Ağstafa rayonu

Vikipediya, açıq ensiklopediya
Keçid et: naviqasiya, axtar
Disambig.svg Bu məqalə Ağstafa rayonu haqqındadır. Şəhər üçün Ağstafa səhifəsinə baxın.
Ağstafa
Agstafa.PNG
İqtisadi rayon Gəncə-Qazax iqtisadi rayonu
Ərazi 1504[1] km²
Əhali 82,702 nəfər
Əhali sıxlığı 60 nəfər/km²
Nəqliyyat vas. kodu 05
Telefon kodu 994 22
Poçt kodu (Mərkəzi PŞ) AZ 0500
Yaşayış məntəqələrinin sayı 1 şəhər, 9 qəsəbə, 29 kənd,
İcra başçısı Quliyev Məhərrəm Böyükağa oğlu
İnternet saytı www.agstafa-ih.gov.az

AğstafaAzərbaycanda rayon. Ağstafa rayonu 1939-cu ildə təşkil olunub, 1959-cu ildə ləğv edilərək ərazisi Qazax rayonu ilə birləşdirilmiş, 1990-ci ildə yenidən müstəqil rayon olmuşdur. Respublikanın şimal-qərb hissəsində, Kiçik Qafqazla Qabırrı yaylası arasında, Gəncə-Qazax maili düzənliyində və Ceyrançöl ön-dağlığında yerləşir. Sahəsi 1503,7 km², əhalisi 60,0 min nəfərdir (01.01.2009). Mərkəzi Ağstafa şəhəridir. 1881-ci ildə tikilmiş Bakı-Tbilisi dəmiryolu, həmçinin Bakı-Tbilisi-Ceyhan neft kəməriBakı-Tbilisi-Ərzurum qaz kəməri rayonun ərazisindən keçir.

Coğrafiyası[redaktə]

Ağstafa rayonu 24 yanvar 1939-cu ildə Azərbaycan Respublikasının inzibati rayonlarından biri kimi yaradılmışdır. Respublika ərazisinin 1,74 hissəsini təşkil edən Ağstafa rayonun sahəsi 1504 km2 –dir. Ağstafa rayonunun ərazisi 4 dekabr 1959-cu ildə Qazax rayonunun tərkibinə qatılmış, 14 aprel 1990-cı ildən yenidən ayrılaraq inzibati rayona çevrilmişdir. Gürcüstan Respublikası, Ermənistan Respublikası, Tovuz və Qazax rayonları ilə həmsərhəddir.

Rayonda bir şəhər (Ağstafa), 9 qəsəbə (Vurğun, Poylu, Şəkərli, Ceyrançöl, Saloğlu, Soyuqbulaq, Soyuqbulaqlar, Həzi Aslanov, Qarayazı) və 29 kənd var. Bu yaşayış məntəqələri 29 inzibati ərazi nümayəndəliyi və 29 bələdiyyə vasitəsi ilə idarə olunur.

Rayonun inzibati mərkəzi Ağstafa şəhəridir. 1941-ci ildə şəhər statusu almışdır. Okean səviyyəsindən 300 m hündürlükdə Ağstafa çayının sağ sahilində yerləşən müasir, gündən-günə gözəlləşən Ağstafa şəhərinin əhalisi (01.01.2013-ci il tarixə) 12716 nəfərdir. Rayonun Bakı şəhəri ilə arasındakı olan məsafə 450 km-dir.

Ağstafa rayonu Azərbaycan Respublikasının şimal-qərb hissəsində Böyük və Kiçik Qafqaz sıra dağlarının arasında, Gəncə-Qazax maili düzənliyində yerləşir. Əlverişli təbii-coğrafi mövqedə yerləşən rayon təkcə Azərbaycanda deyil, bütövlükdə Cənubi Qafqazda ən qədim insan məskənlərindən biridir. Rayon ərazisinin 3510 hektar sahəsini meşəliklər örtür. Bunun da əsas hissəsi Tuqay meşələridir. 9658 hektar sahəni əhatə edən Qarayazı Dövlət qoruğunda adı "Qırmızı kitab"a düşmüş bir sıra bitki və quşlar qorunur.

Rayon Azərbaycanın qərbində, Böyük Qafqaz dağlarının ətəklərində, Gürcüstan və Ermənistanla sərhəddə yerləşir. Rayonun iqlimi mülayimdir. Azərbaycanın ən böyük çayı olan Kür və Kürün qolu – Ağstafaçay, eləcə də bir neçə kiçik çay bu rayonun ərazisindən axır. Candargöl gölü də bu rayonda yerləşir. Səthi, əsasən, düzənlikdir (Gəncə-Qazax və Qarayazı düzləri), cənub-qərb və şimal-şərq hissələri alçaq dağlıqdır. Tabaşir, Paleogen və Antropogen çöküntüləri yayılmışdır. Faydalı qazıntıları: mişar daşı, bentonit gili, çınqıl, qum, sement xammalı və s. Rayonun ərazisindən Kür çayı keçir. Ağstafa və Həsənsu çaylarının aşağı axınları Ağstafa rayonu ərazisindədir.

