Nəriman Nərimanov

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Nəriman Nərimanov
Nəriman Kərbəlayi Nəcəf oğlu Nərimanov
Nəriman Nərimanov
Bayraq
SSRİ Mərkəzi İcraiyyə Komitəsi Rəyasət Heyətinin ZSFSR-dən 1-ci Sədri
30 dekabr 1922 — 19 mart 1925
Sələfi: vəzifə təsis edilib
Xələfi: Qəzənfər Musabəyov
Bayraq
ZSFSR İttifaq Sovetinin 1-ci Sədri
12 mart 1922 — 13 dekabr 1922
Sələfi: vəzifə təsis edilib
Bayraq
Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Sovetinin 1-ci Sədri
28 aprel 1920 — 6 may 1922
Sələfi: vəzifə təsis edilib
Xələfi: Qəzənfər Musabəyov
Bayraq
Azərbaycan SSR Müvəqqəti İnqilab Komitəsinin Sədri
28 aprel 1920 — 1921
Sələfi: vəzifə təsis edilib
Xələfi: vəzifə ləğv edilib
Bayraq
Azərbaycan SSR-in 1-ci Xalq Xarici İşlər Komissarı
28 aprel 1920 — 6 may 1921
Sələfi: vəzifə təsis edilib
Xələfi: Mirzə Davud Hüseynov
 
Partiya: Hümmət Sosial-Demokrat Təşkilatı
Azərbaycan Kommunist Partiysı
Təhsili: 1) Qori Müəllimlər Seminariyası
2) Novorossiysk Universiteti
İxtisası: Müəllim, həkim-terapevt
Dini: islam
Təvəllüdü: 14 aprel 1870(1870-04-14)
Tiflis, Rusiya İmperiyası
Vəfatı: 19 mart 1925 (54 yaşında)
Moskva, RSFSR
Atası: Kərbəlayi Nəcəf
Anası: Həlimə xanım
Həyat yoldaşı: Gülsüm xanım Əliyeva
Uşaqları: Nəcəf Nərimanov
 
İmzası: İmzası

Nərimanov Nəriman Kərbəlayi Nəcəf oğlu (14 aprel 1870, Tiflis, Gürcüstan19 mart, 1925, Moskva, Rusiya) — ictimai-siyasi xadim, yazıçı, publisist, Azərbaycan SSR-in ilk dövlət və hökumət başçısı, Sovet Sosialist Respublikaları İttifaqının ilk dövlət başçılarından biri, SSRİ MİK-in Sədri (1922-1925).

Azərbaycanın müsəlman şərqində nail olduğu bir çox ilklər, o cümlədən ilk konstitusiya onun adıyla bağlıdır. Nərimanov hakimiyyəti dövründə Azərbaycan xalqının adət və ənənələrinə dərin hörmət verilmiş, bütün dini və ənənəvi bayramlar rəsmi olaraq qeyri-iş günü hesab olunmuşdur. O, siyasətçidən əlavə bir maarifpərvər və dramaturq-yazıçı kimi Azərbaycan tarixində mühüm rol oynamış, ilk qiraətxananı açmışdır. Ədəbiyyatçı kimi milli romanımızın ("Bahadır və Sona") və ilk tarixi faciənin ("Nadir şah") banisi kimi qalır. Onun hakimiyyəti dövründə bütün qonşu respublikalarla dostluq münasibəti saxlanılmışdır. Məsələn Türkiyədəki Qurtuluş Savaşına böyük dəstək vermiş və bu sayədə Türkiyənin xəritədən silinməsinə qarşı verilən mücadələdə onlara böyük dəstək vermişdir. Daha sonralar Atatürk ona bu köməklərinin əvəzini verməyə təklif ettiyində isə Nərimanov ona Qardaş qardaşa borc verməz, əlindən tutar. deyə cavab göndərmişdir.

Həyatı[redaktə]

Nəriman Nərimanov 1870-ci ildə Tiflis şəhərində anadan olmuşdur[1]. 1890-cı ildə Qori seminariyasını, 1908-ci ildə Novorossiysk (Odessa) Universitetinin tibb fakültəsini bitirmişdir.

1905-ci ildə Sosial-Demokrat "Hümmət" təşkilatınnın rəhbərliyinə daxil olmuş, Rusiya Sosial-Demokrat Fəhlə (bolşeviklər) Partiyasının (RSDF(b)P) məramnaməsini azərbaycan dilinə çevirmişdir. 1909-cü ildə həbs olunaraq Həştərxan şəhərinə sürgün edilmişdir.

1913-cü ildə Bakıya qayıdan Nərimanov fəhlələr arasında təbliğatla məşğul olmuşdur.

Artıq 1917-ci ildə N.Nərimanov "Hümmət" Təşkilatı Mərkəzi Komitəsinin sədri və RSDF(b)P Bakı Komitəsinin üzvü, "Hümmət" qəzetinin baş redaktoru idi.

1918-ci ilin martında Nərimanov Bakı Sovetində şəhər təsərrüfatı üzrə xalq komissarı təyin olunur. Həmin ilin iyun ayında ağır xəstəliklə əlaqədar olaraq Həştərxan şəhərinə müalicəyə göndərilir. Sağaldıqdan sonra həmin şəhərdə bir sıra partiya orqanlarında çalışır.

Poçt markası (1997)

N. Nərimanov 1919-cu ildə Moskvaya çağırılaraq RSFSR Xalq Xarici İşlər Komissarlığında (XİN) Şərq məsələləri üzrə Xalq komissarının müavini vəzifəsinə təyin edilir.

28 aprel 1920-ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti süqut etdikdən və Azərbaycan SSR elan edildikdən sonra N.Nərimanov Azərbaycan SSR Müvəqqəti İnqilabı Komitəsinin Sədri və Xalq Komissarları Sovetinin Sədri vəzifəsini tutur.

1922-ci ildə SSRİ yarandıqdan sonra SSRİ Mərkəzi İcrayyə Komitəsinin sədrlərindən biri seçilir.

N. Nərimanov 1925-ci ildə müəmmalı şəkildə ölmüş və Moskvada Kremlin divarları yaxınlığında dəfn edilmişdir.

Maraqlı faktlar[redaktə]

Doğum tarixinin təhrifi[redaktə]

Azərbaycan tarixçilərindən bəziləri sovet dövründə Nərimanovun doğum tarixini 1870-ci il yazırdılar. Uzun müddət də Nərimanovun anadan olduğu tarix 1871-ci il yazıldı. Sonradan yenə də Nərimanovun doğum tarixi 1870-ci il göstərildi[2].

Əsərləri[redaktə]

Filmoqrafiya[redaktə]

  1. XI qırmızı ordu hissələrinin Bakıda paradı (II)(film, 1920)(qısametrajlı sənədli film)
  2. Bakıda şərq xalqlarının I qurultayı (film, 1920) (qısametrajlı sənədli film)
  3. Sovet Azərbaycanının I ildönümü (film, 1921) (qısametrajlı sənədli film)
  4. Nəriman Nərimanovun dəfni (film, 1925) (qısametrajlı sənədli film)
  5. Şamdan bəy (film, 1956) (tamaşa)

İstinadlar[redaktə]

  1. Musa Qasımlı, Cavid Hüseynov. Azərbaycanın baş nazirləri. Bakı: 2005.
  2. PROFESSOR ANAR İSGƏNDƏROV: "ƏN MÜASİR TARİXİN YAZILMASI İLƏ BAĞLI PROBLEMLƏR VAR"

Xarici keçidlər[redaktə]