Daşkəsən

Vikipediya, açıq ensiklopediya - ویکیپدیا ، آچیق انسایکلوپدیا

Bu məqalə Daşkəsən rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Daşkəsən (şəhər) səhifəsinə baxın.

Daşkəsən
Məlumatlar
İqtisadi rayon:	[[]]
Ərazi:	(km2)
Əhali:	31200
Əhali sıxlığı:	(nəfər/km2)
Nəqliyyat vasitəsi kodu:	16
Telefon kodu:	216
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ):	AZ 1600
Yaşayış məntəqələrinin sayı
İcra başçısı:	[[]]
İnternet saytı:	http://dashkesan.az.iatp.net/

Daşkəsən - Azərbaycanda rayon. Gəncə şəhərindən 33-41 kilometr cənub-qərbdə, Kiçik Qafqazın şimal-şərqində dəniz səviyyəsindən 1600-1800 metr yüksəklikdə yerləşir.

Daşkəsən rayonu cənub-qərbdən 8 kilometr Ermənistan Respublikası ilə həmsərhəddir. Eyni zamanda Respublikasının Şəmkir rayonu ilə 24,5 kilometr, Kəlbəcər rayonu ilə 23 kilometr, Gədəbəy rayonu ilə 41 kilometr və Xanlar rayonu ilə 56,3 kilometr həmsərhəddir. Ümumi sahəsi 1047 kvadrat kilometr, əhalisinin sayı 32 min 510 nəfərdir.

Rayonda 1 şəhər, 6 şəhərtipli qəsəbə və 42 kənd var. Mərkəzi Daşkəsən şəhəridir.

[redaktə / تحریر] Tarixi

Daşkəsən rayonu Azərbaycan SSR ərazisində 1930-cu ildən inzibati ərazi kimi yaradılmışdır. 1956-cı ilə qədər Dəstəfur rayonu adını daşımış, 1956-cı ildən Daşkəsən rayonu kimi tanınmışdır. 1963-cü ildə ləğv edilərək ərazisi Xanlar rayonuna verilmiş və 1965-ci ildə isə yenidən müstəqil rayon olmuşdur.

Zağalı, Zivlən, Bayan, Qurubulaq, Əmirvar, Xoşbulaq, Zağalı, Dardərə və başqa kəndlərdə aparılmış arxeoloji qazıntılar bu rayonun ərazisində daş dövrünə aid insan məskənlərinin olmasını sübut edir. ^[1] Böyük Vətən müharibəsindən sonra 1948—ci il mart ayının 16-da əsası qoyulub. Daşkəsən şəhəri, əsasən dəmir filizi yataqlarının istifadəyə verilməsi ilə əlaqədar salınıb. Daşkəsən rayonu Azərbaycan SSR ərazisində 1930-cu ildən inzibati ərazi kimi yaradılmışdır. 1956-cı ilə qədər Dəstəfur rayonu adını daşımış, 1956-cı ildən Daşkəsən rayonu kimi tanınmışdır. 1963-cü ildə ləğv edilərək ərazisi Xanlar rayonuna verilmiş və 1965-ci ildə isə yenidən müstəqil rayon olmuşdur.

[redaktə / تحریر] Coğrafiyası

Daşkəsən Kiçik Qafqazın şimal-şərq yamaclarında yerləşən Daşkəsən rayonu filiz-mədən sənayesinin mərkəzidir. Rayonda temperatur qış aylarında -5 C-dən -20 C-dək, yay aylarında isə +20 C-dən +35 C-dək daşıyır.

[redaktə / تحریر] Təbiəti

Təmiz hava, yaşıllığın bol olması, zəngin fauna, Murovdağ silsiləsi boyunca uzanan meşə massivləri yay aylarında təbiət həvəskarlarını buraya cəlb edir. Xoşbulaq və Göygöl (Daşkəsən) süni gölləri vardır.

Kiçik Qafqazın şimal-şərqində yerləşən Daşkəsən səthi şimala doğru alçalan dağlarda. Murovdağ və Şahdağ silsilələrinin yamaclarını əhatə edir, ən hündür zirvələri Hinaldağ -3367 metr, Qoşqar dağı 3361 metr və sairdir.

Başkənd-Dəstəfur çökəkliyinin bir hissəsi Daşkəsən rayonu ərazisindədir. Səthi kanyonlarla kəsilmişdir. Yura və təbaşir çöküntüləri yayılmışdır.

Havanın orta illik temperaturu 0-100-dir. Yanvarın orta aylıq temperaturu -2-140-i, iyulun orta aylıq temperaturu +5-200-arasında dəyişir.

