenin toxuculuq, tikiş, ayaqqabı istehsalı və yeyinti sənaye sahələri tamamilə cəbhə üçün məhsul istehsalına keçdi. Qısa müddət ərzində Bakı döyüşən ordunun mühüm cəbbəxanalarından birinə çevrildi. 1942-ci ildə Bakının sənaye müəssisələrində 130 növ müxtəlif silah, hərbi sursat istehsal edilirdi.
[redaktə] Müharibədən sonrakı dövrdə
Müharibədən sonrakı ilk illərdə iqtisadiyyatın başqa sahələri kimi sənaye də dinc quruculuq dövrünün tələblərinə uyğunlaşdırıldı və tədricən inkişaf etməyə başladı. Müharibə qurtarandan cəmi üç il altı ay sonra, 1948-ci ildə respublika sənayesi müharibədən əvvəlki səviyyəni üstələyən məhsul buraxılışına nail olmuş, Azərbaycan sənayesi müharibədən sonrakı beş il yeddi ay ərzində tamamilə dinc quruculuq dövrünün tələblərinə uyğunlaşdırılmış və xeyli irəliləyib inkişaf etdirilmişdi. 1950-ci ildə Azərbaycanın sənaye məhsulu 1940-cı ilə nisbətən 39% artmışdı. XX əsrin 50-60-cı illərində Azərbaycan sənayesinin inkişafı, sahə və ərazi quruluşunun təkmilləşməsi sahəsində mühüm irəliləyişlər baş vermişdi. Respublika sənayesində məhsul buraxılışı 1940-cı ilə nisbətən 5,5 dəfə artmış, 1941 – 1970-ci illərdə isə 146 və ya bütün 1920 – 1970-ci illərdə tikilmiş sənaye obyektlərinin 60%-i qədər iri sənaye müəssisələri tikilib istifadəyə verilmişdi. Azərbaycan sənayesinin inkişafında mühüm rol oynayan Sumqayıt boruyayma, alüminium və sintez-kauçuk zavodları, Gəncə Alüminium Zavodu, Daşkəsən Filiz Saflaşdırma kombinatı, Mingəçevir su-elektrik stansiyası və sairə iri müəssisələr tikilib istifadəyə verilmişdi. Bununla da həmin illərdə ağır sənayenin energetika, kimya və neft-kimya, neft emalı, qara və əlvan metallurgiya, cihazqayırma və elektrotexnika kimi sahələrinin geniş inkişafının əsası qoyuldu.
Həmin illərdə sənaye sahələri və obyektlərinin respublika daxilində nisbətən daha səmərəli yerləşdirilməsi, keçmişdə inkişaf səviyyəsi aşağı olan rayonların daha da sürətlə inkişafı, xırda və orta şəhərlərin əmək ehtiyatlarından istifadə səviyyəsinin yüksəldilməsi sahəsində də nəzərə çarpacaq işlər görülmüşdü. Sumqayıt, Mingəçevir, Əli-Bayramlı (indiki Şirvan), Daşkəsən kimi yeni sənaye şəhərləri yaranmış, Naxçıvan, Xankəndi, Quba, Qazax, Salyan, Neftçala və başqa şəhərlərdə sənayenin gələcək daha güclü inkişafı üçün təməl qoyulmuşdu. Nəticədə məhsuldar qüvvələrin respublika ərazisində yerləşməsi xeyli təkmilləşmişdi. Ümumi sənaye məhsulu istehsalında Bakı şəhərinin xüsusi çəkisi 1913-cü ildəki 91,4%-dən 72,8%-ə düşmüşdü. 1960-cı illərin axırına qədər Azərbaycan iqtisadiyyatında bir sıra çatışmazlıqlar və mənfi meyllər də təzahür etmişdi. Belə ki, 1950-ci illərin ortalarına qədər Azərbaycan planetimizin ən böyük və qüdrətli dövlətlərindən biri olan Sovet İttifaqının karbohidrogen xammalı istehsal edən əsas regionu olaraq qalırdı və o özünün bu mövqeyini Qərbi Sibirin zəngin neft sərvətlərinin 50-ci illərin axırlarında geniş miqyasda mənimsənilməsinə başlanması dövrünə kimi saxlamışdı. Bütün ölkənin böyük tələbatını ödəmək vəzifəsinə uyğun olaraq, Azərbaycanda neft sənayesinin inkişafı uzun müddət