Tarixi[redaktə]

Ağstafanın Gürcüstanla sərhəd ərazisində yerləşən Keşiş dağ məbədi

Tədqiqatçıların fikrincə Azərbaycanın təbii-coğrafi mühiti, relyefi, ən azı üç milyon il bundan əvvəl formalaşıb və ən qədim insanın yaranması, formalaşması üçün əlverişli şərait olubdur. Ərazidən tapılan qədim paleolit abidələri bu bölgənin insanın əmələ gəlməsi regionlarından olmasını təsdiqləyir. Töyrətəpə, Şomutəpə, Qarğalar təpəsi və s. bu kimi qədim yaşayış məskənlərində aparılmış arxeoloji araşdırmalar e.ə. VI-V minilliyi əhatə edən bir dövrdə əkinçiliyin, maldarlığın inkişaf etməsini, oturaq həyat tərzinin formalaşmasını və misdən soyuq döymə üsulla müxtəlif əşya və bəzəklərin düzəldiyini aşkar etmişdir. Hazırda rayonun Aşağı Göyçəli kəndi ərazisində neolit-tunc dövrünü əhatə edən Töyrətəpə yaşayış yeri, Dağ Kəsəmən kəndi ərazisində tunc-ilk dəmir dövrünə aid olan qədim yaşayış yeri və qəbiristanlıq (Çoban daşı) kimi dünya əhəmiyyətli abidələr mövcuddur. Rayon ərazisində çoxlu sayda qədim məscidlər var. Bundan başqa Qafqaz Albaniyası kilsəsi kimi tikilmiş Keşiş dağ məbədi də Ağstafada yerləşir.

Ağstafa rayonu inzibati rayon kimi 1939-cu ilin yanvarın 24-də təşkil olunmuş, 1959-cu il dekabrın 4-də ləğv edilib Qazax rayonuna birləşdirilmişdir. 1990-cı ilin aprelindən Azərbaycan SSR Nazirlər Sovetinin qərarı ilə Qazax rayonundan ayrılaraq yenidən rayon statusu almışdır. Ağstafa rayonu bir şəhər, doqquz qəsəbə və iyirmi doqquz kənddən ibarətdir. 1990-cı ildə Ağstafa rayonu inzibati vahid kimi Qazax rayonunun tərkibindən ayrıldıqdan sonra yaşayış məntəqələrinin bir neçəsinin adı dəyişdirilmişdir. Uzun illər Sovet dövrünün partiya xadimlərinin adını daşıyan və Sovet hakimiyyətini tərənnüm edən yaşayış məntəqələrinin adları yeni adlarla əvəz olunmuşdur. Belə ki, Kalininkənd, Yenikənd, Marsovka, Oraq-Çəkic, V.İ.Lenin adına qəsəbə kimi yer adları dəyişdirilərək, xalqın inkişaf tarixinə və mədəniyyətinə uyğun adlarla əvəz olunmuşdur:

2004-cü ildə rayonun inzibati bölgüsündə dəyişiklik edilərək yeni yaşayış məntəqələri qeydiyyata alınmışdır. Uzun illər Xutor adlanan yaşayış məntəqəsi Ağgöl adlandırılaraq rayonun yaşayış məntəqələri siyahısına daxil edilmişdir.

Abidələri[redaktə]

Rayon ərazisində çoxsaylı arxeoloji və tarixi abidələr var. Onların arasında [Aşağı Kəsəmən] kəndindəki Töyrətəpə adlı, tunc dövrünə aid insan məskəni və Dağ Kəsəmən kəndində tunc dövrünün sonu – dəmir dövrünün əvvəlinə aid Çobandaşlı adlı məskən dünya əhəmiyyətli abidələr sırasına daxil edilmişdir.

Bu cür abidələrlə rayonun başqa yerlərində da rast gəlmək olar. Köçəsgər kəndinin yaxınlığında Molla Nağı təpəsi (daş dövrü), tunc və dəmir dövrlərinə aid Durnatəpə, Böyüktəpə, Şiş Quzeyi Piri və orta əsrlərə aid Haca Dağ Piri adlı abidələr, Ağstafa şəhərinin yaxınlığında tunc və dəmir dövrlərinə aid Cantəpə, Yastıtpə qədim yaşayış yerləri.Aşağı Kəsəmən, Tatlı, Yuxarı Göycəli, Həsənsu kəndlərini də qeyd etməliyik.

Arxeoloji qazıntılar zamanı bu ərazidə tapılmış küpələr, boyunbağılar, kasalar, vazalar, müxtəlif məişət əşyaları yerli diyarşünaslıq muzeyində saxlanır. Memarlıq abidələri xüsusi maraq doğurur: XVII əsrə aid qüllə, Qıraq Kəsəmən kəndində XIX əsrə aid məscidlər, Kolxəlfəli, Qarahəsən, Dağ Kəsəmən və başqa kəndlərdə XIX əsrdə tikilmiş məscidlər və s.