Yay aylarında bəzən havanın mütləq maksimum temperaturu +20-310-dək yüksəlir, mütləq minimum temperatur 20-300 aşağı düşür. İl ərzində havanın orta mütləq minimum temperaturu orta dağlıqda +150 ilə +70 arasında dəyişir. Torpaq səthinin orta illik temperaturu +80-i, yanvar ayının orta temperaturu -50-i, iyulun orta aylıq temperaturu isə 210-i olur.

Havanın orta illik nisbi rütubəti 75 faiz olub il ərzində 67-82 faiz arasında dəyişir. Ərazidə yağıntının illik miqdarı 600-900 mm-dir. Yağıntının çox miqdarı yaz fəslinə düşür. Torpağın səth örtüyündün il ərzində 300-800 mm mümkün buxarlanma gedir.

Daşkəsənin istilik və rütubətin nisbətindən özünəməxsus torpaq- bitki örtüyü və heyvanat aləmi var.

Enliyarpaqlı dağ-meşə landşaftı 600 metrdən 1900 metrədək hündürlüyü olan yamacları örtür. Dağların yüksək sərhədi palıd meşələri ilə tamamlanır. Meşələrdən yuxarı sərhəddə subalp və alp çəmənlikləri yerləşir. Bu çəmənlər yaz vaxtı minbir rəngli xalıya bənzəyir.

Subalp çəmənləri və çəmən çölləri meşə qurşağı ilə alp çəmənləri arasında geniş sahə tutur. Burada taxıllı, müxtəlif otlu, yulaflı çəmənlər yerləşir. Subalp çəmənliklərində paxlalılar, gülçiçəklilər, xaççiçəklilər, zəngiçiçəklilər və sair fasilələrdən olan bitkilər hündür, olduqca təsirli, butaya bənzər ot örtüyü yaradır. Subalp zonasında hündürotlu çəmənliklərdən başqa, çəmən bozqırları, kollu çəmənlər də inkişaf etmişdir.

Alp çəmənləri «Alp xalıları» adlanan alçaqboylu otlardan ibaprət bitkiliyi ilə subalp səmənlərindən çox fərqlənir. Bu bitkilər dağ-çəmən torpaqlarında sıx çəmən örtük yaradırlar. Qayalı, daşlı yamaclarda seyrək bitki qruplar inkişaf edir. Taxıl otları və çillər hamar dağ yamaclarında sıx qiymətli yay otlaqlarıdır. Yüksək dağların daha rütubətli yamaclarında cil, şahduran, qaytarma, dəstərək, qırtıc, topal və sair şaxələnən kök sisteminə malik otlaq bərk döşənəkli «Alp xalıları» yaradır.

Daşkəsən rayonu Kiçik Qafqazın şimal–şərqində yerləşdiyi və səthi şimala doğru alçalan dağlarla əhatə olunduğu üçün olduqca mənzərəli, qışda qismən azalan, yaz-yay, payız mövsümlərində aşıb-daşan dağ çayları ilə zəngindir. Onlardan Göy-göl (Zivlən kəndi), Gəncəçay (Çanaqçı-Dəstəfur kəndləri), Ballıcalı (Qaraqollar), Şəmkirçay (Astaf kəndi), Qoşqarçay (Xoşbulaq kəndi-Daşkəsən şəhəri) çaylarını göstərə bilərik.

Turizm üçün xarakterik olan Zivlən və Astaf kəndlərində olduqca ecazkar təbiət gözəli olan eyni adlı iki göl – Göy-göl vardır. Rayona xüsusi gözəllik verən «yol boyunca uzanan qalın və seyrəkmeşələçr var. Meşələrdə, əsasən fısdıq, vələs, palıd, cökə, söyüd, göyrüş, qozqara (qaraağac), töləkə və görməşov ağacları mövcuddur.

Rayonda insan sağlamlığı üçün xüsusi əhəmiyyət kəsb edən müalicəvi əhəmiyyətli bitkilər var. Onlardan, kəklikotu, gülxətimi, qəfli, sarıçiçək, çobanyastığı, boymadərən, boyxoş, andız, qaraçiyələm, qaraçörək, yarpız, daşyarpızı, dəvədabanı, solmazçiçəyi, yasəmən , çəmən, yolotu (qırxbuğum), cincilim qantəpər, şehdərən, dağ bənövşəsi, bənövşə, nərgiz, lilpar, unnuca, gicitkən, qaymaqçiçəyi və s. mövcuddur.