onun iqtisadi durumunun təşəkkül istiqamətləri və xarakterlərinə öz təsirini göstərmişdi. Neft sənayesi bir tərəfdən istər çıxarılan xammalın ildən-ilə artımı, istərsə onun emalının genişlənməsi (neftayırma, neft-kimya, kimya) və istərsə də sahənin inkişafına bilavasitə xidmət edən əlaqəli müxtəlif istehsal növlərinin (neft maşınqayırması, cihaz və alətqayırma, qara metallurgiya, ilk növbədə neftçıxarma üçün borular istehsalı), elektroenergetika və s. yaranması əsasında respublikada çox güclü sənaye kompleksinin meydana gəlməsini təmin etdi. Beləliklə, bu dövr Azərbaycan iqtisadiyyatının inkişafında yenə də onun neft-qaz ehtiyatları ilə xeyli zəngin olması və həmin ehtiyatların mənimsənilməsində keçmiş sovet dövlətinin imperiya mənafeyi ilə bağlı maraqları mühüm rol oynamışdı. Məsələ onda idi ki, sovet hakimiyyəti dövründə, xüsusən sənayeləşdirmə illərində xaricə ixrac edilən yüksək keyfiyyətli Azərbaycan neftindən əldə edilən vəsait yeni texnika və texnologiyalar alınmasına, keçmiş SSRİ-nin geniş sənayeləşmə layihələrinin həyata keçirilməsinə yönəldilirdi. Digər tərəfdən, uzun müddət ölkənin özündə müasir iqtisadiyyatın inkişafı da xeyli miqdarda müxtəlif neft məhsulları tələb edirdi. Lakin qabaqcıl dünya ölkələrinin keçdiyi inkişaf yolunun belə bir gerçəkliyi məlumdur ki, istehsalın aparıcı sahələri ilk növbədə hər ölkənin məhsuldar qüvvələrinin hərtərəfli kompleks artımına müxtəlif dərəcədə öz həlledici təsirini göstərir. Azərbaycan iqtisadiyyatında uzun müddət aparıcı sahə olan neft-qaz sənayesinin onun ümumi inkişaf səviyyəsinin inkişafına təsiri bir qədər fərqli olmuşdu. Bu əlaqəli sahələr kompleksi uzun müddət respublika sənayesinin ümumi məhsulunun yarıdan çox payına qədərini, bəzən hətta bir qədər artığını verirdi. Həmin dövrlər respublikanın müxtəlif başqa təbii sərvətlərinin mənimsənilməsi əsasında onun iqtisadiyyatının hərtərəfli inkişafını məhdudlaşdıran başlıca səbəblərdən biri tələb olunan vəsaitin ayrılmaması idi. Yüksək gəlir verən neft sənayesinin inkişafından əldə edilən böyük mənfəətin istifadəsinin əsas sərəncamçısı keçmiş ittifaq hökuməti idi. Azərbaycan xalqı öz sərvətinin nəticələrindən qarşılaşdığı sosial-iqtisadi vəzifələrin həlli – məqsədləri üçün istədiyi səviyyədə istifadə etmək səlahiyyətinə malik deyildi. Beləliklə, bir tərəfdən əsasən keçmiş Sovet İttifaqının ümumi mənafelərinə uyğun inkişaf edən neft sənayesinə xeyli vəsait ayrılması ucbatından, həm də bu amili əldə bəhanə tutaraq, Azərbaycanın başqa gərəkli sahələrinin təşkili üçün çox az sərmayə ayrılır, digər tərəfdən isə sosial-iqtisadi inkişafın başlıca istiqamətlərinin bir qayda olaraq mərkəzdən müəyyən edilməsi şəraitində milli iqtisadi sistemin təşəkkülünün uyğun şəkildə cərəyan etməsi məhdudlaşdırılırdı. Ona görə də uzun müddət Azərbaycan iqtisadiyyatında birtərəfli inkişaf meyli – neft-qaz hasilatı və onunla əlaqədar sahələrin üstün kompleks inkişafı meyli səciyyəvi olmuşdu. Bu da onun digər sərvətlərindən səmərəli istifadə edilməsi və həllini tapmayan çoxlu sosial problemlər yaranması ilə nəticələnmişdi.