Tarixi və memarlıq abidələrinin siyahısı[redaktə]

Daş dövrünə aid olan abidələr:

  1. Paleolit düşərgəsi yaşayış yeri (paleolit) – Köçəsgər kəndi
  2. Açıq paleolit düşərgəsi (paleolit) – Tatlı kəndi
  3. Töyrətəpə yaşayış yeri (neolit – tunc dövrü) – Aşağı Kəsəmən kəndi
  4. I Şomutəpə yaşayış yeri (neolit) – Ağstafa şəhəri
  5. Qarğalar təpəsi yaşayış yeri (neolit) – Qırılı kəndi
  6. Arzamastəpə yaşayış yeri (neolit) – Vurğun qəsəbəsi
  7. Molla Nağı təpəsi (daş dövrü – eneolit) – Köçəsgər kəndi
  8. Kiçik təpə yaşayış yeri (daş, eneolit və tunc) – Aşağı Kəsəmən kəndi
  9. Çəpiş təpəsi yaşayış yeri (eneolit – tunc) – Həsənsu çayının ətrafı
  10. Çinlitəpə yaşayış yeri (eneolit) – Tatlı kəndi

Tunc dövrünə aid olan abidələr:

  1. Qədim yaşayış yeri və qəbiristanlıq (çoban daşı) (tunc – ilk dəmir dövrü) – Dağkəsəmən kəndi
  2. Cantəpə yaşayış yeri (tunc) – Ağstafa şəhəri
  3. Sarı qaznaq qəbiristanlığı (tunc) – Köçəsgər kəndi
  4. Alcaqtəpə yaşayış yeri (tunc-dəmir) – Tatlı kəndi
  5. Alcaqtəpə yaşayış yeri (tunc) – Tatlı kəndi
  6. Qabaqtəpə yaşayı yeri (tunc-dəmir) – Pirili kəndi
  7. Yastıtəpə yaşayış yeri (son tunc) – Ağstafa şəhəri
  8. Durnatəpə yaşayış yeri (son tunc – ilk dəmir) – Köçəsgər kəndi
  9. Böyüktəpə yaşayış yeri (son tunc – ilk dəmir) – Köçəsgər kəndi
  10. Hasarlıtəpə yaşayış yeri (son tunc – dəmir) – Yuxarı Göyçəli kəndi
  11. Sarıtəpə yaşayış yeri (son tunc – dəmir) – Yuxarı Göyçəli kəndi
  12. Qoşatəpə yaşayış yeri (son tunc – dəmir) – Yuxarı Göyçəli kəndi
  13. Hasarlıqala qədim yaşayış yeri (son tunc – dəmir) – Tatlı kəndi
  14. II Şomutəpə yaşayış yeri (tunc – ilk dəmir) – Yuxarı Göyçəli kəndi
  15. Nadir bəy təpəsi yaşayış yeri (son tunc) – Həsənsu kəndi
  16. Ağalıq təpəsi yaşayış yeri (son tunc – ilk dəmir) – Ağstafa-Qazax şosse yolu
  17. Arançı təpəsi yaşayış yeri (son tunc – dəmir) – Ağstafa-Dağkəsəmən yolu
  18. Dəyirmantəpə yaşayış yeri (son tunc – ilk orta əsr) – Dağkəsəmən yolu
  19. Ağtəpə yaşayış yeri (son tunc – antik dövr) – Aşağı Göyçəli kəndi
  20. Maraltəpə yaşayış yeri (son tunc – antik) – Aşağı Göyçəli kəndi
  21. Şiş Quzey piri (dəmir dövrü) – Köçəsgər kəndi
  22. Nekropol (antik dövr) – Pirili kəndi

Orta əsrlərə aid olan abidələr:

  1. Tatlı Alban məbədi (ilk orta əsrlər) – Yuxarı Göyçəli və Tatlı kəndləri arasında
  2. Haça dağ airi tikilisi (orta əsrlər) – Köçəsgər kəndi
  3. Yaşayış yeri (IV-VII əsrlər) – Dağkəsəmən kəndi
  4. Kəhriz (XIX əsr) – Kolxələfli kəndi

Əhalisi[redaktə]

Ağstafa rayonunun əhalisi 01.01.2013-cü il tarixə 82702 min nəfər təşkil edir. Rayon əhalisinin 20435-i şəhərdə, 62267-i kənddə yaşayır. Rayon əhalisinin 40711-ni kişilər, 41991-ni qadınlar təşkil edir. Rayon əhalisinin milli tərkibində azərbaycanlılarla yanaşı rus, gürcü, kürd türk və digər millətlərin nümayəndələri də vardır. Hazırda məşğul əhalinin sayı 38953 nəfərdir, o cümlədən kənd təsərrüfatı sahəsində 16809 nəfər, sənayedə çalışanların sayı 170 nəfər, tikintidə 218 nəfər, təhsil, mədəniyyətdə 3718 nəfər, səhiyyə, sosial təminatda 1105 nəfər, nəqliyyat-rabitədə 632 nəfər, ticarət və ictimai-iaşədə 927 nəfər, kreditləşmə, maliyyə və sığorta sahəsində 22 nəfər, idarəetmə orqanlarının aparatında 324 nəfər, digər təşkilatlarda 14971 nəfərdir. Məşğul əhalinin 5890 nəfəri dövlət, 33063 nəfəri qeyri dövlət sahələrində çalışanlardır. Rayonda həmçinin 1542 nəfər Müharibə Veteranı, 45 nəfər Böyük Vətən Müharibəsi Veteranı, 90 nəfər Qarabağ müharibəsi veteranı, 45 nəfər Əfqanıstan Müharibəsi Veteranı vardır. Rayonun 5 nəfər sakini Azərbaycan Respublikasının Milli Qəhrəmanı və Əməkdar Fəxri adına layiq görülüb, 5 nəfər Prezident təqaüdçüsüdür. Ağstafa rayonunda Dağlıq Qarabağ və digər işğal olunmuş ərazilərdən 94 ailə(302 nəfər) müvəqqəti məskunlaşmışdır. Rayon ərazisində məskunlaşmış qaçqınların ümumi sayı 465 ailə, 1706 nəfərdir. Rayonda 12340 nəfər təqaüdçü vardır.

