Mirzə İbrahimov

MİRZƏ İBRAHİMOV
Mirzə Əjdər oğlu İbrahimov
Doğum tarixi:	15 oktyabr 1911-ci il(1911-10-15)
Doğum yeri:	Evə, Sərab, İran
Vəfatı:	17 dekabr 1993-cü il (82 yaşında)
Vəfat yeri:	Bakı, Azərbaycan
İstiqamət:	yazıçı
Mükafatları:

İbrahimov Mirzə Əjdər oğlu, (28 oktyabr 1911-ci il – 17 dekabr 1993-cü il) — Azərbaycan Sovet yazıçısı və ictimai xadimi, Sosialist Əməyi Qəhrəmanı (1981), Azərbaycan SSR Ali Soveti Rəyasət Heyətinin Sədri (1954-1958), Azərbaycan Yazıçılar Birliyinin Birinci katibi, sədri, Azərbaycanın xalq yazıçısı (1961), Azərbaycan SSR Elmlər Akademiyasının akademiki (1945). 1937—1991-ci illərdə SSRİ Ali Sovetinin deputatı və SSRİ Xalq Deputatı (fasilələrlə).

Həyatı

Mirzə İbrahimov 1911-ci il oktyabrın 15-də (28-də) Cənubi Azərbaycanın Sərab şəhəri yaxınlığındakı Evə kəndində anadan olmuşdur. 1918-ci ildə atası və böyük qardaşı ilə Bakıya gəlmişdir. 1919-cu ildə atası vəfat edəndən sonra kiçik yaşlarıdan Balaxanı və Zabrat kəndlərində muzdurluq edib öz zəhməti ilə bir tikə çörək qazanmışdır. Azərbaycanda Sovet hakimiyyəti qurulduqdan sonra fabrik-zavod məktəbində oxumuş və işləmişdir. Bədii yaradıcılığa da Zabrat fəhlə ədəbiyyat dərnəyinin üzvlüyündən başlamışdır.

Yaradıcılığ

Mirzə İbrahimovun "Qazılan buruq" adlı ilk şeiri 1930-cu ildə "Aprel alovları" məcmuəsində dərc olunmuşdur. Bundan sonra dövri mətbuatda şeirlərlə nəşr etmişdir. O, ilk tənqidi, publisist məqalələrini, hekayə və oçerklərini də 30-cu illərdə yazmışdır. 1932-ci ildə beşilliklərin nəhəng tikintilərini və sosialist sənyesinin inkişaf sürətini öyrənmək üçün Ukraynaya-Donbas şaxtalarına, Dnepropetrovsk sənaye müəssisələridə səfərdə olmuşdur. "Qiqantlar ölkəsi" oçerklər kitabını qələmə almışdır. Azərbaycan Dövlət Elmi-Tədqiqat İnstitutunun ikiillik hazırlıq şöbəsində təhsil aldıqdan sonra partiya onu Naxçıvan MTS siyasi şöbəsinə — "Sürət" qəzetinin redaktoru vəzifəsinə göndərmişdir(1933). "Həyat" (1935) pyesi bu dövrün bəhrəsidir. SSRİ Elmlər Akademiyasının Leninqraddakı Şərqşünaslıq İnstitutunun aspiranturasında təhsil almışdır (1937).

M.F.Axundov adına Azərbaycan Dövlət Opera və Balet Teatrının direktoru, sonra isə XKS-ya incəsənət işləri idarəsinin rəisi vəzifəsində çalışmışdır. İkinci Dünya müharibəsinin ağır sınaq illərində əsərləri, istərsə də fabrik-zavodlarda, kəndlərdə əgəri hissələrdə odlu-alovlu çıxışları ilə qələbəyə düşmənə nifrət və qəzəb aşılayırdı. 1941-ci ildə Ordusu sıralarında Cənubi Azərbaycanda olarkən "Vətən yolunda" qəzetinin məsul redaktoru vəzifəsində işləmişdir. 1942-ci ildə Uzaq Şərqdə Xabarovsk, Vladivostok və s. hərbi dairələrdə 416-cı diviziyanın döyüşçüləri ilə görüşlərdə iştirak edir. Bu dövrlərdə hekayə, povest və romanlarla yanaşı, səhnə əsərlərini qələmə almışdır: "Həyat" (1935), "Madrid" (1937), "Məhəbbət" (1941) pyeslərindən iyirmi il fasilədən sonra "Kəndçi qızı" (1961|, "Yaxşı adam" (1963), "Közərən ocaqlar" (1967) pyesləri ilə Azərbaycan dramaturgiyasını zənginləşdirir. V.Şekspirin "Kral Lir", "On ikinci gecə, yaxud hər nə istəsəniz", A.N.Ostrovskinin "Quduz pullar", "Müdrik olan hər kəsə kifayətdir sadəlik", A.P.Çexovun "Üç bacı", Molyerin "Don Juan" pyeslərini Azərbaycan dilinə tərcümə etmişdir. Azərbaycan SSR xalq maarif komissarı vəzifəsində çalışmışdır (1942-1946).