50-60-cı illərdə Sovet İttifaqının başqa regionlarında zəngin neft ehtiyatlarının aşkara çıxarılması və istifadəsi ilə əlaqədar olaraq, Azərbaycan neftinə maraq xeyli azaldı. Respublikada neft sənayesinə və onunla əlaqədar sahələrin inkişafına göstərilən səylər də səngidi və bu sahələrin inkişafının zəifləməsi bütövlükdə iqtisadiyyatın artım sürətinə mənfi təsir göstərməyə başladı. Doğrudur, neft hasilatını artırmaq üçün 50 – 60-cı illərdə Kür-Araz ovalığındakı yeni neft yataqları istismara verildi. Lakin bütün bunlar Azərbaycanda neft hasilatını müharibədən əvvəlki səviyyəyə çatdıra bilmədi. Respublikanın zəngin təbii mineral xammalı, energetika, filiz ehtiyatlarının istehsal dövriyyəsinə cəlb edilməsi, qara metallurgiya, neft kimyası, kimya, elektrotexnika və cihazqayırma kimi bir çox mühüm sənaye sahələrinin yaradılması sahəsində bir sıra tədbirlər həyata keçirildi. Lakin bu işlər də çox ləng aparılır, respublikanın kənd təsərrüfatının, əlverişli kurort və turizm imkanlarından çox az istifadə olunurdu. Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan sənayesinin tarixən formalaşmış sahə quruluşu üçün əsasən çox kapital tələb edən, lakin nisbətən az məhsul tutumlu sahələrin (misal üçün yanacaq-energetika və i.a.) inkişafı səciyyəvi idi. 1970-ci ildə Azərbaycan SSR-də sənayenin əsas istehsal fondlarının 70%-i, istehsal olunan məhsulun isə cəmi 40%-ə qədəri yanacaq, energetika, metallurgiya və kimya sənayesi sahələrinin hesabına əldə edilirdi. Sənaye məhsulunun cəmi 22%-ni verən yanacaq sənayesinin payına o zaman sənayedə qoyulan bütün kapitalın 50%-dən çoxu düşürdü. Məhsuldar qüvvələrin yerləşdirilməsində baş vermiş irəliləyişlər də kifayətləndirici deyildi, başlıcası isə bütövlükdə məhsuldar qüvvələrin yerləşdirilməsi sahəsində kobud yanlışlıqlara yol verilmişdi. İri obyekt və müəssisələrin əksəriyyəti bir qayda olaraq Bakı və Sumqayıt şəhərlərində tikilirdi, digər şəhər və rayonlarda onların tikintisi məhdudlaşdırılırdı ki, bu da orta və kiçik şəhərlərin əmək ehtiyatlarından istifadə olunması dərəcəsini aşağı salır, ölkə əhalisinin paytaxta axmasına səbəb olurdu. Təsadüfi deyil ki, sovet hakimiyyətinin 70-ci illərə qədər olan dövründə şəhər əhalisinin artması sürətinə görə Bakı, keçmiş ittifaqın paytaxt şəhərləri içərisində birincilər sırasında idi. 1970-ci ildə respublikada olan 60 şəhərin dördündə (Bakı, Sumqayıt, Gəncə, Mingəçevir) bütün şəhər əhalisinin 63%-i, qalanlarında isə 37%-i yaşayırdı. Bu da Bakı şəhərində mənzil sahəsinə və digər sosial obyektlərə olan ehtiyacın ödənilməsi sahəsindəki çətinlikləri daha da ağırlaşdırırdı.
70-ci illərdə və 80-ci illərin birinci yarısında Azərbaycanda həm bütövlükdə respublika iqtisadiyyatının, həm də regionların gələcək sürətli inkişafını təmin edə bilən istehsal, elmi-texniki və kadr potensialı yaranmışdı. Keçmiş SSRİ əhalisinin yalnız 2,5%-nin yaşadığı Azərbaycan bir çox əsas sənaye məhsulları istehsalına görə ittifaq sənayesində nisbətən xeyli yüksək yer tuturdu. Belə ki, 80-ci illərin ortalarında ittifaq üzrə neft mədən avadanlıqları istehsalının 70%-i, o cümlədən 1970 – 1985-ci illərdə dərinlik nasosları istehsalının hamısı, elektrik qaynaq avadanlıqlarının 10,5%-i, kauçuk sodanın 7,8%-i, şərab və şərab məhsullarının 1/3 hissəsindən çoxu, məişət kondisionerlərinin hamısı, soyuducuların 5,7%-i, pambıq ipliyinin 9,6%-i, ipək xammalının 11,7-i və i.a. Azərbaycanın payına düşürdü. 