Mədəniyyət, təhsil və səhiyyə müəssisələri[redaktə]

Yeni Azərbaycan Partiyası (Ağstafa şəhəri)

Hazırda rayonda 39 kitabxana, 13 mədəniyyət evi, 1 musiqi məktəbi, 3 muzey, 1 rəsm qalereyası, 25 klub vardır. Rayon əhalisinə Mərkəzi xəstəxana, 1 kənd xəstəxanası, 18 kənd həkim məntəqəsi, 15 kənd tibb məntəqəsi səhiyyə xidməti göstərir. Rayon Təhsil Şöbəsində gənc nəslin təlim tərbiyəsi ilə 1745 müəllim məşğul olur. Rayonda 39 ümumtəhsil məktəbi, 4 məktəbdənkənar tədris müəssisəsi, 34 uşaq bağçası fəaliyyət göstərir. Ağstafa şəhərində möhtəşəm Heydər Əliyev adına mədəniyyət və istirahət pakı, müasir tələblərə cavab verən Səməd Vurğun, Mehdi Mustafayev, Gənclər parkları yerli sakinlərin, eləcə də rayonumuza gələn qonaqların ən sevimli istirahət güşələridir. Ağstafa şəhərində fəaliyyət göstərən möhtəşəm Heydər Əliyev Mərkəzi, Heydər Əliyev adına mədəniyyət və istirahət parkında fəaliyyət göstərən Gənclər Mərkəzi, Yay kinoteatrı, Səməd Vurğun adına parkda fəaliyyət göstərən "Yazıçılar Evi" müxtəlif tədbirlərin yüksək səviyyədə keçirilməsi üçün ən müasir standartlara cavab verən avadanlıqlarla təhciz edilmişdir. Həmçinin bu məkanlar istər yerli sakinlərin, istərsə də rayonumuza səfər edən turistlərin ən çox ziyarət etdikləri məkanlardır. Hazırda Heydər Əliyev adına istirahət və mədəniyyət parkına bitişik 3,0 ha ərazidə tarixi və müasir abidələr-Açıq səma altında Azərbaycan muzeyinin tikintisi uğurla davam etdirlir. Peintboll mərkəzinin və olimpiya standartlarına uyğun atıcılıq mərkəzinin tikintisinə başlanılmışdır.

İnfrastruktur[redaktə]

Əhalini fasiləsiz olaraq elektrik enerjisi ilə təmin etmək üçün rayon ərazisində 9 yarımstansiya, 366 KTM və TM fəaliyyət göstərir. 8 TM və KTM –də ÖİN kabelləşmə işləri aparılmışdır 2 ədəd yeni TM quraşdırılmışdır. Rayonun 18 yaşayış məntəqəsində 10857 abonent qazla təmin olunmuşdur. 2012-ci il ərzində 458 abonentin mənzilinə qaz sayğacları quraşdırılaraq təbii qazla təmin edilmişdir.Rayonun müxtəlif istiqamətlərində 6985 p/m müxtəlif diametrli qaz xətləri çəkilmişdir. Dövlət Proqramı çərçivəsində Qırılı və Aşağı Göycəli, Düzqışlaq, Kolayır, Mollacəfərli, Xılxına, Qarahəsəni, Pirili, Kolxəlfəli kəndlərində qazlaşma işlərinə başlanılmışdır. Rayonda su təchizatının yaxşılaşdırılması istiqamətində müvafiq tədbirlər həyata keçirilir. Cari ilin ötən dövrü ərzində rayon ərazisində 42717 metrə yaxın yeni su xətti çəkilmiş, ümumi su tutumu 1500 kub metr olan 1 ədəd su anbarı tikilmiş, mövcud su anbarı əsaslı təmir edilmişdir. Hazırda Ağstafa şəhərinin içməli su təchizatı və kanalizasiya sistemlərinin yenidən qurulması layihəsi uğurla davam etdirilir. Rayonun ərazisində 599,2 km yol şəbəkəsi vardır ki, onlardan 130,6 km-i mərkəzi, 468,6 km-i isə yerli daxili yollardır. 2012-ci ilin ötən dövrü ərzində Ağstafa-Böyük Kəsik-Sadıqlı avtomobil yolunda əsaslı təmir işləri davam etdirilmiş, yerlı və mərkəzi yollarda cari təmir işləri aparılmışdır. Bu işlər bu gün də davam etdirilir. Rayon ərazisindən Bakı-Tbilisi dəmir yolu xətti keçir ki, onun da 60,0 km-i rayon ərazisinə düşür. Bakı-Tbilisi baş yolu üzərində Ağstafa-Qazax mənzilinin 8,0 km-i rayon ərazisinə düşür. 2012-ci ilin iyul ayının 1-nə olan məlumata görə Ağstafa TKQ-ı üzrə EATS –in ümumi tutumu 7344 ədəd əhalinin istifadəsində olan nömrələrin sayı 6277 ədədə çatmışdır. Bütün EATs-də ümumi tutumu 1136 port olan genişzolaqlı internet xidməti (ADSL) quraşdırılaraq rayon üzrə ADSL istifadəçilərinin sayı 704 nəfərə çatmışdır. Bu istiqamətdə işlər davam etdirilir. Poylu-Düzqışlaq-Kolayır avtomobil yolunun tikintisi üçün layihə-smeta sənədləri hazırlanır və yaxın müddətdə tikintisinə başlanılması planlaşdırılmışdır. Hazırda Ağstafa şəhərində Azərbaycanın tarixi və müasir memarlıq abidələri parkının və Həsənsu kəndi yaxınlığında Pein bal mərkəzinin tikintisi işləri aparılır.