AMEA təsis edilərkən onun ilk həqiqi üzvlərindən biri seçilmişdir (1945). Sovet Həmkarlar İttifaqı Heyətinin tərkibində İranda səfərdə olmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı idarə heyətinin sədri (1946-1954), birinci katibi (1965-1975), SSRİ Yazıçılar İttifaqı idarə heyətinin katibi (1965-1975), Azərbaycan Respublikası Nazirlər Soveti sədrinin müavini (1946-1950), Azərbaycan Respublikası Ali Soveti Rəyasət Heyətinin sədri (1954-1958) vəzifələrində işləmiş, Azərbaycan KP XIV-XIX, XXU-XXVUI qurultaylarında MK Büro üzvü seçilmişdir. Ümumdünya parlamentlərarası ittifaqın konqresi (Helsinki, 1955, Banqkok, 1956), Ümumdünya sülh tərəfdarları konqresi (Stokholm, 1958) və s. beynəlxalq məclislərin iştirakçısı olmuşdur. O, Sov.İKP XX-XXI və XXUI qurultaylarının nümayəndəsi, SSRİ Ali Sovetinin deputatı seçilmişdir. 1977-ci ildən Asiya və Afrika ölkələri ilə Sovet Həmrəylik Komitəsinin sədri kimi dəfələrlə Amerika (Nyu-York), İngiltərə (London), Fransa (Paris), Portuqaliya (Lissabon), Misir (Qahirə, İskəndəriyyə), Kipr (Nikoziya), Suriya (Dəməşq), Zambiya (Lusaka) ölkələrində səfərdə olmuş, Beynəlxalq konqres, sessiya və müşavirələrdə Sovet nümayəndə heyətinin başçısı olmuşdur. Onun başçılığı ilə komitə möhkəm sülh uğrunda mübarizə məqsədi ilə Əfqanıstanda, Vyetnamda, Mali adasında və digər ölkələrdə tədbirlər keçirmişdir. O, milli filologiya elmi kadrların hazırlanması sahəsində böyük işlər görmüşdür.

Azərbaycan EA Nizami adına Dil və Ədəbiyyat İnstitutunda direktorluq etdiyi dövrdə dilçilik və ədəbiyyatşünaslıq elminin yeni, yüksək səviyyədə tədqiqini təşkil etmiş, üçcildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin yaranmasında ciddi əməyi olmuşdur (1948-1954). Sonralar institutda XIX əsr Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi şöbəsinə başçılıq etmiş (1960-1970), Azərbaycan Yazıçılar İttifaqı idarə heyətinin sədri və SSRİ Yazıçılar İttifaqının katibi (1970-1986) olmuşdur. Azərbaycan Yazıçılar Birliyi Ağsaqqallar Şurasının üzvü seçilmişdir (1991). Ömrünün axırınadək Azərbaycan EA Nizami adına Ədəbiyyat İnstitutunun Cənubi Azərbaycan ədəbiyyatı şöbəsinin müdiri, çoxcildlik "Azərbaycan ədəbiyyatı tarixi"nin redaksiya heyətinin üzvü olmuşdur. Onun əsərləri keçmiş SSRİ xalqlarının dillərinə və bir çox xarici dillərə tərcümə edilmişdir. 3 dəfə Lenin ordeni, Oktyabr inqilabı ordeni və digər orden və medallarla təltif olunmuşdur.

1993-cü il dekabrın 17-də Bakıda vəfat etmiş, Fəxri Xiyabanda dəfn olunmuşdur.

Mükafatları

• SSRİ Dövlət mükafatı laureatı (1950)
• Azərbaycan Dövlət mükafatı laureatı (1965)
• Beynəlxalq Nehru mükafatı laureatı (1979)
• Azərbaycanın əməkdar incəsənət xadimi (1941)