70-ci illərdə və 80-ci illərin birinci yarısında Azərbaycanda yeni sənaye müəssisələrinin istifadəyə verilməsi, yeni maşın və avadanlıqların alınması bütövlükdə SSRİ-də olduğuna nisbətən daha sürətlə həyata keçirildiyindən əsas kapital da burada SSRİ-də olduğuna nisbətən daha böyük həcmdə artmış və işçilərin fondla silahlanma səviyyəsi daha yüksək olmuşdu. Bir işçiyə düşən əsas fondların dəyəri keçmiş SSRİ üzrə 1980-ci ildə 13,3 min rubl, 1985-ci ildə 17,8 və 1990-cı ildə 24,2 min rubl təşkil edirdisə, Azərbaycanda bu göstəricilər xeyli yüksək olub, müvafiq surətdə 1980-ci ildə 19,5 min rubl, sonrakı illərdə 24,5 və 33,4 min rubla bərabər olmuşdu. Azərbaycan SSR-in vəsaiti və ondan göndərilən xammalla işləyən bir çox müəssisələr Ukrayna, Rusiya və digər respublikalarda fəaliyyət göstərirdi. 80-ci illərin ortalarında Azərbaycanda güclü istehsal potensialı yarandığım başqa faktlar da sübut edir. Misal üçün 80-ci illərdə Azərbaycandan ittifaq fonduna ayrılan məhsul Azərbaycana gətiriləndən hər il orta hesabla 2,0 milyard rubl, ayrı-ayrı illərdə isə daha çox olmuşdu. [3]
[redaktə] Azərbaycan KP MK-nın rəhbərləri
[redaktə] Azərbaycan KP MK Prezidiumunun Sədrləri
| № | KP MK Prezidiumunun Sədri | Foto | Dövr |
|---|---|---|---|
| 1 |
|
28 aprel 1920 — 23 iyul 1920 | |
| 2 |
|
23 iyul 1920 — 9 sentyabr 1920 | |
| 3 |
|
9 sentyabr 1920 — 15 sentyabr 1920 | |
| 4 |
|
15 sentyabr 1920 — 24 oktyabr 1920 |
[redaktə] Azərbaycan KP MK-nın məsul katibi
| № | Məsul katib | Foto | Dövr |
|---|---|---|---|
| 1 |
|
|
[redaktə] Azərbaycan Kommunist Partiyası Mərkəzi Komitəsinin birinci katibləri
| № | KP MK birinci katibi | Foto | Dövr |
|---|---|---|---|
| 1 |
|
 |
|
| 2 |
|
 |
|
| 3 |
|
 |
|
| 4 |
|
 |
|
| 5 |
|
 |
|
| 6 |
|
|
|
| 7 |
|
 |
|
| 8 |
|
|
|
| 9 |
|
 |
|
| 10 |
|
 |
|
| 11 |
|
 |
|
| 12 |
|
 |
|
| 13 |
|
 |
|
| 14 |
|
 |
|
[redaktə] Azərbaycan SSR Parlamenti
Azərbaycan SSR İnqilab Komitəsi – 1920
Azərbaycan SSR Mərkəzi İcrayyə Komitəsi – 1920-1938
Azərbaycan SSR Ali Soveti – 1938-1991
[redaktə] Azərbaycan SSR İnqilab Komitəsi
Sədr:
Nəriman Nəcəf oğlu Nərimanov ( 28 aprel 1920-19 may 1921 )
[redaktə] Azərbaycan SSR Mərkəzi İcrayyə Komitəsi
Sədrlər:
[redaktə] Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyəti
Sədrlər:
[redaktə] Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin Sədrləri (1920-1946)
[redaktə] Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin Sədrləri (1946-1991)
[redaktə] Mənbə
- Azərbaycan Milli Ensiklopediyası. "Azərbaycan Milli Ensiklopediyası" Elmi Mərkəzi, Bakı, 2007.
[redaktə] İstinadlar
- ↑ http://www.turansam.org/elcibey3.pdf
- ↑ Nəsiman Yaqublu Azərbaycan Legionerləri Bakı-2005 (azərb.)
- ↑ Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası – Azərbaycan İqtisadiyyatı
|
|
||
|---|---|---|
 Rusiya SFSR •  Azərbaycan SSR •  Belorusiya SSR •  Ermənistan SSR •  Estoniya SSR Gürcüstan SSR •  Latviya SSR •  Litva SSR •  Moldova SSR •  Özbəkistan SSR Qazaxıstan SSR •  Qırğızıstan SSR •  Tacikistan SSR •  Türkmənistan SSR •  Ukrayna SSR |
 |
|
|
Digər respublikalar  Zaqafqaziya SFSR •  Karel-Fin SSR |
||
 |
Azərbaycan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin. |