Gələcəkdə görüləcək infrastruktur layihələri[redaktə]

Gələcəkdə rayonda bir sıra infrastuktur layihələrin həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur ki, bunlar da aşağıdakılardır: Rayonun bütün yaşayış məntəqələrinin içməli su, təbii qaz və elektrik enerjisi ilə təchizatının yaxşılaşdırılması işləri davam etdirilir. Hazırda Ağstafa şəhərinin kanalizasiya sistemlərinin və içməli su təchizatının yaxşılaşdırılmaı layihəsinin ikinci mərhələsiinin icrası həyata keçirilir. Rayonda hazırda Göycəli kədində 360, Soyuqbulaq qəsəbəsində 220 şagird yerli, Ağstafa şəhərində 115 yerlik uşaq bağçasının, Qəzalı, kommunal şəraiti olmayan məzillərdə yaşayan əhalinin köçürülməsi üçün 1 ədəd 24, mənzilli 4 mərtəbəli və 1 ədəd 2 otaqlı fərdi tipli yaşayış evləri tikilib istifadəyə verilmişdir. Bir ədəd 16, bir ədəd 40, 1 ədəd 48 mənzilli çoxmərtəbəli və çoxmənzilli yaşayış eviərinin tikintisi davam etdirilir. Köçəsgər kəndində 2 saylı tam orta məktəbin qəzalı korpusunun yerində yeni tədris korpusunun tikintisinə başlanılmış və ikinci korpusda bərpa-gücləndirmə, əsaslı təmir, Kolxəlfəli kəndində 220 şagird yerlik məktəb binasının tikintisinə başlanılması planlaşdırılmışdır. Ağstafa-Böyük Kəsik-Sadıqlı-Gürcüstanla sərhədd avtomobil yolunun əsaslı təmirinin başa çatdırılması. Ağstafa çayı üzərində qəzalı körpünü əvəzində yeni avtomobil körpüsünün tikintisi. Kəndlər arası və kənddaxili avtomobil yollarının bərpası. Ağstafa şəhərinin küçələrinin yenidən qurulması. Küçələrə işıqlandırma sistemlərinin quraşdırılması. Abadlıq işlərinin intensivləşdirilməsi, əhalinin sosial problemlərinin həlli istiqamətində təxirəsalınmaz tədbirlərin həyata keçirilməsi. Ağstafa şəhərində Tarix-Diyarşünaslıq muzeyinin tikintisi Rayonun ərazisində olan peyk telefonlarının hər birinin və qonşu kəndlərdən telefonlaşmış kəndlərdə yeni ATS-lərin quraşdırılması. Rayon ərazisində olan bütün ATS –in FO kabeli ilə kabelləşdirilməsi Səhiyyə müəssisələrinin təmiri, kənd və qəsəbələrdə müasir tipli səhiyyə obyektlərinin tikintisi Böyük Kəsik kəndində “Ağstafasüd” kompleksinin tikintisi. Poylu qəsəbəsində Yüksək vitaminli yem və alkonol istehsal zavodunun tikintisinin başa çatdırılmasıdır.

Qəsəbələr/Kəndlər[redaktə]

Əhalisinin 25%-i şəhər əhalisi, 75%-ni isə kənd əhalisi təşkil edir. Ağstafa rayonu 1 şəhər, 9 qəsəbə, 29 kənd olmaqla 39 yaşayış məntəqəsindən ibarətdir. Qəsəbələri: Vurğun, Şəkərli, Poylu, Ceyrançöl, Saloğlu, Qarayazı, Soyuqbulaq, Soyuqbulaqlar, Həzi Aslanov. Kəndləri: Poylu, Qıraq Kəsəmən, Zəlimxan, Aşağı Kəsəmən, Dağ Kəsəmən, Köçəsgər, Tatlı, Göycəli, Köhnəqışlaq, Yaradullu, Düzqışlaq, Kolayır, Pirili, Kolxəlfəli, Muğanlı, Sadıqlı, Köçvəlli, Həsənsu, Xətai, Yenigün, Aşağı Göycəli, Qaçaq Kərəm, Eynallı, Göycəli, Qırılı, Böyük Kəsik, Ağgöl, M.Mikayılov adına Qoyunçuluq sovxozudur.