Rayonun gur çeşməli, olduqca şəffaf suyundan müalicəvi əhəmiyyətli bulaqları var:

• 1. Yumurtalı bulaq - Qabaqtəpə kəndi;
• 2. Narzan bulağı - Yuxarı Daşkəsən qəsəbəsi;
• 3. Turşsu bulağı - Alaxançallı kəndi;
• 4. Qiblə bulağı - Qabaqtəpə kəndi;
• 5. Qayğı bulağı - Qabaqtəpə kəndi;
• 6. Böyrək bulağı - Alunitdağ qəsəbəsi;
• 7. İdris bulağı - Əmirvar kəndi;
• 8. Seyid bulağı - Xoşbulaq kəndi.

[redaktə / تحریر] Faydalı qazıntılar

Daşkəsən rayonu təbii sərvətinə görə olduqca zəngindir. Sovet İttifaqı dövründə Daşkəsənin strateji məhsulları olan dəmir filizi, aluminium , kobalt, mərmər və s. məhsullarının istismarı üçün xeyli iş aparılmışdır.

Daşkəsən öz strateji məhsulları ilə yenə də məşhurdur. Daşkəsən dağlarında qızıl, mis, kobalt, zəy, aluminum, dəmir filizi, əhəng daşı və mərmər kimi çox gərəkli məhsullar var. ^[2]

[redaktə / تحریر] Mədəniyyəti

Memarlıq abidələrinə misal olaraq Qoşqar çayının üzərindən salınmış iki qədim daş körpünün və Əhmədli kəndindəki məqbərəinin adını çəkmək olar.

Rayonun inzibati mərkəzi Daşkəsən şəhəridir. Rayonda xalçaçılıq, metal üzərində döymə, ağac və daş üzərində oyma işi kimi sənət növləri davam edilir.

[redaktə / تحریر] Mənbə

1. ↑ http://www.mct.gov.az/?/az/cities/view/328/&PHPSESSID=a73e980f64b1071de230e6f9d6ecaa24
2. ↑ Daşkəsən haqqında məlumat

• Daşkəsən
• http://www.mcdmerkez.org/ts_general/azl/belediye/b-63.htm

g • m • r Azərbaycanın rayon və şəhərləri
Rayonlar	Abşeron • Ağdam • Ağdaş • Ağcabədi • Ağstafa • Ağsu • Astara • Babək* • Balakən • Bərdə • Beyləqan • Biləsuvar • Daşkəsən • Dəvəçi • Füzuli • Gədəbəy • Goranboy • Göyçay • Göygöl • Hacıqabul • İmişli • İsmayıllı • Cəbrayıl • Cəlilabad • Culfa* • Kəlbəcər • Kəngərli* • Xaçmaz • Xızı • Xocalı • Xocavənd • Kürdəmir • Laçın • Lənkəran • Lerik • Masallı • Neftçala • Oğuz • Ordubad* • Qəbələ • Qax • Qazax • Qobustan • Quba • Qubadlı • Qusar • Saatlı • Sabirabad • Sədərək* • Salyan • Samux • Şahbuz* • Şəki • Şamaxı • Şəmkir • Şərur* • Şuşa • Siyəzən • Tərtər • Tovuz • Ucar • Yardımlı • Yevlax • Zəngilan • Zaqatala • Zərdab
Şəhərlər	Bakı • Gəncə • Lənkəran • Mingəçevir • Naftalan • Naxçıvan* • Sumqayıt • Şəki • Şirvan • Şuşa • Xankəndi • Xırdalan • Yevlax
Ulduz şəkilli mətbəə nişanı olan (*) Naxçıvan Muxtar Respublikası

Azərbaycan ilə əlaqədar bu məqalə qaralama halındadır. Məqaləni redaktə edərək Vikipediyanı zənginləşdirin.

	Daşkəsən rayonu kənd/qəsəbələri
Rayon: Daşkəsən Şəhər: Daşkəsən Qəsəbə: Alunitdağ Kənd: Bayan, Çanaqçı, Zivlan, Çıraqlı, Çovdar, Çaykənd, Quşçu, Aşağı Daşkəsən, Dəstəfur, Qıyıqlı, Şahvələdli, Dardərə, Əhmədli, Mollahəsənli, Əmirvar, Qazaxlı, Gurbulaq, Xoşbulaq, Qazaxyolçular, Zağalı, Kəmərqaya, Astaf, Dəvrallı, Gəlinqaya, Güneykənd, Qabaqtəpə, Pirverdilər, Rəsullu, Tapan, Təzəkənd, Alaxançallı, Qaraqullar, Qaratağlar, Şahkərəm, Muşavaq, Yuxarı Daşkəsən, Quytul, Zəylik, Almalı, Kollu, Suqovuşan, Yolqullar, Zinzahal