Əsərləri

1. Qiqantlar ölkəsi. Bakı: Azərnəşr, 1932, 32 səh.
2. Həyat üçün. Bakı: Azərnəşr, 1934, 115 səh.
3. Həyat(pyes). Bakı: Azərnəşr, 1937, 107 səh.
4. Həyat (pyes). Bakı: Azərnəşr, 1938, 110 səh.
5. Böyük demokrat (Molla Nəsrəddin). Bakı: Azərnəşr, 1939, 160 səh.
6. Həyat və ədəbiyyat. Bakı: Azərnəşr, 1947, 213 səh.
7. Azad. Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1949, 20 səh.
8. Gələcək üçün. Bakı: Azərnəşr, 1949, 157 səh.
9. Salam sənə Rusiya! Bakı: Azərnəşr, 1950, 87 səh.
10. Gələcək gün. Bakı: Azərnəşr, 1951, 753 səh.
11. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə). I c. Bakı: Azərnəşr, 1954, 406 səh.
12. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə). II c. Bakı: Azərnəşr, 1954, 323 səh.
13. Gələcək gün. Bakı: Azərnəşr, 1956, 622 səh.
14. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə). III c. Bakı: Azərnəşr, 1956, 622 səh.
15. Azərbaycan dili (məqalələr). Bakı: Azərb. SSR EA Nəşriyyatı, 1957, 74 səh.
16. Böyük dayaq (roman). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1957, 582 səh.
17. Sarı sim (xatirələr, məqalələr, oçerklər). Bakı: Azərnəşr, 1958, 301 səh.
18. Mədinənin ürəyi (hekayələr). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1961, 213 səh.
19. Xəlqilik və realizm cəbhəsindən (məqalələr). Bakı: Azərnəşr, 1961, 524 səh.
20. Böyük şairimiz Sabir. Bakı: Azərb. SSR EA Nəşriyyatı, 1962, 38 səh.
21. Murovdağın ətəyində (hekayələr). Bakı: Azərnəşr, 1964, 93 səh.
22. Ədəbi qeydlər. Bakı: Azərnəşr, 1970, 299 səh.
23. Pərvanə. Bakı: Azərnəşr, 1971, 703 səh.
24. Seçilmiş əsərləri (dörd cilddə). IV c. Bakı: Azərnəşr, 1972, 455 səh.
25. Əsərləri (10 cilddə). I c. Bakı: Yazıçı, 1978, 512 səh.
26. Əsərləri (10 cilddə). II c. Bakı: Yazıçı, 1978, 504 səh.
27. Əsərləri (10 cilddə). III c. Bakı: Yazıçı, 1979, 592 səh.
28. Əsərləri (10 cilddə). IV c. Bakı: Yazıçı, 1979, 506 səh.
29. Əsərləri (10 cilddə). V c. Bakı: Yazıçı, 1980, 339 səh.
30. Əsərləri (10 cilddə). VI c. Bakı: Yazıçı, 1981, 376 səh.
31. Əsərləri (10 cilddə). VII c. Bakı: Yazıçı, 1981, 332 səh.
32. Əsərləri (10 cilddə). VIII c. Bakı: Yazıçı, 1981, 303 səh.
33. Əsərləri (10 cilddə). IX c. Bakı: Yazıçı, 1982, 664 səh.
34. Əsərləri (10 cilddə). X c. Bakı: Yazıçı, 1983, 507 səh.
35. Pərvizin həyatı (hekayələr və povestlər). Bakı: Yazıçı, 1975, 248 səh.
36. Pərvizin həyatı (povestlər və hekayələr). Bakı: Gənclik, 1981, 251 səh.
37. Pərvanə (roman). Bakı: Yazıçı, 1984, 703 səh.
38. Gələcək gün (roman). Bakı: Gənclik, 1973, 586 səh.
39. Gələcək gün (roman). Bakı: Maarif, 1984, 472 səh.
40. Niyəsiz, necəsiz bir yazısan sən. Bakı: Yazıçı, 552 səh.
41. Anama deyərəm ha! (hekayələr və povestlər). Bakı: Gənclik, 1986, 336 səh.
42. Tufanlara kömək edən bir qələm. Bakı: Azərnəşr, 197 səh.

Tərcümələri

(ruscadan)

1. N.Q.Çernışevski. Nə etməli? (Yeni adamlar haqqında roman). Bakı: Uşaqgəncnəşr, 1956, 180 səh.
2. N.Q.Çernışevski. Nə etməli? (Yeni adamlar haqqında söhbətlər, roman). Bakı: Gənclik, 1974, 536 səh.
3. Ş.Rəşidov. Qaliblər. Bakı: Azərnəşr, 1976, 378 səh.

Haqqında olan ədəbiyyat

1. Quliyev E.M. İbrahimov: Ədəbi-estetik görüşlər və sənətkarlıq məsələləri. Bakı: ADPU, 1997, 96 s.
2. Anar. Tənha müəllimin son səfəri. Azərbaycan qəzeti, 1994, 2 fevral.
3. Mirzə İbrahimovun xatirəsinin əbədiləşdirilməsi haqqında Azərbaycan Respublikası Prezidentinin sərəncamı. Azərbaycan qəzeti, 1996, 6 fevral.
4. Rəhimqızı S. Bir görüşün xoşbəxtliyi. Xalq qəzeti, 2002, 16 yanvar.

Filmoqrafiya

1. Böyük dayaq (film, 1962)

Xarici keçidlər

• http://www.kultur.gov.tr/TR/Tempdosyalar/109865__mirzeibrahimov.pdf
• http://telebexeber.azeriblog.com/2009/05/16/mirze-ibrahimov