İqtisadiyyat[redaktə]

Ağstafa rayonunun ərazisi 1504 kv.km, əhalisi 01.10.2013-cü il tarixə rəsmi qeydiyyatda 83.3 min nəfərdir. Rayonda 1 şəhər, 9 qəsəbə və 29 kənd yaşayış məntəqəsi vardır. Yaşayış məntəqələri 29 inzibati ərazi dairəsi və 29 bələdiyyə vasitəsi ilə idarə olunur. Rayon ərazisində 132 idarə, müəssisə və təşkilat, 5 bank filialı, 2 bank olmayan kredit təşkilatı, 4 mehmanxana fəaliyyət göstərir. Məşğul əhalinin əsas hissəsi kənd təsərrüfatında, rayonda fəaliyyət göstərən sənaye, tikinti, nəqliyyat, rabitə, ticarət, ictimai-iaşə xidməti sahəsində çalışır. Hazırda məşğul əhalinin sayı 41019 nəfərdir, o cümlədən kənd təsərrüfatı sahəsində 16903 nəfər, sənayedə çalışanların sayı 170 nəfər, tikintidə 228 nəfər, təhsil, mədəniyyətdə 3718 nəfər, səhiyyə, sosial təminatda 1105 nəfər, nəqliyyat-rabitədə 723 nəfər, ticarət və ictimai-iaşədə 1018 nəfər, kreditləşmə, maliyyə və sığorta sahəsində 22 nəfər, idarəetmə orqanlarının aparatında 324 nəfər, digər təşkilatlarda 16751 nəfərdir. Məşğul əhalinin 6064 nəfəri dövlət, 34955 nəfəri qeyri dövlət sahələrində çalışanlardır. 22 oktyabr 2013-cü il tarixdə Ağstafa rayon İcra Hakimiyyətində 2013-cü ilin ötən doqquz ayı ərzində rayonun sosial-iqtisadi inkişafının yekunları və “Ağstafa rayonunun Sosial-İqtisadi İnkişafı Proqramı (2011-2013)”nın icrası barədə iclas keçirilmişdir.

İclasda Astafa rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Məhərrəm Quliyev geniş məruzə ilə çıxış edərək bildirdi ki, Azərbaycan Respublikasının Prezidenti İlham Əliyevin sədrliyi ilə oktyabr ayının 6-da Nazirlər Kabinetinin 2013-cü ilin doqquz ayının sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunmuş iclası keçirilmişdir. Azərbaycan iqtisadiyyatı bu il uğurla inkişaf edir və bu dinamik inkişaf əminəm ki, gələcək illərdə də özünü göstərəcəkdir - deyən Prezident İlham Əliyev iqtisadiyyatımızın doqquz ayda 5,4 faiz, qeyri-neft sektorumuzun 10,4 faiz artdığını bildirdi. İqtisadi inkişaf insanların yaşayış səviyyəsinə də təsirini göstərir doqquz ayda əhalinin pul gəlirləri 7,6 faiz artmışdır, inflyasiya 2,3 faiz səviyyəsindədir. Bu il də əhalinin pul gəlirləri infilyasiyanı bir neçə dəfə üstələyir və insanların rifah halının yaxşılaşdırılması üçün əlavə imkanlar yaradır. Sənaye istehsalında da artım vardır. Kənd təsərrüfatı təxminən 5,0 faiz armışdır. Bu ilin doqquz ayında ölkə iqtisadiyyatına 17,7 milyard dollar sərmayə qoyulmuşdur ki, onlardan 10,5 milyardı daxili investisiyalardır. Bu il ölkə iqtisadiyyatına 25 milyard dollara yaxın investisiya qoyuluşu gözlənilir, bu da ölkə iqtisadiyyatına daha da böyük təkan verəcəkdir. İl ərzində valyuta ehtiyatlarımız artmışdır və hazırda 49,4 milyard dollar təşkil edir. Bu da 9,4 milyon əhalisi olan ölkə üçün çox böyük göstəricidir.

2013-cü ilin doqquz ayı ərzində Ağstafa rayonu üzrə ümumi məhsul buraxılışının həcmi 90.9 milyon manat olmuşdur, bu ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 8.0 faiz çoxdur. Adambaşına düşən ümumi məhsul buraxılışının həcmi 6.8 faiz artmışdır. Cari ilin ötən dövrü ərzində sənaye məhsulu 2.6 milyon manat, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 3.3 faiz çox, kənd təsərrüfatı məhsullarının həcmi 35.6 milyon manat, ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 5.6 faiz çox, əsas kapitala yönəldilən investisiyaların həcmi 30.7 milyon manat, əvvəlki ilə nisbətən 11.3 faiz çox, tikintidə 15.0 faiz, rabitə xidmətində 14.5 faiz, ticarətdə 4.6 faiz artım olmuşdur. Keçən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə əhaliyə göstərilən pullu xidmətlərin həcmi 6.7 faiz, pərakəndə əmtəə dövriyyəsi 4.6 faiz artmışdır. Rayon üzrə orta aylıq nominal əmək haqqı 217.40 manata çatdırılmışdır. Ümumi məhsul buraxılışının tərkibində qeyri-dövlət sektorunun xüsusi çəkisi 66.4 faiz təşkil edir.

Ağstafa rayonu üzrə 2013-cü ilin doqquz ayı ərzində yerli gəlirlər üzrə proqnoz 2656 min manata qarşı 2699 min manat və ya 101.6 faiz yerinə yetirilmişdir Büdcəyə daxil olan vəsaitlər ilk növbədə əmək haqqına və ona bərabər tutulan xərclərə yönəldilmişdir. Ağstafa rayon Əhalinin Sosial Müdafiəsi Mərkəzində 4100 nəfər sosial müavinət alan qeydə alınmışdır. Sosial məişət xidməti sektorunda 276 nəfər tənha və ahıl vətəndaşlar xidmət uçotuna götürülmüşdür. Cari ilin doqquz ayı ərzində Ünvanlı Sosial Yardım almaq üçün 1259 ailəyə təyinat aparılmışdır. Təyinat aparılan ailə üzvülərinin sayı 5606 nəfər, hər ailəyə ödənilən yardımın məbləği 114 manat 65 qəpik, bir nəfərə düşən sosial yardımın məbləği 25 manat 75 qəpik təşkil edir. Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun Ağstafa rayon şöbəsi 12252 nəfər əmək pensiyaçısına xidmət edir. Cari ilin 9 ayı ərzində 367 nəfərə əmək pensiyası təyin edilmişdir, bir nəfərə düşən orta aylıq pensiyanın məbləği 157 manat 18 qəpik təşkil edir. 2013-cü ilin doqquz ayı ərzində rayon ərazisində fəaliyyət göstərən banklar və bank olmayan kredit təşkilatları vasitəsilə cəmi 14.0 milyon manat, Sahibkarlığa Kömək Milli Fondunun vəsaiti hesabına rayon üzrə sahibkarlıq subyektlərinə müvəkkil kredit təşkilatları tərəfindən 46 layihə üzrə 548.0 min manat güzəştli kreditlər verilmişdir. Cari ilin ötən dövrü ərzində əhalinin banklardakı əmanətləri 317.2 min manat və 185.0 min ABŞ dolları həcmində olmuşdur. “Azərbaycan Respublikası regionlarının 2009-2013-cü illərdə sosial-iqtisadi inkişafı Dövlət Proqramı”nın icrası Ağstafa rayonunda tədbirlər planına uyğun olaraq həyata keçirilir. Dövlət Proqramı çərçivəsində həyata keçirilmiş bir sıra tədbirlər nəticəsində 2013-cü ilin doqquz ayı ərzində 604 nəfər yeni iş yerləri ilə təmin olunmuşdur. İşlə təmin olunanların (388 nəfər) 64.2 faizi daimi işlərdə işləyənlərdir. Nəzərinizə çatdırım ki, ikinci Dövlət Proqramı çərçivəsində rayon üzrə 3065 yeni iş yerləri açılmışdır, bundan 2041 daimi iş yerləridir.

2011-ci ilin ikinci yarısından başlayaraq Ağstafa rayonu özünün yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoymuşdur. “Ağstafa rayonunun Sosial-İqtisadi İnkişafı Proqramı (2011-2013-cü illər)”nın icrası tədbirlər planına uyğun olaraq həyata keçirilir. Proqram çərçivəsində rayonda 1910 yeni iş yerlərinin yaradılması nəzərdə tutulur. Həyata keçirilmiş bir sıra tədbirlər nəticəsində 01.10.2013-cü il tarixədək 1774 nəfər yeni iş yerləri ilə təmin olunmuşdur. Bundan 1084 nəfəri yeni yaradılmış, 690 nəfəri isə infrastrukturun yaxşılaşdırılması və abadlıq işlərində işləyənlərdir.

Ağstafa şəhərində tikinti-quruculuq işləri sürətlə davam etdirilir. Əhalinin sağlam həyat şəraitinin yaxşılaşdırıllması məqsədi ilə sosial yönümlü obyektlərin tikintisinə geniş yer verilir. Ağstafa şəhərində heç bir kommunal şəraiti olamayan qəzalı binalarda yaşayan əhalinin mənzil şəraitlərinin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə yeni müasir çoxmənzilli yaşayış binalarının, məktəb və məktəbəqədər müəssisələrin yeni binalarının tikintisi ön plana çəkilmişdir. Rayonda elə bir sahə, kənd və ya küçə yoxdur ki, orada yenilik olmasın, Ağstafa sanki böyük bir tikinti meydançasını xatırladır. Kommunal şəraiti olmayan binalarda yaşayan sakinlərin mənzil şəraitlərinin yaxşılaşdırılması məqsədi ilə Ağstafa şəhərində 1 ədəd 16 mənzilli və 2 ədəd 40 və 48 mənzilli yaşayış binalarında son tamamlama işləri aparılır. Rayonun Soyuqbulaq qəsəbəsində 220, Göycəli kəndində 360 şagird yerlik məktəb binası, Köçəsgər kənd 1 saylı orta məktəbinin qəzalı korpusun əvəzində yenisi tikilib istifadəyə verilmiş, mövcud korpusda bərpa güçləndirmə və əsaslı təmir işləri aparılmışdır. Ağstafa şəhərində 115 yerlik uşaq bağçası-körpələr evinin tikintisi başa çatdırılmış, 4 saylı uşaq bağçası körpələr evinin dam örtüyü dəyişdirilmiş və təmir işləri aparılmış, 48 mənzilli 5 mərtəbəli yaşayış binasının birinci mərtəbəsində 3 saylı uşaq bağçası-körpələr evinin köçürülməsi üçün yeni uşaq bağçası inşa olunmuşdur. Ağstafa şəhəri üçün ən vacib infrastruktur obyektlərindən olan su və kanalizasiya təchizatı layihəsi uğurla həyata keçirilir. Rayonun Eynallı və Kolxəlfəli kəndlərində yeni məktəb binalarının tikintisinə başlanılmışdır. Respublika əhəmiyyətli Ağstafa-Böyük Kəsik-Sadıqlı-Gürcüstanla dövlət sərhədi avtomobil yolu və Poylu-Düzqışlaq-Kolayır avtomobil yollarının tikintisi keyfiyyətlə həyata keçirilir. Uzun illər sel sularından ziyan çəkən Dağ Kəsəmən kəndində sel sularının yığılması üçün yeni bənd tikintisinə başlanılmış, torpaqların yuyulmasının qarşısının alınması məqsədi ilə Kür çayının sahili boyu cari ildə Pirili kəndinin torpaqlarının mühafizəsi məqsədi ilə 100 paqonmetr, Kolxəlfəli kəndində isə 558,5 paqonmetr müfhafizə bəndi tikilmişdir.

Ağstafa Qaz İstismar Sahəsi tərəfindən cari ilin 9 ayı ərzində ümumi əhali abonentlərinin sayı 11422-ə çatdırılmışdır. Rayonda aparılan abadlıq-quruculuq işləri ilə əlaqədar şəhərin 20 yanvar küçəsindən keçən müxtəlif diametrli yerüstü paylayıcı qaz xətlərinin istiqaməti qismən dəyişdirilərək yeraltı çəkilməsi başa çatdırılmışdır. Rayonun Qaçaq Kərəm və Dağ Kəsəmən kəndlərində abonentlərin təbii qaz təchizatının normal həyata keçirilməsi, Aşağı Kəsəmən kəndinin bir hissəsində yaşanan problemin qismən aradan qaldırılması üçün dövrələmə qaz xətti çəkilmişdir. Rayonun Aşağı Göycəli, Xılxına, Mollacəfərli, Qarahəsənli, Düzqışlaq və Kolayır kəndlərində əhaliyə təbii qaz yanacağının verilməsi təmin edilmişdir. Hazırda rayonun Qırılı, Kolxəlfəli və Pirili kəndlərində qazlaşdırma işləri aparılır.

2013-ci ilin ötən 9 ayı ərzində Ağstafa Telekommunikasiya Qovşağı tərəfindən 257 abonentə telefon çəkilmiş, rayon mərkəzində 487 abonentə internet verilmiş, Köçəsgər, S.Vurğun, Dağ Kəsəmən, Poylu, Qıraq Kəsəmən, Eynallı, Muğanlı kəndlərinə internet verilmiş və bu gün qovşaq üzrə cəmi 1509 abonent sürətli internetdən istifadə edir. Rayon iqtisadiyyatının əsasını kənd təsərrüfatı təşkil edir. Rayon üzrə iri buynuzlu mal-qaranın baş sayı 25826, xırda buynuzlu davarların baş sayı 171944-ə çatmışdır. Ət istehsalı 179 ton, süd istehsalı 756 ton, yun istehsalı 9 ton, yumurta istehsalı 137 min ədəd artmışdır.

“Ağstafa Aqroservis” MMC-nin istifadəyə verilməsi rayonda aqrotexniki xidmətlərin müasir standartlara uyğun qurulmasına, məhsuldarlığın artırılması və torpaq ehtiyatlarından daha səmərəli istifadəyə imkan yaradır. “Ağstafasüd” ASC-də 2142 hektar taxıl sahəsinin hər hektarından 33.4 sentner məhsul tədarük edilmişdir ki, bu da rayonun taxıl sahələrinin göstəricilərindən 5.6 sentner çoxdur. 2013-cü ilin doqquz ayı ərzində Ağstafa rayonu İcra hakimiyyəti başçısının aparatına vətəndaşların 1074 müraciəti daxil olmuş, rayon İcra hakimiyyəti tərəfindən 962 nəfər vətəndaş qəbul edilmiş, yerlərdə 31 səyyar qəbulları keçirilmiş, həmin görüşlərdə 5543 nəfər iştirak etmiş, 395 təklif irəli sürülmüşdür. Qaldırılan problem və təkliflərin 118-i həll olunmuş, 138-inin icrası davam etdirilir, 139 təklifin icrası növbəti aylarda nəzərdə tutulur.

Həmçinin bax[redaktə]

İstinadlar[redaktə]

  1. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İşlər İdarəsinin Prezident Kitabxanası – İnzibati ərazi vahidləri : Ağstafa rayonu